فیلمی‌که در جشنواره گلدن گلوب خوش درخشید

ترجمه: سحر سجادی

***

هر کاری دارید متوقف کنید و به دیدن فیلم «میلیونر زاغه نشین» بروید و پدربزرگ‌ها و مادر بزرگ‌ها و نوجوانان را هم با خود ببرید.

هنرپیشه‌های این فیلم شناخته شده نیستند و یک سوم فیلم هندی است. بخش عمده فیلم در فقیر نشین‌ترین نواحی اطراف شبه قاره هند اتفاق می‌افتد و بیشتر آن خوشایند نیست. این یک حماسه باور نکردنی و عاشقانه است که مخاطب را برمی‌انگیزد و برای مدت‌هاست که از بالیوود انتظار آن را نداشته‌ایم. میلیونر زاغه‌نشین بازگشتی دوباره برای کارگردان آن دنی بویل است. با این حال فیلم بیشتر عوام پسندانه است، از آن نوع فیلم‌هایی که دیگر انتظار نمی‌رود فیلمسازان جدید بسازند.

«میلیونر زاغه‌نشین» نسخه آسیایی رمان‌های چارلز دیکنز است، داستان پسری به نام جمال مالک (دو پاتال)، یک پسر بلند قد و لاغر با چهره‌ای غمگین که در بیغوله‌های اطراف بمبئی زندگی می‌کند و هنگامی که برای نخستین بار او را در فیلم می‌بینیم در شرف برنده شدن جایزه بیست میلیون روپیه‌ای در نسخه هندی شوی تلویزیونی «چه کسی می‌خواهد میلیونر باشد» است. وی مراحل اولیه را سپری کرده و امشب تمام کشور پای تلویزیون‌هایشان خواهند نشست تا پاسخ نهایی وی را بشنوند. مجری برنامه که ابر ستاره بالیوود آنیل کاپور، نقش آن را بر عهده دارد، چندان خوشایند نیست. وی شرایطی فراهم کرده تا پلیس‌های محلی بتوانند بچه‌ها را مورد آزار و شکنجه قرار دهند.

آیا جمال یک نابغه است؟ آیا وی یک فریبکار است؟ یک مرد جوان بی‌سواد که در خیابان‌ها زندگی می‌کند چگونه می‌توانست بداند که عکس چه کسی روی اسکناس‌های صددلاری آمریکاست؟ این چیزی است که معاون پلیس (عرفان خان) می‌خواهد در مورد او از آن سر در بیاورد. هنگامی که شکنجه اثر نمی‌کند، وی او را در شوی تلویزیونی مقابل دوربین می‌نشاند و با پرسیدن سؤال‌های زیاد می‌خواهد بداند که جمال چگونه آن کار را انجام داده است و اینگونه تمام زندگی او پیش روی ما گسترده می‌شود، همچنان که تاریخ هند جدید.

این اثر را سیمون بوفوی از رمانی نوشته ویکاس اِسواراپ اقتباس کرده و زندگی غیر عاطفی جمال را به شکل فلش بَک بی ثبات و سرگیجه آور به ما ارائه می‌دهد که محور اصلی داستان است. هر پاسخی که در شوی تلویزیونی داده می‌شود کلیدی است که فصل تازه‌ای از گذشته آن پسر را پیش روی ما می‌گشاید، یک شیوه داستانی انحصاری که با فیلمسازی ماهرانه‌ای از کلیشه دور نگاه داشته شده است. اولین سکانس با سؤال ستاره مشهور فیلم‌های هندی آغاز می‌شود، سال‌های اولیه زندگی قهرمان، فیلم را وحشت‌آور و پر بار نشان می‌دهد. جمال (با بازی آیوش ماهش خدکار) و برادرش سَلیم (اظهر الدین محمد اسماعیل) زندگی نومیدانه‌شان را مانند سوپی می‌بینند که در آن شناورند. بویل و فیلم بردار آنتونی داد مَنتِل آن را به شکل عقبگرد که وسعت مناطق حلبی نشین بمبئی را نشان می‌دهد، نمایش می‌دهند.

مادر آنها (سانچیتا چودری) در شورشی کشته می‌شود و آنها کودکانی خیابانی می‌شوند. در این دوران با دختری به نام لاتیکا دوست می‌شوند و او نیز با آنها همراه می‌شود. بعد از مدتی آدم شروری (آنکور ویکال) که مدرسه‌ای برای پرورش کودکان گدا ایجاد کرده آنها را می‌فریبد. فاگین، صفی از خوانندگان خیابانی را که سن کمی دارند به تصویر می‌کشد که این حضیض جانفرسای فیلم «میلیونر زاغه نشین» است. این سه کودک به نوجوانی و سپس جوانی می‌رسند و حالا دو برادر در مرحله‌ای هستند که هر یک مسیر زندگی خود را انتخاب می‌کنند. سلیم (که نقش بزرگسالی وی را مادهور میتال بازی می‌کند) به گروه تبهکاران می‌پیوندد، لاتیکا معشوقه سر دسته گروه تبهکاران (ماهش مانجرِکار) می‌شود و جمال کاری به عنوان پادو می‌یابد. او چای سرو می‌کند و هر کاری پیش آید به عهده می‌گیرد. برادر خوب، برادر بد، فروپاشی محبت کودکی میان دنیای خاکی و عشق واقعی و... همه اینها را ما قبلا شاهد بوده‌ایم. برادران وارنر در دهه 30 به این موضوع پرداخته‌اند و هنرپیشه‌هایی مانند جیمی کاگنی، پت اُبرِین و آن شریدان در آن نقش‌ها بازی کرده‌اند. با اینکه این داستان قدیمی است دنی بویل از آن استفاده می‌کند زیرا هنوز تأثیرگذار است و تیمش آن را دوباره به خوبی اجرا کرده است. تصاویر و قاب بندی‌های زیبا و مونتاژ کریس دیکنز با رقص نور‌ها و ریتم شبه‌قاره به چشم‌نوازی بیشتر فیلم می‌افزاید. موسیقی فیلم هم بسیار زیباست.