شروین طاهری
این روزها آدم‌هاي خوره فوتبال یک سؤال ذهنی مشترک در سر دارند و البته این سؤال مشترک نه درباره یک موضوع کلی که اتفاقا درباره یک تیم و یک شخص کاملا خاص و مشخص است. فرقی نمی‌کند شما طرفدار چه تیمی باشید، چون هر هواداری در هر کجای دنیا مورینیو را می‌شناسد و به او حساسیت مثبت یا منفی دارد. محال است فوتبالدوستی حرفه‌ای را پیدا کنید حتی در آن سوی کوه‌های هیمالیا یا وسط صحرای آفریقا که به کاراکتر مرد پرتغالی عشق نورزد یا برعکس از او متنفر نباشد. همه و همه می‌خواهند بدانند رئال‌مادرید با آمدن مورینیو چه شکلی پیدا خواهد کرد.
این روزها آدم‌هاي خوره فوتبال یک سؤال ذهنی مشترک در سر دارند و البته این سؤال مشترک نه درباره یک موضوع کلی که اتفاقا درباره یک تیم و یک شخص کاملا خاص و مشخص است. فرقی نمی‌کند شما طرفدار چه تیمی باشید، چون هر هواداری در هر کجای دنیا مورینیو را می‌شناسد و به او حساسیت مثبت یا منفی دارد. محال است فوتبالدوستی حرفه‌ای را پیدا کنید حتی در آن سوی کوه‌های هیمالیا یا وسط صحرای آفریقا که به کاراکتر مرد پرتغالی عشق نورزد یا برعکس از او متنفر نباشد. همه و همه می‌خواهند بدانند رئال‌مادرید با آمدن مورینیو چه شکلی پیدا خواهد کرد.این «مربی کامل» یا «شیطان فوتبال» چه خوابی برای سپیدهای کهکشان گمشده سانتیاگو برنابئو دیده است. چند روز پس از آنکه «دون ژوزه» تمرینات پیش فصل رئال را در کمپ تمرینی حومه مادرید یا همان «بالده بباس» کلید زد و در حالی‌که هنوز ستاره‌های اصلی تیم برای سفر به تور ایالات متحده به او ملحق نشده بودند، حتی پیش از آنکه رائول و گوتی رسما با ققنوس‌ها خداحافظی کنند یا اینکه «موری» دستور خرید «سامی خدیرا» و «مسعوت اوزیل» 2 ستاره مسلمان آلمانی در جام‌جهانی اخیر را بدهد، سرشناس‌ترین خبرنگار اسپانیایی دنیای فوتبال به سراغ او رفت تا سر درآورد که در هزار توی مغز مربی سابق پورتو، چلسی و اینترمیلان چه می‌گذرد.
«گی یرمه بالاگه» خبرنگار بخش فوتبال اسپانیای شبکه معروف «اسکای اسپورتز» به روال همیشه از دفتر اسکای در لندن عازم یک سفر اروپایی شد تا یک گزارش ناب برای شبکه‌اش بگیرد اما او این‌بار به زادگاهش پرواز نکرد بلکه به همراه «مانو سائینس» ژوزه مورینیو را که برای جمع کردن مابقی باروبندیلش عازم یک سفر فوری و فوتی به حومه میلان شده بود در ایتالیا غافلگیر کرد و در حالی‌که آثار غافلگیری در چهره سرمربی جدید رئال کاملا آشکار بود، نقشه‌های او را برای فصل جدیدش در برنابئو جویا شد.
تیم متوازن من
نخستین چیزی که سرمربی سابق چلسی به آن واکنش نشان داد ابراز نگرانی‌هایی بود که از هرگوشه به گوش می‌رسید مبنی بر اینکه برند او با سنت‌های هجومی فوتبال اسپانیایی و توقع هواداران‌شان برای تماشای فوتبال جذاب سازگار نیست: «رئال مادرید من تیمی متوازن خواهد بود. تیمی که برای بردن عنوان‌های متعدد بسته می‌شود باید نسبت به نقاط قوت و ضعف خود هشیار باشد و در قالب یک مجموعه واحد کار کند. تیمی که می‌خواهد جام‌ها را بالا ببرد همچنین باید در مسابقاتش بازی خوبی ارائه دهد. ما با هویت خودمان بازشناخته خواهیم شد و از هیچ‌کس دیگری تقلید نمی‌کنیم. من و بازیکنانم با هم هویتمان را شکل می‌دهیم.»
آخرین جمله‌های مورینیو بسیار به گوشمان آشناست، انگار که داریم این واژه‌ها را از زبان «خورخه والدانو» مدیرفنی مادریدی‌ها و مافوق مستقیم ژوزه می‌شنویم. مرد آرژانتینی درست یک سال پیش در چنین روزهایی، پس از بازگشت پرطمطراق خودش و فلورنتینو پرس با ارمغان پروژه «کهکشانی‌های 2» درست همین ادعا را کرد. اتفاقا کسی که باید هویت کهکشانی‌های 2 را زیر نظر والدانو بنا می‌کرد یک مربی شیلیایی بود با برند دفاعی، مثل مورینیو.
اما مربی پرتغالی به دلایلی که همه‌مان می‌دانیم از مقایسه شدن با هر مربی دیگری حتی بزرگان مربیگری بیزار است. پس بی‌توجه به آنهایی که مشابهت جملاتش مثل «هویت منحصر به فرد رئال مادرید» و «عدم تقلید از دیگر تیم‌ها و لابد بارسا» را با گفته‌های پارسال والدانو به رخش می‌کشند از ایده‌های تاکتیکی خودش می‌گوید و مثل موقعی که برای شاگردانش در چلسی نقشه شماتیک بازی را می‌کشید، نقشه تاکتیکی‌اش را برای ما تصویر‌سازی می‌کند: «دوست‌دارم با 4 نفر در عقب زمین بازی کنم ولی در عین حال تیم‌های من مهیای بازی با 3 دفاع هم هستند. من بازی‌های بسیاری را با تنها 3 دفاع آخر برده‌ام. در چلسی 5 مسابقه را با 3 دفاع آخر بردم و سال گذشته در اینتر 3 مسابقه و امسال هم یک مسابقه را. به‌طور طبیعی ما با 4 بک بازی می‌کنیم ولی دو تایشان مدافعان کناری کاملا هجومی خواهند بود، دفاع‌هایی مثل اشلی‌کول یا مایکن. مادرید من همیشه خوب بازی خواهد کرد، حمله می‌کنیم و می‌بریم. اگرچه مواقعی هستند که باید کار را به شیوه‌ای متفاوت انجام داد».
ژوزه مقابل خورخه
سنخیت 2 تفکر فوتبالی حاکم بر رئال‌مادرید از نگاه هواداران عمومی شاید قابل باور باشد اما نگاه‌های تیز‌بین‌تر نمی‌توانند باورکنند که «خورخه والدانو» و «ژوزه مورینیو» بتوانند بی‌هیچ اصطکاکی با یکدیگر کشتی فلورنتینوپرس را هدایت کنند. شاید مردم عادی تصور کنند که ژوزه همان تلفظ پرتغالی نام خورخه باشد اما چنین نيست.
همان‌طور که ریشه نام «ژوزه» به نام انجیلی «یوسف» بازمی‌گردد و ریشه «خورخه» هم «جرج» است، تفکرات مورینیو و والدانو در مستطیل سبز نیز ریشه‌هایی کاملا متفاوت از هم دارند. جالب اینجاست که هردوی آنها تناقض بزرگ را در مسیر فکری‌شان تا امروز پشت‌سر گذاشته‌اند. والدانو کاپیتان دوم آرژانتین دفاعی و کاملا نتیجه‌گرای دکتر بیلاردو در فاصله جام‌‌های جهانی 1986 تا 1990 بود درحالی‌که بعد‌ها به‌عنوان یک جوان با تفکرات کاملا هجومی و تمایلات آشکار به فوتبال هنری به دنیای مربیگری پا گذاشت. در عوض مورینیو کارش را به عنوان دستیار 2 سمبل فوتبال زیبا و هجومی سربابی رابسون و لوئیس فان‌خال در بارسلونای نیمه‌دوم دهه 90 آغاز کرد ولی با ارتقا به سرمربیگری در پورتو، چلسی و اینترمیلان تمایلات دفاعی و ضدفوتبالی‌اش بیشتر و بیشتر نمود پیدا کرد. کافی است آخرین روزهای سرمربیگری والدانو در رئال‌مادرید را با آخرین نمایش‌های مورینیو سرمربی جدید رئال مقایسه کنیم. در فاصله‌ای قریب به 15 سال 2 تفکر کاملا متضاد را شاهد خواهیم بود.
مرد آرژانتینی با فوتبال فوق هجومی‌اش رئال را حتی تا میانه‌های جدول پایین کشید ولی این مرد پرتغالی تازه‌وارد همان است که با افکار کاملا محافظه‌کارانه، تیمی حسرت به دل مثل اینترمیلان را پس از 40 سال به ناب‌ترین جام اروپایی می‌رساند.
برای آنهایی که هنوز تضاد ماهوی والدانو و مورینیو را باور ندارند و آن را یک مساله کوچک كه بی‌دلیل بزرگنمایی شده در اتاق پشتی برنابئو برمی‌شمارند بیان یک نقل قول کافی است.
حدود 3 سال پیش در آخرین مراحل لیگ قهرمانان 7-2006 اروپا بود که همزمان با برخورد 2 قدرت انگلیسی آن روز اروپا چلسی و لیورپول، خورخه والدانو که مدتی بود دستش از همه‌جا کوتاه شده بود و دلش برای حضور دوباره در فوتبال لک‌زده بود با ادبیاتی تاثیرگذار اما هجومی ژوزه مورینیو و رافابنیتس را قاتلان فوتبال زیبا معرفی کرد و سبک بازی هر 2 تیم را زیر سؤال برد. او اینگونه به موری و رافا حمله کرد: «این 2 مربی بزرگ‌ترین نمادهای فوتبال غیرخلاقانه هستند. مورینیو و بنیتس هر 2 در دوران بازیگری، بازیکنانی بسیار معمولی بودند و امروز ناخودآگاه همان نقشی را برعهده گرفته‌‌اند که دیروز به عنوان بازیکنانی غیرخلاق آرزو داشتند یک مربی در قبال‌شان ایفا کند. آنها می‌خواهند همان نوع مربی‌اي باشند که در زمان بازیگری آرزوی داشتنش را داشتند. یک مربی محافظه‌کار که هیچ ارزشی برای استعداد بازیکنان خلاق قائل نیست و برای نتیجه گرفتن، بازیکنان معمولی اما مطیع را ترجیح می‌دهد». حالا اگر شما می‌پندارید که اینها تنها جملاتی شاعرانه از خورخه والدانو هست یا نوعی غرض‌ورزی شخصی، دیگر تشخیص نهایی با خودتان است اما هر چه هست اتهاماتی که مدیرفنی آرژانتینی رئال چند صباحی پیش به سرمربی پرتغالی حال حاضرش وارد کرده، برای همیشه در پرونده روابط مشترک این دو ثبت و ضبط می‌شود.
راستش این اتهامات به قدری ریشه‌ای است که بعید است مورینیو حتی پیش از آمدن به مادرید از فکر کردن به آنها خلاص شده باشد. او حالا پس از امضای قرارداد با فلورنتینو و تشکیل جلسات مشترک با والدانو اعتراف می‌کند که پیش از فینال لیگ قهرمانان بهار گذشته در سانتیاگو برنابئو به پیوستن به رئال مادرید فکر می‌کرده است. آن حرکت تحریک‌آمیزش در نوکمپ پس از حذف بارسا توسط اینتر نیز گواهی است بر آرزوی مورینیو برای پیوستن به قطب مخالف کاتالان‌ها.
او می‌گوید از ماه‌ها قبل دلش می‌خواسته کار همراه با تواضع در چنین موسسه بزرگی (رئال مادرید) را تحت نظارت شخصی مثل فلورنتینو پرس تجربه کند. اما هر کس مورینیو و سودای خاص بودن و ورای همه چیز بودنش را بشناسد این جمله او را همانقدر صادقانه می‌داند که جمله متعاقب آن را «من هیچ مشکلی با مدیر ورزشی باشگاه نخواهم داشت و کاملا با خورخه والدانو سازگار خواهم بود!»
اما آیا در فصل دشوار پیش‌رو مورینیو می‌تواند در سرما و گرما به آن تواضع و این عدم صداقت در قبال دو چهره‌ای که تحت هرشرایطی در برنابئو مافوقش محسوب می‌شوند ادامه دهد؟
سی‌وسه- چهار ساله‌های بد و خوب
حالا که صحبت از عدم صداقت مورینیو شد بدنیست به دو مورد مشکوک دیگر در گفته‌های او در هفته‌های اخیر بپردازیم.
مثلا او در گفت‌وگویش با «گی یرمه بالاگه» در فاصله چند دقیقه از صادقانه‌ترین اظهار نظر درباره هدف‌های نقل و انتقالاتی‌اش به مشکوک‌ترین مواضع در قبال جدایی گوتی و رائول، 2 اسطوره محبوب رئال می‌رسد. ابتدا وقتی از او سوال می‌شود که آیا برای انتقال دانیله دِ روسی از رم اقدامی خواهد کرد می‌گوید: «امضا کردن با او غیرممکن است. دِ روسی هم مثل توتی خودخود رم است... او مدت‌هاست که رمی است و فکر می‌کنم خریدنش غیرممکن باشد».
بعد روزنامه‌نگار اسپانیایی از او نظرش را درباره انتقال استیون جرارد یا فرانک لمپارد به مادرید جویا می‌شود: «آنها به‌خاطر سن و سالشان در سال‌های پیش رو دیگر قدر و قیمت گذشته را ندارند ولی از نظر من خرید هر دویشان سرمایه‌گذاری‌هایی ماندگار خواهد بود. من بازیکنانی را که در آخرین سال‌های بازی‌شان هستند دوست دارم. بدم نمی‌آید چند بازیکن سی‌وسه‌چهار ساله در تیمم داشته باشم. این دو از آن دست بازیکنان بزرگی هستند که همیشه هر چه دارند می‌گذارند».
اما حالا نوبت به شرح ماجرای جدایی رائول و گوتی می‌رسد. داستانی که کمتر هوادار رئال باور می‌کند ژوزه با وجود ژست بی‌گناهش در آن نقشی پنهانی نداشته باشد. در آخرین روزها پیش از مراسم جدایی رسمی رائول و گوتی، او می‌گوید: «بازیکنان برجسته لایق شاد بودن هستند برای همین آنها می‌توانند در یک باشگاه دیگر شادی‌شان را حفظ کنند یا نقشی دیگر در باشگاهی که برای سال‌ها خانه‌شان بوده به عهده بگیرند.
اگر یک بازیکن 36 ساله بخواهد گزینه خودکار برای آغاز هر مسابقه تیم باشد لازم است که او جانب انصاف را هم با خود و تیمش در نظر بگیرد. از نظر من گوتی که دیگر رفته است. آنچه او باید به من می‌گفت را در روزنامه‌ها خواندم و این برایم کفایت می‌کند. گوتی با هواداران خداحافظی کرده و دور افتخارش را هم زده است. حالا اگر چند وقت دیگر نظرش را تغییر داد خیلی هم اهمیت نخواهد داشت! من آدم‌هایی را که در رفتار و گفتارشان صادق هستند دوست دارم. رائول بر عکس گوتی سکوت اختیار کرده است و نشنیده‌ام که حتی یک کلمه در مورد رفتنش حرفی بزند. او همیشه آرام می‌ماند. دوست دارم بزودی با او صحبتی داشته باشم، تلفنی یا حضوری البته به شرطی که بخواهد با من گپی بزند!»
حالا خودتان را جای یک هوادار 2 آتشه و سنتی رئال مادرید بگذارید که اول علاقه مورینیو به بازیکنان کار کشته سی‌وسه‌چهار ساله را می‌شنود و بعد می‌بیند که سرمربی جدید در خروجی را به 2 اسطوره محبوب سی‌وسه‌چهار ساله باشگاه نشان می‌دهد. آیا چنین تناقض‌هایی به قربانی شدن مورینیو خواهد انجامید؟