ثمانه اکوان: دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران با 6 کشور جهان برای رسیدن به توافق اولیه هسته‌ای در ژنو همچنان بدون نتیجه ادامه داشت. هر خبری که از ژنو می‌رسید، نشانگر این بود که طرف‌های درگیر همگی در انتظار زمان لازم برای اعلام رسیدن به توافق هستند. با این حال به نظر می‌رسید مشکلات زیادی بر سر راه مذاکره‌کنندگان وجود داشته باشد و هر لحظه بر فشار‌های سیاسی و رسانه‌ای به طرف ایرانی برای پذیرش این توافق اضافه می‌شد. جان کری به همراه سایر وزرای خارجه 2 بار به ژنو رفتند و ساعت‌ها جلسه گذاشتند و در نهایت توانستند توافق مورد نظرشان را به دست آورند. اما دقیقا در آن جلسات چندساعته چه گذشت و چه شد که توافق دو بار با تاخیر روبه‌رو شد و چه جوی بر فضای مذاکرات حکمفرما بود؟ پرداختن به ابعاد چگونگی رسیدن ایران و کشورهای 1+5 به توافق نهایی ژنو می‌تواند دید وسیع‌تری نسبت به اتفاقاتی که قرار است در وین و در حین مذاکرات برای توافق نهایی هسته‌ای بیفتد در اختیار افکار عمومی قرار دهد. آنطور که رسانه‌های غربی بیان کرده و از زبان وزرای خارجه ایران و آمریکا نیز بیان شده، اتفاقاتی در این نشست‌ها افتاده که تاکنون به راحتی درباره آن صحبت نشده است. مستند جدیدی که توسط شبکه NBCآمریکا تهیه شده، نشان می‌دهد طرف آمریکایی چطور بار دیگر غیرقابل اعتماد بودن خود را به تیم مذاکره‌کننده نشان داده و چطور در روزهای آخر حتی به متنی که خود برای توافق آماده کرده پایبند نبوده است. در این مستند به وضوح بیان می‌شود که آمریکا از طریق مذاکرات پشت پرده به متنی برای توافق نهایی رسیده بود که مورد توافق دوطرف بود اما در لحظات آخر با کمک فرانسه توانست زیر قولش زده و موارد جدیدی را به متن اصلی اضافه کند و این مساله با اعتراض وزیر امور خارجه ایران در این باره نیز مواجه شده است.
در این مستند که در 6 قسمت تهیه شده، از گفت‌وگوهای پشت پرده گرفته تا جزئیات مذاکرات و دیپلماسی توئیتری و اینترنتی ایرانیان همه آمده است و با توجه به اینکه اتفاقات ژنو از زبان وزرای خارجه ایران و آمریکا بیان شده به منبع خوبی برای قضاوت‌های بعدی راجع به چشم‌انداز رفتار آمریکا در دور بعدی مذاکرات تبدیل شده است. به گزارش «وطن‌امروز»، در بخش پنجم این مستند پرده از دروغ‌ها و فریبکاری‌های طرف آمریکایی در حین مذاکرات برداشته می‌شود. (توضیحاتی که از این پس آورده می‌شود توضیحات خبرنگار ان‌بی‌سی از ماجرای حوادثی است که در ژنو اتفاق می‌افتاد.)
از خوشبینی ظریف تا متن از پیش تهیه شده
دور دوم مذاکرات در ژنو بشدت به سمت بن‌بست و بی‌نتیجه ماندن پیش می‌رفت. جواد ظریف در گفت‌وگو با ان‌بی‌سی، همچنان از امیدواری خود به نتیجه دادن مذاکرات می‌گوید و تاکید می‌کند همچنان به نتیجه دادن مذاکرات و دست یافتن به توافق اولیه خوشبین است. او بیان می‌کند که خوشبینی او مبتنی بر واقع‌بینی است: «این واقعیت است که می‌توانیم تا آخر هفته به توافق برسیم».
خبرنگار ان‌بی‌سی در این مستند از ظریف می‌پرسد، یکی از مقام‌های رسمی ایالات متحده شب گذشته اعلام کرد رئوس مطالب مورد توافق قرار گرفته و می‌تواند روی کاغذ بیاید؛ درست است؟ ظریف پاسخ می‌دهد: «بله، موافقم. معتقدم رئوس مطالب به راحتی می‌تواند نوشته شود و جزئیات گام اول هم می‌تواند نوشته شود». خبرنگار اما در مقابل دوربین بیان می‌کند: «چیزی که ظریف در گفت‌وگویش بیان نکرد، این بود که او و مقام‌های آمریکایی این مفاد را نوشته و به توافق رسیده بودند. ایرانیان و آمریکایی‌ها که در پشت پرده مذاکرات را پیش می‌بردند، پیش‌نویس توافق را نوشته بودند و ایرانیان اعتقاد داشتند می‌توان همان توافق را رسمی کرد». ظریف در ادامه این گفت‌وگو می‌گوید: «ما با آگاهی از اینکه چه اقداماتی در گفت‌وگوهای پشت پرده و همچنین گفت‌وگوهای اصلی و رسمی انجام شده، مذاکره می‌کردیم و می‌دانستیم این مذاکرات می‌تواند به توافق تبدیل شود». نتانیاهو فردای همان روز یعنی 8 نوامبر با جان کری در اورشلیم ملاقات کرد و اعتقاد داشت ایران و آمریکا به توافق رسیده‌اند. این آگاهی به دلیل همین مذاکراتی بود که در پشت پرده به نتیجه رسیده بود. نتانیاهو در مقابل دوربین‌های خبری اعلام می‌کند: «ایران به توافق تاریخی قرن دست پیدا کرد و جامعه بین‌الملل به توافق بدی دست پیدا کرد، توافقی بسیار بد». بعد از این ملاقات بود که احساس شد مذاکرات بشدت حساس و جدی می‌شود زیرا جان کری می‌خواست برای اولین بار شخصا در مذاکرات حضور داشته باشد و بعد از او باقی وزرای خارجه هم یکی یکی از راه رسیدند و دیپلماسی در بالاترین سطح خود ادامه پیدا کرد. زمانی که وزرای خارجه از راه رسیدند، بشدت انتظار می‌رفت توافق دست‌یافتنی باشد.
ظریف اما با لبخند در این باره می‌گوید: «ما از آنها دعوت نکردیم بیایند، آنها خودشان تصمیم گرفتند بیایند». به مقامات رسانه‌ای وزارت خارجه آمریکا در ژنو اعلام شد برای اعلام رسمی خبر توافق آماده باشند. اما توافق به چه سمتی پیش می‌رفت؟
ظریف بیان می‌کند: «در میانه دور دوم مذاکرات چارچوب کلی چیزی که ما درباره آن در گفت‌وگوهای حاشیه‌ای با مقامات آمریکایی بحث کرده بودیم، توسط آمریکا به سایر اعضای گروه 1+5 ارائه شد. اما آنها تصمیم گرفتند در این باره سر و صدا راه بیندازند و غوغا به پا کنند».خبرنگار شبکه ان‌بی‌سی در ادامه با تعجب می‌پرسد: «غوغا؟» ظریف پاسخ می‌دهد:«بله! شما در ژنو بودید و دیدید که وقتی وزرای خارجه رسیدند، برخی تصمیم داشتند در کنار کسانی قرار بگیرند که از این توافق خوشحال نبودند».
دیپلمات‌ها تعهد داشتند درباره گفت‌وگوهای انجام شده در بیرون از محل ملاقات و مذاکره صحبت نکنند اما زمانی که کری از وزرای خارجه خواست به ژنو بیایند، وزیر خارجه فرانسه تصمیم گرفت این سکوت را بشکند. او با رادیو فرانسه صحبت کرد و توضیح داد چه موضوعاتی در دستور کار مذاکرات قرار دارد. لوران فابیوس گفت: «توافق اولیه‌ای وجود دارد که مورد قبول ما نیست و نمی‌توانیم آن را بپذیریم. من می‌گویم به هیچ‌وجه قاطعانه نمی‌توان گفت این کار را به پایان می‌بریم. همه توافق را می‌خواهند اما نه توافق بد و احمقانه را.» وی افزود: «پیشرفت‌هایی صورت گرفته اما هم‌اکنون هیچ چیز قطعی نشده است».کری بعد از خروج از هتل و بعد از دیدارهایی که با نتانیاهو در اورشلیم داشت، سعی کرد اوضاع را به نحوی کنترل کند. او در جمع خبرنگاران گفت: «اعلام می‌کنم که توافقی به دست نیامد».
دروغ‌های جان کری
کری در ادامه در گفت‌وگوی اختصاصی با ان‌بی‌سی می‌افزاید: «کشورها آمادگی داشتند توافق را امضا کنند اما می‌خواستند ضرورت‌های دیگری را به توافق بیفزایند چون متن را قبلا ندیده بودند. ما هم می‌خواستیم بقیه نظراتشان را بگویند تا توازن در توافق ایجاد شود». ظریف اما در این باره می‌گوید: «خوب بود که تازه‌واردان وارد بحث شوند اما به نظر می‌رسد برای آمریکایی‌ها خوب نبود که خودشان مذاکرات را به پیش ببرند، به همین دلیل می‌توان گفت این اولین عنصر بدگمانی بود که در فضای مذاکرات توسط آمریکا تزریق شد».خبرنگار ان‌بی‌سی در گفت‌وگو با جان کری
از او می‌پرسد: «آقای ظریف واضح و روشن اعلام کرد پیش‌نویس توافق که مورد تایید در گفت‌وگوهای حاشیه‌ای ایران و آمریکا قرار گرفته بود، وجود داشت، این درست است؟»کری پاسخ می‌دهد: «دقیقا این نبود که این پیش‌نویس را امضا کرده باشیم. ما این توافق را «داخل پرانتز» آوردیم. در مذاکرات «مطلب داخل پرانتز» یا bracketed language به معنی این است که هنوز دو طرف درباره هیچ چیز به توافق نرسیده‌اند و هنوز باید وزرای خارجه درباره آن بحث می‌کردند. یعنی ممکن است آنها (ایرانیان) چنین برداشتی داشته باشند اما ما نداشتیم».ظریف اما در این بخش از گفت‌وگو با لحنی گلایه‌آمیز از این اقدام آمریکایی‌ها یاد می‌کند و درمقابل می‌گوید: «موارد داخل پرانتز در متن توسط ایران ایجاد شده بود نه آمریکا، یعنی ما می‌خواستیم توافق به گونه دیگری باشد و این آمریکایی‌ها نبودند که چیزی را داخل پرانتز گذاشته باشند».
با این حال چیزی که فرانسه می‌خواست هیچ‌گاه آشکار نشد و مشخص نشد هماهنگی‌ای بین آمریکا با طرف فرانسوی در این باره انجام گرفته بود یا خیر.
جان کری در این باره می‌گوید: «ما می‌خواستیم نسبت به این مساله حساس باشیم که بدانند مساله تنها بین ایران و آمریکا نیست».
در این میان سولیوان و ویلیام برنز که از گفت‌وگوکنندگان پشت صحنه با ایران بودند، ماموریت داشتند درباره توافق‌های حاصل شده با مسؤولان فرانسوی گفت‌وگو کنند. تنها کاری که ایرانیان در آن زمان می‌توانستند انجام دهند، این بود که در اتاق خود در هتل منتظر بمانند. ظریف گفت در حدود تقریبا 48 ساعت طول کشید اما چه اتفاقی در روز سوم افتاد؟ بعد از این مساله بالاخره موافقت شد که این گفت‌وگوها نتیجه‌ای در بر نخواهد داشت و در دور دوم این مذاکرات به نتیجه نمی‌رسد. کری فقط در جمع خبرنگاران حاضر شد و از آنها عذرخواهی کرد و گفت: باید بروم. تنها چیزی که مورد توافق قرار گرفته بود، این بود که اجلاس ژنو ظرف 10 روز آینده دوباره برگزار شود.
وقتی آمریکا زیر توافق می‌زند
یک روز بعد جان کری در ابوظبی بیان کرد مشکل دقیقا چه بوده و آیا فرانسه عامل اختلاف و نرسیدن به توافق بود یا خیر. جان کری در این جلسه بیان کرد: «ما وحدت داشتیم و این ایران است که نتوانست در آن زمان خاص این توافق را بپذیرد». ظریف در گفت‌وگوی خود با ان‌بی‌سی در این باره گفت: «جان‌کری به یکباره اعلام کرد ما با هم متحد هستیم و این ایران است که نتوانسته موافقت کند و آمادگی‌اش را نداشته و من به این نتیجه رسیدم این به معنی کمبود صداقت در او است. به این خاطر بود که در توئیتر این جمله را نوشتم: آقای وزیر! آیا این ایران بود که پنجشنبه‌شب نیمی از پیش‌نویس نهایی را نابود کرد و روز جمعه علنا نقطه مقابل آن را بیان کرد؟» کری اما در پاسخ به این سوال ظریف تلویحا حرف‌های ظریف را تایید می‌کند و می‌گوید: «من نمی‌خواستم او را در وضعیت غیرمنصفانه‌ای بگذارم. بله، این متن تغییریافته‌ای بود نسبت به طرحی که قبلا ارائه شده بود اما این به این دلیل بود که ما در حال مذاکره بودیم». ظریف می‌گوید: «ما به زبان خاصی رسیده بودیم اما آمریکا آن زبان را دور انداخت و سعی کرد زبان جدیدی را برای توافق انتخاب کند». کری با این حال اعتقاد دارد که کار از کار گذشته و نباید دو طرف وارد جنگ لغات شوند. کری در گفت‌وگویش بیان می‌کند: «او (ظریف) چالش سختی داشت و آمد و به سختی مذاکره کرد، البته با اعتقاد خوبی هم مذاکره کرد و من به این مساله احترام می‌گذارم. قبول دارم که او باید به تهران بازمی‌گشت و دوباره در این باره صحبت می‌کرد». خبرنگار شبکه ان‌بی‌سی در نهایت این مساله را تایید می‌کند که طرف آمریکایی زیر قولش زده و ایران را برای پذیرش متنی که مورد نظرش نبوده و درباره آن با طرف آمریکایی توافق نداشته، تحت فشار می‌گذارد. به همین دلیل بیان می‌کند: «مقامات ایالات متحده اعلام کردند که دوباره‌نویسی توافقنامه برای حفظ وحدت 6 قدرت در مذاکرات لازم بود».