کتایون ضیایی:
لوح‌های گلی هخامنشی، لوح‌هایی که سال‌های سال خاک ایران آنها را در دل خود نگهداشت تا بعد از قرن‌ها به دست نوادگان ایرانیان باستان برسد و دانش آنها را درباره آیین و مرام مادران و پدرانشان افزایش دهد. لوح‌هایی که در سال 1313 در کاوش‌های باستان‌شناسان از خاک بیرون آمدند و اکنون 76 سال است که این گل نوشته‌ها در جایی دور از ایران نگهداری می‌شوند، گل‌نوشته‌هایی با قدمت بيش‌از 2500 سال که از یک نظام اداری بسیار منظم در دوران هخامنشیان در ایران خبر می‌دهند و برگ‌هایی از تاریخ یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های کهن را رمزگشایی می‌کنند. لوح‌هایی که سال‌هاست در دانشگاه شیکاگوي آمریکا نگهداری می‌شوند، آن هم به صورت امانت، امانتی که امانتدارش ادعای مالکیت می‌کند و بنا دارد به جای غرامت، چوب حراج به آنها بزند. داستان این امانت و خیانت در آن بازمی‌گردد به بیش از 7دهه پیش، حدود سال‌های 1313 و 1314 آن گاه که هرتسفلد باستان شناس آلمانی در کاوش‌های خود در تخت جمشید این گل‌نوشته‌ها را پیدا کرد و خیلی زود 30هزار قطعه گل نوشته هخامنشی درون 2353 جعبه مقوایی شماره‌گذاری و برای مطالعه به دانشگاه شیکاگو امانت داده شدند. سال‌ها می‌گذرد و گذر زمان و تغییرات داخلی گویی یاد لوح‌های گلی را در ذهن‌ها بی‌رنگ می‌کند تا جایی که عبدالمجید ارفعی نخستین و تنها مترجم ایرانی «فرمان کورش بزرگ» در این زمینه به ایسکانیوز می‌گوید: «تا قبل از اینکه کارم را درموزه ایران باستان شروع کنم متاسفانه حتی میراث فرهنگی هم از وجود این تعداد گل‌نوشته بی‌خبر بود. زمانی که «اعلا» در سال 1327 به عنوان سفیر ایران در آمریکا پیگیر کتیبه‌ها در دانشگاه شیکاگو شد،حدود 150 لوح به همراه خرده لوح‌ها در 3 صندوق راهی ایران شدند. همراه 150 لوح کامل، 35 هزار قطعه دیگر که بیشترشان خرده لوح بوده و از دید پروفسور هلک در آن زمان ارزشی نداشتند، به ایران فرستاده شدند و لوح‌های اصلی در دانشگاه باقی ماندند».
بعد‌ها و بعد از پیگیری‌های زیاد عاقبت مقرر می‌شود باقیمانده این کتیبه‌ها پس از عکسبرداری در محموله‌های 300 تایی به ایران بازگردانده شود اما با آمدن محموله اول به ایران داستان دیگری برای کتیبه‌ها رقم می‌خورد. آمریکا به قانونی استناد می‌کند که براساس آن، آسیب‌دیدگان از حملات تروریستی می‌توانند علیه کشورهای حامی تروریسم اقامه دعوی کنند و از آنان خسارت بگیرند. در سال ۲۰۰۱ عده‌ای از آسیب‌دیدگان و بازماندگان یهودی یک عملیات انتحاری، علیه ایران اقامه دعوی می‌کنند. دادگاه نیز دولت ایران را محکوم به پرداخت ۴۰۰ میلیون دلار به این افراد می‌کند. سپس در سال ۲۰۰۴موکل آنها ادعا می‌کند لوح‌های گلی باقیمانده ایران در دانشگاه شیکاگو جزو دارایی دولت ایران است و باید به نفع موکلانش مصادره شود. اگر چه براساس این قانون اموال فرهنگی و نمایشی مستثنی هستند اما دادگاه برگزار می‌شود و آمریکا با سوءاستفاده از این امر کتیبه‌ها را به ایران نمی‌فرستد.
ارفعی در این باره می‌گوید: دادگاه از طریق مجاری سیاسی به وزارت امور خارجه اطلاع می‌دهد تا وکیل خود را معرفی کنند اما از آنجا که ایران این دادخواست و دادگاه را قبول نداشته و به رسمیت نمی‌شناخت به درخواست پاسخ نداد.دانشگاه شیکاگو نیز با حضور در دادگاه به این دادخواست اعتراض می‌کند اما دادگاه، دانشگاه را صرفا یک امانت دار دانسته و رای به نفع مدعیان صادر می‌شود. مشکور کارشناس حقوقی و مطلع پرونده‌های الواح هخامنشی درباره اقدامات حقوقی صورت گرفته برای بازگرداندن این الواح می‌گوید: استرداد اموال مزبور و بازگشت آنها به ایران در یکی از پرونده‌های مطروحه نزد دیوان داوری دعاوی ایران- ایالات متحده آمریکا نیز مطرح است. متعاقب اقدامات اتباع آمریکا، دولت ایران از طریق دیوان مزبور از دولت آمریکا خواسته است تا تدابیر لازم را برای جلوگیری از ضبط آنها انجام دهد. دولت آمریکا در لایحه‌ای که نزد دادگاه رسیدگی‌کننده به خواست اتباع خود ثبت کرده است، اظهار داشت که هر 2 دسته اموال یاد شده با توجه به مقررات جاری آمریکا از جمله قوانین مصونیت دولت‌های خارجی ایالات متحده (FSIA) و قانون بیمه خطرات تروریستی (TRIA) از توقیف مصون هستند.همچنین برخورد خصمانه دادگاه‌های آمریکایی با موضوعات این پرونده به سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان یونسکو نیز اعلام شده است. به گفته مشکور، شورای ملی ایران- آمریکا نیز که یک موسسه غیردولتی است در مخالفت با توقیف الواح باستانی تخت‌جمشید لایحه‌ای را در دادگاه آمریکایی رسیدگی کننده به ثبت رسانده است. این موسسه غیردولتی اعلام کرده که این اموال به دلیل ماهیت فرهنگی و باستانی آن متعلق به ملت ایران است بنابراین ضبط آنها بر خلاف نظم عمومی ایالات متحده و بین‌المللی است. با این حال چوب حراج همچنان الواح هخامنشی ایران را تهدید می‌کند و باید با تلاش مسؤولان ذی‌ربط تدبیری اتخاذ شود که هرچه زودتر این امانت‌ها به سرزمین اصلی خود ایران بازگردند.