دوران تهدید ایران به پایان رسیده است

سمیه همایون روز

کمتر از دو روز به برگزاری مراسم تحلیف ساکن سیاه کاخ سفید باقی مانده و از این رو توصیه‌ها و هشدارهای نخبگان سیاسی آمریکا به باراک اوباما درباره لزوم در پیش گرفتن رویکرد دیپلماتیک عینی و تازه در قبال ایران و همزمان پرهیز از راهکار «ناکارآمد» تهدید و تحریم که از زمان روشن شدن نتایج انتخابات شروع شده بود، روند صعودی و جدی‌تری به خود گرفته که نشان از عزم سیاستمداران کهنه‌کار آمریکایی برای ترغیب رئیس‌جمهور جوان به اتخاذ سازو‌کاری متفاوت با سلف خود دارد.

شاید از این روست که سه تن از سفیران و کارشناسان مجرب آمریکایی که نظرات آنان در تصمیم‌های سیاسی آمریکا تاثیرگذار است، با تأسی از مشاوران اوباما و نیز متخصصان و کارشناسان دو موسسه معتبر بروکینگز و شورای روابط خارجی آمریکا، برضرورت گفت‌وگوی بدون پیش ‌شرط با ایران به عنوان یک کشور جدی، با غرور، بانفوذ و با فرهنگ و تاریخ غنی تاکید کردند. در همین راستا، توماس پیکرنیگ، سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل، ویلیام لورز، رابط کنونی دولت آمریکا با سازمان ملل وجیم والش، رئیس‌ موسسه مطالعات امنیتی در آمریکا با انتشار مقاله‌ای در روزنامه «اینترنشنال هرالد تریبیون» از اشاعه هسته‌‌ای، جنگ در عراق و اوضاع افغانستان به عنوان سه چالش سخت پیش‌روی اوباما نام برده‌‌اند که به گفته آنها موفقیت در هر یک از این سه مورد بدون تعامل جدی با ایران امکان ‌پذیر نخواهد بود. از این رو این سه دیپلمات، هماهنگ کردن و ترکیب سیاست‌ها را در این سه چالش امنیتی با یک راهبرد دیپلماتیک منطقه‌ای که ایران را دربرگیرد، به اوباما پیشنهاد کرده‌اند. به زعم والش، پیکرنیگ و لورز که اردیبهشت‌ماه سال جاری نیز طرح تشکیل«کنسرسیوم غنی‌سازی در ایران» را ارائه کرده بودند، که تاکنون چندین بار در کمیته‌های مختلف کنگره آمریکا بررسی و نظرات متفاوتی درباره آن ارائه شده، سران کاخ سفید باید به دنبال گشودن باب گفت‌وگو‌های بدون پیش شرط با ایران باشند و همراه با همپیمانان اروپایی خود برنامه‌‌ای را ارائه دهند که بر اساس آن برنامه غنی‌‌سازی ایران به عنوان یک برنامه چند ملیتی تحت نظارت و راستی‌آزمایی شدید بین‌المللی بار دیگر سازماندهی شود چراکه به گفته آنها توافق برای گزینه غنی‌سازی چند ملیتی به تضمین بیشتر درباره فعالیت‌های هسته‌‌ای ایران منجر شده و راه را برای مذاکره جدی با ایران حول مسائل‌ حائز اهمیت با آمریکا باز می‌کند. بنا بر این تحلیل، زمان اعمال تحریم و توسل به تهدید در وادار کردن ایران برای توقف برنامه هسته‌‌ای به پایان رسیده بنابراین این رویکرد شکست خورده است چراکه به باور این سه دیپلمات، دور از ذهن است کشور پرغروری همچون ایران حتی با وجود مشکلات اخیر اقتصادی، به سادگی همه سانتریفیوژ‌های خود را برچیند. در بخش دیگری از این مقاله، تعامل مستقیم آمریکا با ایران درباره عراق و افغانستان نیز الزامی برشمرده شده اما بر زمان‌بر بودن این پروسه و صبوری پیشه کردن در این مسیر و در عین حال ضرورت تغییر لحن اظهارات علنی و تلاش برای اعتمادسازی و نیز برقراری تماس‌های مستقیم رسمی با تهران تاکید شده است. از طرفی ریچارد هاس، رئیس‌ شورای روابط خارجی آمریکا، در گفت‌وگو با شبکه الجزیره نیز گفت‌وگوی مستقیم واشنگتن با تهران را تنها راه حل موضوع هسته‌ای ایران دانست و تصریح کرد: تنها با وارد شدن به مذاکرات مستقیم می‌توان پرونده هسته‌ای ایران را از بن‌بست خارج کرد. البته رسانه‌های آمریکایی نیز در تحلیل و بررسی رویکردهای دولتمردان پیشین آمریکایی و ارائه راهکار تازه به سیاستمداران بعدی، بیکار ننشسته‌اند و در همین راستاست که روزنامه کریستین ساینس‌مانیتور با اشاره به شکست و ناکارآمدی سیاست‌های 30ساله واشنگتن در تغییر نظام و اقدام نظامی و بازدارندگی علیه تهران، لغو تحریم‌‌های کنونی و دارایی‌های مسدود شده را مقدمه ضروری رویکرد جدید در قبال ایران قلمداد کرده و نوشت: پیشنهادهایی هم می‌تواند برای همکاری اقتصادی و همچنین به رسمیت شناختن دیپلماتیک وجود داشته باشد. در این میان، مرکز پژوهشی «رند» نیز در گزارش اخیر خود با اشاره به اهمیت توجه به «غرور ملی ایرانیان»، 9 توصیه درباره مذاکره با تهران به اوباما ارائه کرده و یادآور شده حتی اگر در مذاکرات احتمال پیشرفت نباشد نیز گفت‌وگو با ایران ارزشمند است. پایگاه خبری فاکس‌نیوز که رسانه وابسته به نومحافظه‌‌کاران آمریکایی است، با اشاره به لحن ستیزه‌جویانه واشنگتن با تهران و توسل آنها به سیاست تهدید و تطمیع ایران می‌نویسد: این در حالی است که طبق گزارش موسسه رند، درک ارزش‌‌های فرهنگی ایران از ضروریات مذاکره و تعامل با این کشور محسوب می‌شود. شاید در پی همین توصیه‌‌ها و هشدارها در کنار اذعان مدیر سازمان اطلاعات ملی آمریکا به ناکامی نهادهای اطلاعاتی آمریکا در کسب شواهد کافی برای اثبات تسلیحاتی بودن برنامه هسته‌ای ایران بود که هیلاری کلینتون، وزیر خارجه دولت اوباما سه‌شنبه گذشته در جلسه استماع در برابر کمیته روابط خارجی آمریکا از «رویکرد جدید و شاید متفاوت» دولت جدید در قبال ایران سخن گفت و همزمان خاطر نشان کرد که دولت اوباما در حال حاضر در حال بررسی و بازنگری سیاست‌ جاری برای تبدیل شدن ایران به قدرت منطقه‌ای است. البته خود اوباما نیز در طول دو ماه گذشته موضع‌‌گیری‌های متفاوتی در قبال ایران داشته و همین امر اظهارنظر قطعی درباره موضع نهایی وی را دشوار کرده است. وی چندی پیش در سخنرانی در کنفرانسی خبری ایران را «تهدید جدی» برای امنیت ملی آمریکا محسوب کرد اما در عین حال یادآور شد که به دیپلماسی و گفت‌وگو در قبال ایران معتقد است. از طرف دیگر وی در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌اس نیوز، با بیان اینکه دولتش در نظر دارد تا در همان روز اول شروع ریاست‌جمهوری، برای حل و فصل اوضاع خاورمیانه اقدام کند، تصریح کرد که در کنار این مساله در نظر دارد ایران و سوریه را نیز برای شرکت در این مذاکرات ترغیب کند که این امر نشان از درک وی نسبت به نقش و تاثیرگذاری ایران در معادلات منطقه‌ای دارد. با این حال با توجه به سخنان اوباما مبنی بر اینکه «پس از مراسم تحلیف حرف‌های بیشتری برای گفتن درباره‌ ایران خواهم داشت»، باید منتظر بود و دید آیا رئیس‌جمهور جدید به هشدارهای پی‌درپی سیاستمداران باتجربه گوش فرا می‌دهد یا مغلوب ساختار قدرت در سیستم سیاسی آمریکا می‌شود.

روسیه: آماده گسترش مناسبات با ایران هستیم

رئیس‌‏جمهوری روسیه با بیان اینکه کشورش حل برنامه هسته‌‏ای ایران با استفاده از راهکارهای مسالمت‌‏آمیز را خواستار است، بر آمادگی مسکو برای توسعه روابط با تهران در زمینه‌‏های مختلف تاکید کرد. «دیمیتری مدودف»، رئیس‌‏جمهوری روسیه در مراسمی که روز جمعه به مناسبت تقدیم استوارنامه سفرای برخی از کشورهای خارجی برگزار شد، گفت: «معتقدیم که مسائل‌ مربوط به برنامه هسته‌‏ای ایران باید صرفا از طریق راهکارهای سیاسی و دیپلماتیک حل‌‏وفصل شود». وی در ادامه تاکید کرد: «تصمیم داریم تا روابط دوستانه خود را که بر اساس حسن همجواری بنا شده است با جمهوری اسلامی توسعه دهیم و شرایط لازم را برای افزایش حجم تبادلات تجاری، سرمایه‌‏گذاری و توسعه روابط مدنی ایجاد می‌‏کنیم». روسیه همواره بر لزوم حل مسالمت‌‏آمیز برنامه هسته‌‏ای ایران تاکید کرده و مخالفت خود را با تشدید تحریم و اقدام نظامی علیه این کشور به‌‏وضوح بیان کرده است.