موزه‌هایی که زیر زمین برپا می‌شود

صفا صهری

در شهرهای بزرگ و پرجمعیت دنیا گسترش شبکه راه‌های ریلی زیرزمینی برای برون رفت از بحران حمل و نقل عمومی و آلودگی هوا به عنوان راهکار موفق و اصولی شناخته شده است، با این وجود حفر مترو در شهرهای باستانی همیشه مساله‌ای بغرنج و پیچیده بوده است. به عنوان مثال احداث خط متروی یونان به طول هفتاد هزار متر تبدیل به بزرگ‌ترین سایت حفاری باستان‌شناسی در این کشور شد. خط متروی آتن که سایت آن بسیار گران و پرهزینه بود با پشتوانه بیست و دو سال کارشناسی در طول 10 سال ساخته شد. در سال 1990 طراحی مترو با توافق و کار مشترک باستان‌شناسان و مهندسان مترو و برنامه‌ریزان شهری به مرحله نهایی رسید و سرانجام تصمیم بر این شد که هیچ‌گونه حفاری نزدیک دیوارهای قدیمی صورت نگیرد و زیر مناطق باستانی هیچ تونلی تاسیس نشود. در مدت اجرای عملیات ساختمانی مترو بیشترین نگرانی باستان‌شناسان درباره 32 هزار شیء کشف شده در زمان حفاری‌ها بود. امروزه در اغلب ایستگاه‌های متروی آتن مسافران می‌توانند به موزه‌های دور ساختمان مترو بروند و از آثار باستانی کشف شده بازدید کنند. یکی از نمونه‌های مهم این موزه- متروها واقع در ایستگاه «سینتاگما» است که از دیواری به طول چهار و ارتفاع هفت متر تشکیل می شود که آثار باستانی کشف شده در این منطقه را در این محور نمایش می‌دهد. آتنی‌ها استفاده‌های خلاقانه زیادی از این مجموعه حفاری‌های چند منظوره کرده اند، به گونه‌ای که در ایستگاه خیابان آمالیاس اتاقی توسط دانشگاه آتن بازسازی شد تا به‌عنوان سایت آموزشی دانشجویان باستان‌شناسی مورد استفاده قرار گیرد.

514 شیء دیگر هم در موزه‌ای مجزا از مترو به نام «شهری زیر شهر» به معرض نمایش گذاشته شد که به ترتیب محل کشف، منشأ اصلی و کیفیت و ارزش طبقه‌بندی شدند. اما آتن اولین شهری نیست که در مسیر احداث خطوط زیرزمینی از میان بقایای باستانی شهر با معضل روبه‌رو شد. استانبول نیز شهر دیگری است که یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرزمینی در آن به اجرا درآمد. این پروژه که 6/2 میلیارد دلار هزینه در برداشت بخش آسیایی و اروپایی استانبول را به یکدیگر وصل می‌کرد و ناگزیر از عبور از یک منطقه باستانی بود. متروی این شهر که مدیریت شهری را با چالشی عمیق درباره انتخاب زندگی مدرن به بهای از بین بردن میراث تاریخی روبه‌رو کرد سرانجام بدون توجه به تعهد مسؤولان درباره تغییر مسیر، حفاری شد و اعتراضات وسیع گروه‌های باستان‌شناسی جهان را به دنبال داشت. تا قبل از احداث مترو در منطقه «مارماریس» عبور و مرور به کندی و از طریق دو پل صورت می‌گرفت و تنها 6/3 درصد حمل و نقل مختص حمل و نقل ریلی بود اما پس از تکمیل این پروژه سهم حمل و نقل ریلی به 28 درصد رسید. به طور حتم در این شهر باستانی که حکومت‌های مختلفی را به خود دیده است و بارها تصرف شده مصنوعات هنری و بناهای تاریخی زیادی وجود دارد اما اسماعیل کارموت، مسؤول موزه باستان‌شناسی استانبول ادعا کرد هیچ شئ مهمی که بتواند تاریخ باستانی منطقه را تغییر دهد، کشف نشده است. در مقابل باستان‌شناسان محلی از تخریب دیوارهای بازار قدیمی متعلق به قرن 15 خبر دادند اما به علت فشارهای اقتصادی زیاد برای تسریع کردن عملیات ساخت مترو و جلوگیری از ضرر روزانه یک میلیون دلار به علت تاخیرهای باستان‌شناسی، مهندسان مترو بدون همکاری باستان‌شناسان ترک تونل مورد نظر را حفر کردند. در موزه – متروی این منطقه قایقی متعلق به قرن 11 تا 13 میلادی به نمایش درآمده است. در ناپل هم ساخت پروژه 6/2 میلیارد دلاری مترو که پیش‌بینی شده بود تا سال 2011 به پایان برسد مانند متروی آتن و استانبول با تاخیر زیادی همراه شد. از یافته‌های این منطقه مقبره قرون وسطایی، موزاییک‌های کف کاخ آگوستان و کشتی متعلق به قرن دوم است که موزه کوچکی در ایستگاه متروی «میوزو» برای نمایش این آثار ساخته شد.

مسؤولان متروی رم نیز در ساخت خط سوم این مترو با کشف اشیای باستانی مجبور شدند مطالعات وسیع باستان‌شناسی را به طرح مذکور بیفزایند. رم شهری با 5/2 میلیون نفر جمعیت و ورود گردشگران بسیار باید راه حل مناسبی برای رفع مشکل ترافیک خود می‌یافت. علاوه بر آتن، استانبول، رم و ناپل در شهرهای بسیار دیگری از جمله پاریس، لیون، پراگ، لس‌آنجلس، مکزیک، سوفیا و... حفاری‌های مترو با سایت‌های باستان‌شناسی همراه شده است و در بسیاری از این شهرها این پروژه‌ها موجب تاخیرهای طولانی و تحمیل خسارت‌های زیاد
شده است.

عبور مترو از چهارباغ اصفهان قطعی شد

شهردار اصفهان گفت: بخشی از مترو از خیابان چهارباغ اصفهان هم گذر می‌کند. سید مرتضی سقائیان‌نژاد افزود: عبور مترو از چهارباغ اصفهان در مصوبه شورای عالی ترافیک است که در این مصوبه گفته شده عبور مترو با فاصله گرفتن از محور چهارباغ به سمت شمس‌آبادی اجرا شود و در این مصوبه عبور و یا عدم عبور ذکر نشده است. شهردار اصفهان با اشاره به اینکه باید برای اینکه مترو از چهارباغ گذر نکند با قوس‌ مسیر را منحرف می‌کردیم، افزود: قاعدتا این قوس قسمتی از چهارباغ را هم گرفته و بعد این قوس از چهارباغ دور می‌شود. وی ادامه داد: قسمتی از مترو در زیر چهار باغ عبور کرده است و بخشی از آن نیز از زیر مغازه‌های سمت غربی چهارباغ عبور می‌کند. وی ادامه داد: یکی دیگر از اقدامات در راستای جلوگیری از ورود لرزش عبور مترو به مدرسه چهارباغ، خریداری نزدیک به 7 میلیارد تشک ضربه‌گیر بوده تا در نهایت شاهد به وجود آمدن هیچ‌گونه مشکلی برای چهارباغ نباشیم. سقایی نژاد همچنین در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه «چرا شهرداری اصفهان تاکنون درباره ارائه اطلاعات برای گذر مترو سکوت کرده» یادآور شد: بر اساس قانون ریاست سازمان قطار شهری بر عهده استاندار اصفهان است و معاون عمرانی استانداری نیز مسؤول کمیته قطار شهری است و باید آنان در این عرصه پاسخگو باشند. شهردار اصفهان همچنین درباره اینکه «گزارش گذر مترو از چهارباغ و نحوه عبور آن به میراث فرهنگی» اظهار داشت: میراث فرهنگی نیز یکی از اعضای شورای عالی ترافیک است ولی با توجه به اینکه تغییراتی در میراث فرهنگی استان انجام شده تا حدی از اطلاعات دور مانده‌اند اما در مدت زمان قبل از تغییرات تمام کارهای ما با هماهنگی بوده است.