دکتر حسین افتخاری
جنگ 22 روزه غزه نهایتا با شکست اشغالگران صهیونیستی و پیروزی مقاومت خاتمه یافت و سران اسرائیل با اعلام آتش‌بس یکجانبه سعی کردند خود را از باتلاق غزه نجات دهند.اسرائیلی‌ها برای جنگ و پایان آن سناریوهای متفاوتی را پیش‌رو داشتند و سعی کردند بین آنها بهترین گزینه را انتخاب کنند. یکی از آن سناریوها این بود که برای پایان دادن به جنگ به مصوبه 1860 شورای امنیت تن در دهند که از ابتدا آشکار بود این قطعنامه را قبول ندارند و حتی به آمریکا فشار آوردند تا این قطعنامه را وتو کند و آمریکا‌یی‌ها به این خاطر که خودشان پیش‌نویس را داده بودند این کار را که در روزهای پایانی حکومت بوش و برای دیپلماسی آمریکا یک آسیب و نقص محسوب می‌شد انجام ندادند. اسرائیلی‌ها سناریوی مذکور را قبول نداشتند زیرا همواره از پذیرش چیزی که برای آنها تعهدآور باشد یا آنها را محدود کند، فرار می‌کنند. بنابراین زیر بار چیزی به نام قطعنامه‌های بین‌المللی یا حتی هر مساله بین‌المللی که آنها را تحت شرایط ویژه‌ای قرار دهد، نمی‌روند. به‌عنوان مثال در مذاکراتی که با عنوان صلح روی آن مانور می‌دهند ترجیح می‌دهند مذاکرات دوجانبه باشد تا بین‌المللی. مذاکرات بین‌المللی همواره ممکن است برای آنها یک بار مضاعف را ایجاد کند ولی در سطح دوجانبه می‌توانند به منافع خودشان نزدیک‌تر شوند.گزینه دوم این بود که با مصر همه موضوعات مورد علاقه خودشان را مطرح کرده و درباره آنها به توافق برسند. برای
اسرائیلی ها در شرایط فعلی موضوع گذرگاه‌ها بویژه گذرگاه رفح و تونل‌های آن در اولویت است تا به این ترتیب از هرگونه رشد مقاومت و تقویت اقتدار آن جلوگیری کنند.
لذا یکی از راه‌ها این بود که با مصری‌ها به توافق برسند. آنها سعی کردند با وارد کردن فشار به قاهره، دولت این کشور را مجبور کنند با پذیرش حضور نیروهای خارجی در سینا، جلوی قاچاق سلاح به غزه را بگیرند. اما مقامات قاهره از این مساله فرار کردند و گفتند که خاک مصر در حوزه حاکمیت ماست و اجازه حضور نیروهای آمریکا‌یی یا بین‌المللی در آن را نخواهیم داد و هر تدبیری که شما لازم دارید در منطقه فلسطین به کار ببرید.
موضوع بعدی که در گزینه دوم پایان آتش بس برای اسرائیلی‌ها مطرح بود این است که به نحوی فرآیند سیاسی و ساختار قدرت در فلسطین را تغییر دهند تا حماس و مقاومت در هرم قدرت قرار نگیرد و حذف شود. این چیزی است که مصری ها تحت عنوان «پروژه آشتی ملی» از مدت‌ها پیش به دنبال آن بودند ولی هوشمندی مقاومت و حماس موجب شد تا این پروژه هم شکست خورده یا حداقل در یک چشم‌انداز نزدیک نتیجه‌ای نداشته باشد. شرایط فعلی جنگ که حماس را مقتدرتر و با مشروعیت‌تر از گذشته کرده و اسرائیل نتوانسته آن را از بین ببرد، پیچیدگی این مساله را افزایش می‌دهد، به گونه‌ای که رژیم صهیونیستی نتوانست در سیاست خود توفیق چندانی حاصل کند. خصوصا اینکه ابومازن هم با تمام شدن دوره ریاستش ضعیف‌تر شده و مشروعیتش در هاله‌ای از ابهام است. بنابراین گزینه دوم اسرائیلی‌ها برای پایان جنگ در این قسمت با مشکل مواجه است، در واقع این گزینه هم برای آنها مطلوب نبود.
گزینه سوم پایان جنگ که لیونی اسرائیل را به سمت آن تشویق می‌کرد این بود که رژیم صهیونیستی بدون اینکه هیچ تعهدی به هیچکس داشته باشد و در شرایط کنونی که عملیات هم مسدود است و به نتیجه مشخصی نمی رسد به صورت یکطرفه جنگ را متوقف کند. به زعم آنها در این صورت پرستیژ سیاسی اسرائیل حفظ خواهد شد ضمن اینکه صلح یکطرفه اسرائیل را در قید و بند تعهد با طرف‌های دیگر قرار نمی‌دهد و شورای امنیت، مصر و کشورهای دیگر نمی‌توانند آنها را ملزم به کاری کنند؛ همچنین در تئوری لیونی وقتی جنگ یکطرفه متوقف شود می‌توان در بخش‌هایی که پیشروی محدودی داشتند نیروهایشان را حفظ و از همین حفظ نیرو برای چانه‌زنی و گرفتن امتیاز استفاده کنند. پس می‌بینیم که از اواسط هفته گذشته این مساله در کابینه اسرائیل مورد بررسی قرار می‌گیرد برای اینکه جنگ غزه برای دولت جدید آمریکا و اوباما که از روز سه‌شنبه در این کشور به قدرت می‌رسد مشكلاتي ایجاد نکنند، سریعا راجع به این مساله تصمیم‌گیری کردند. در این میان واقعه‌ای اتفاق افتاد که جای سوال و تردید را افزایش می‌دهد و آن اینکه مبارک در یک چرخش قابل توجه و به یکباره موضع‌گیری شدیدی را نسبت به اسرائیل انجام می‌دهد و این مساله را یک جنگ تجاوزکارانه تلقی می‌کند و از مردم و مقاومت حمایت کرده و اعلام می‌دارد که مقاومت از بین نمی‌رود و اسرائیل نمی‌تواند با این کارها امنیت ملی خود را تضمین کند و خواستار توقف جنگ و خروج فوری اسرائیل از اراضی غزه می‌شود.
جالب است که بلافاصله اولمرت با مبارک هم تماس گرفته و نتایج جلسه کابینه امنیتی خود را با او در میان می‌گذارد. مثل اینکه به درخواست مبارک جواب مثبت می‌دهند. حال این سوال پیش می‌آید که بین این دو موضع‌گیری چه ارتباطی وجود دارد؟ بدیهی است که این مساله برای جا انداختن موضع مصر، مبارک و منافع آنها بسیار ضروری است. البته مبارک بهانه این موضع‌گیری را توافق امنیتی – اطلاعاتی که میان آمریکا و اسرائیل و توسط لیونی و رایس امضا شد، اعلام کرده و آن را یک اهانت به خود تلقی می‌کند.
در این توافقنامه آمریکا در قبال اسرائیل متعهد شده است که جلوی ارسال سلاح به غزه را خواهد گرفت. این امر برای مصری‌ها اهانت تلقی شده که آمریکا بخواهد دیدگاه‌های خودش را به مصر تحمیل کند. پس می‌بینیم اتفاقات بعدی هم که می‌افتد بسیار قابل توجه است. مصر به سرعت نشست شرم‌الشیخ را برای روز گذشته تدارک دید و طرف‌های اروپایی، دبیرکل سازمان ملل و طرف‌های عربی، ابومازن، اولمرت و شاه اردن را به این نشست فرامی‌خواند تا درباره مکانیزم چگونگی ورود سلاح به غزه که مورد نظر اسرائیل است در این نشست رایزنی‌هایی انجام گیرد. ضمن اینکه مشاوره‌های قبلی با آلمان، ایتالیا، فرانسه و اسپانیا نیز انجام شده است.
نشست روز گذشته در واقع مقدمه‌ای بود برای نشست امروز سران اتحادیه عرب که در کویت برگزار می‌شود و به نظر چیزی که روز گذشته در شرم‌الشیخ به‌عنوان توافق بین اولمرت، ابومازن و مبارک امضا شد امروز در نشست کویت مورد تاکید قرار می‌گیرد و به‌عنوان سازوکاری که باید در بخشی سیاسی و برای جلوگیری از ارسال سلاح برای مقاومت به کار گرفته شود، مورد تایید و تاکید سران عرب و دیگر کشورها قرار خواهد گرفت.
اسرائیلی‌ها فکر می‌کنند موضوع عقب‌نشینی از مواضعی که پیش‌رو داشته‌اند را به این شکل می‌توانند مستور کنند. آنها مانند نمایشی که در آتش‌بس یکطرفه با مصر و مبارک داشتند می‌توانند در قبال پذیرش آتش‌بس در ازای درخواست برخی کشورها مثل پادشاه عربستان و مصر از مناطق اشغالی در غزه عقب‌نشینی کرده و حضور خود را کمرنگ کنند.
احتمال دیگر این است که تا وقتی که اسرائیل تضمینی برای موضوع آتش‌بس طولانی مدتی که با مقاومت به دنبال آن است یا مکانیزمی که مربوط به جلوگیری از انتقال سلاح به غزه است یا آزادی سرباز اسرائیلی «گلعاد شالیت» نداشته باشد، حضور خودش را در بخش‌هایی از غزه حفظ کرده و به‌عنوان اهرم فشار آن را مورد استفاده قرار دهد. البته مقاومت از آنجایی که این اقدام را یک عمل مشکوک می‌داند از همان ابتدای شنبه‌شب اعلام کرد که با حضور اسرائیل در هر منطقه‌ای از غزه به‌عنوان اشغال برخورد خواهد کرد.