کار سختی نیست؛ تهیه کپی از جدول سنگ‌های درمانی و انواع آن و آغاز کار. تجربه فروشندگی همه چیز را حل می‌کند اما این همه کار نیست. به گفته دکتر ساعتچی، چنانچه درمانگران چنین رشته‌هایی آموزش صحیح، دیدگاه و دانش کافی در زمینه سلامت، پیشگیری و درمان نداشته باشند، قادر نخواهند بود بیماران را به درستی از مواهب و برکات این رو‌ش‌ها بهره‌مند سازند. یکی از موارد قابل بیان، ادعا‌های غیر‌منصفانه و اغراق‌آمیز درباره سنگ‌درمانی است. کیارش ساعتچی، پزشک طب سوزنی در توضیح این مغازه‌ها و سوءاستفاده از علاقه مردم می‌گوید: «شمار قابل توجهی از مردم جهان امروزه با موضوع بسیار جالبی تحت عنوان کاربرد سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی در درمان بیماری‌ها روبه‌رو هستند و گاه هم از منابع غیرقابل اطمینان و تنها به منظور منافع مادی، می‌شنوند که کاربرد سنگ خاصی قادر است تمامی مشکلات و بیماری‌هایشان را درمان کند. امروزه دانش سنگ‌درمانی هنوز در مرحله بررسی مستندات تاریخی موجود در این زمینه است و برخی تحقیقات علمی- کاربردی نیز در گوشه و کنار جهان از جمله در ایران انجام شده است اما هنوز نمی‌توان این رشته از طب مکمل را به طور همه‌جانبه و برای طیف وسیعی از بیماری‌ها به کار گرفت. یعنی نمی‌توانیم بگوییم برای درمان فشار خون یا سرماخوردگی به پزشک مراجعه نکنیم و از مصرف دارو امتناع کنیم و در عوض سنگ سلامت‌مان را به گردن بیاویزیم. این را محققان طب مکمل هم توصیه نمی‌کنند و تنها در دکان سنگ‌فروشان کم‌اطلاع این حرف‌ها پیدا می‌شود.»
الگوی چند هزار ساله
در حال حاضر برخی پزشکان به تحقیقات جدی در حیطه طب‌های مکمل درباره سنگ‌درمانی می‌پردازند. در غرب سابقه این گرایش به 3 تا 4 دهه می‌رسد. ساعتچی درباره دلیل رویکرد پزشکان به الگوهای طب سنتی می‌گوید: «مقوله درمان و به طور کلی دانش پزشکی رایج (غربی) در 4-3 دهه گذشته بیش از همیشه با چالش مدیریت بیماری‌های مزمن روبه‌رو بوده و به‌رغم پیشرفت بسیار در زمینه کنترل و درمان بیماری‌های حاد (ناگهانی و اخیر)، جراحی‌ها و عفونت‌ها، موفقیت چندانی در ارتقای کیفیت زندگی و شادابی و راحتی بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن نداشته است. یکی از راهبردها به منظور حمایت از طب رایج، توجه دوباره مردم و دست‌اندرکاران بهداشت و درمان در جوامع پیشرفته به روش‌های طبی کل‌نگر، سنتی و مکمل از دهه 70 میلادی بود. بر اساس فلسفه این الگوهای چند هزار ساله طب، به انسان نمی‌توان تنها به منزله یک ماشین پیچیده نگاه کرد بلکه ماهیت وجودی او مشتمل بر لایه‌های مختلفی نظیر ذهن، احساسات، کالبدهای ارتعاشی ظریف و جسم فیزیکی است لذا برای رسیدن به سلامت و شادابی در زندگی، لازم است به همه این سطوح به طور همزمان توجه و رسیدگی شود».
از همین روست که برخی پزشکان گاهی در کنار نسخه‌های همیشگی و توصیه‌های غذایی و... طب سوزنی هومیوپاتی، درمان گیاهی و حتی سنگ‌درمانی را به بيمارانشان توصیه می‌کنند. پزشكان فعال در طب مكمل که ساعتچی به نمایندگی از آنها با ما سخن می‌گوید، رویکردی همه‌جانبه به موضوع سلامت، در کنار بهره‌مندی از فلسفه عمیق، در دسترس بودن، ارائه احساس خوب به بیماران در روند درمان، مهم قلمداد شدن بیمار در فرآیند درمان، طبیعی بودن، برخورداری از عوارض جانبی محدود و اثرگذاری خوب و بادوام در بسیاری از روش‌های طب مکمل را عامل توجه بسیاری از مردم و تعداد قابل توجهی از پزشکان به این قلمروی فراموش شده در طب می‌دانند. ساعتچی اما تاکید دارد که سنگ‌درمانی، درمان نیست بلکه طب مکملی است. او این علم را به نوعی علم کانی‌شناسی می‌داند که باید درمانگر با خواص زیستی سنگ‌ها، سوابق علمی سنگ‌درمانی و... آشنا باشد. او سنگ‌درمانی را دانش و خردی می‌داند که از گذشتگان سینه به سینه به نسل ما منتقل شده است.
تاریخ سنگی
در عکس‌های تهران قدیم نمی‌توانیم سنگ‌های درشت و ریزی را آویزان به سر و گردن مردم ببینیم. نهایتا انگشتر عقیقی را در دست پیرزنی یا نظر قربانی را به گوشه قنداقی آویزان می‌بینیم اما پیشینه سنگ‌درمانی فراتر از اینهاست. مدیر سایت ملی طب مکمل در این باره می‌گوید: «استفاده از خواص درمانی سنگ‌های نیمه‌قیمتی و گوهرها برخلاف استقبال گسترده مردم جهان در سال‌های اخیر موضوع جدیدی نیست. هنر شفابخشی با سنگ‌ها هزاران سال قدمت دارد. شواهدی مبنی بر کاربرد سنگ‌های طبیعی برای درمان بیماری‌های مختلف در قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری موجود است. بر اساس این شواهد در کنار مقاصد درمانی از آنها برای محافظت از افراد در برابر بلایای طبیعی، طلسم‌ها و تاثیرات نامطلوب محیط اطراف نیز استفاده می‌شده است. قدیمی‌ترین گزارش‌ها درباره خواص درمانی گوهرها به هزاره چهارم پیش از میلاد بازمی‌گردد. چنین به نظر می‌رسد که کتیبه‌های سومری و نیز متون علوم ودایی مربوط به هند باستان، کهن‌ترین متون حاوی اطلاعات درباره سنگ‌درمانی هستند». او نمونه‌های این طب را در طب سنتی هند، یونان باستان و روم اینچنین برمی‌شمرد: «در پزشکی سنتی هند باستان که آیورودا (علم زندگی) نام دارد دستورات دقیقی درباره تهیه پودر، خـــمیر و الگزیر (مخلوط حاوی الکل) با سنگ‌های شفابخش وجود داشته است که تا به امروز حفظ شده و توسط پزشکان این طب در سراسر دنیا و بویژه در هندوستان به کار گرفته می‌شود. در اولین کتاب طب سنتی چین متعلق به حدود 500 سال قبل از میلاد معروف به کتاب «امپراتور زرد»، توضیحات فراوانی درباره گوهرها و تاثیر آنها بر بدن انسان به چشم می‌خورد. جالب است بدانید که امروزه نیز کشور چین یکی از بزرگ‌ترین عرضه کنندگان گوهرها و سنگ‌های شفابخش در سراسر دنیاست. در یونان باستان نیز دانش مربوط به خواص شفابخش کریستال‌ها و سنگ‌ها وجود داشته است. به عنوان نمونه به مردم توصیه می‌شده كه این سنگ‌ها را در کیسه‌های چرمی کوچک با خود حمل کنند، آنها را به عنوان آویز به گردن خود بیاویزند یا زیر نظر یک فرد متخصص در این زمینه به صورت الگزیر، پودر یا معجون آماده و به صورت خوراکی مصرف کنند تا به این وسیله از ارواح پلید (که به اعتقاد آنان علت بیماری بودند)، انواع بیماری‌ها، چشم زخم‌ها، بلایا و فجایع در امان بمانند. ارسطو، فیلسوف مشهور یونانی نیز از قدرت ویژه و منحصر به فرد سنگ‌های شفابخش صحبت کرده است. رومیان نیز تحت تاثیر آموزه‌های یونان و دیگر تمدن‌های باستانی همواره سنگ‌های صیقل داده شده را برای رفع بیماری و بدشانسی با خود حمل کرده و در جنگ‌ها در زره، پر و شمشیر خود از آنها استفاده می‌کردند».
سنگ‌ها در اروپا
ساعتچی که تحقیقات گسترده‌ای درباره تاثیر روش‌های طب مکمل بر سلامت و پیشگیری و درمان بیماری‌ها انجام داده درباره بروز و ظهور سنگ‌درمانی در اروپا می‌گوید: «در اروپای قرون وسطی زن درمانگری به نام «هیلد گارد» _قرن دوازدهم میلادی_ در کتاب معروف خود به نام «فیزیکا» به توضیح مفصل خواص درمانی سنگ‌های نیمه‌قیمتی پرداخت. او معتقد بود پزشکان برای درمان بیماری‌ها باید دیدی کل‌نگر نسبت به انسان داشته باشند و تاثیر عوامل محیطی نظیر ارتعاشات دریافتی از سنگ‌های شفابخش را نیز در درمان بیماری‌های جسمی و روانی لحاظ کنند. او در درمان‌های خود علاوه بر توصیه به اصلاح عادت‌های زندگی نظیر عادات غذایی، خواب و استراحت کافی با توجه به طالع نجومی و طبایع افراد مختلف با روش‌های طبیعی به درمان آنها می‌پرداخت. یکی از این درمان‌های طبیعی شامل قراردادن سنگ‌های خاص روی نقاطی از بدن یا نوشیدن آب از ظرفی که سنگ‌های شفابخش به مدت یک شبانه‌روز در آن قرار داده شده بود. پس از چندین قرن در دوران رنسانس، پرآوازه‌ترین پزشک اروپا یعنی پاراسلسوس پیش از پزشکان معاصر خود درباره ویژگی‌های شفابخش سنگ‌ها و مواد معدنی و ارتباط این خواص با ساختمان فیزیکی و فرمول شیمیایی آنها به بررسی و مطالعه پرداخت. براساس مطالعات او، از سنگ‌های ساییده شده یا خـــــرد شـــده می‌توان نه‌تنها برای درمان علائم بیماری‌ها بلکه برای علاج ریشه و دلایل عمیق بیماری هم استفاده کرد. او معتقد بود سنگ‌های شفابخش به این ترتیب می‌توانند با درمان علت اصلی عدم تعادل، از بازگشت مجدد بیماری پیشگیری کنند». رویکرد پاراسلسوس به سلامت و درمان بیماری‌ها هنوز هم به‌رغم گــذشت قرن‌های متمادی الهام‌بخش بسیاری از پزشکان است. هيلدگارد معتقد بود: «تنها یک منشأ برای سلامتی وجود داردکه آن هم نیروی نامحدود، پرقدرت و آگاه در بدن ما انسان‌هاست و شفاگر درون، می‌تواند همه بیماری‌ها را درمان کند. تنها دلیل بروز بیماری این است که شفاگر درون به دلیل عادت‌های ناسالم زندگی و بی‌توجهی ما دچار ضعف و ناتوانی شده است. من هنگام درمان بیمارانم صرفا تلاش می‌کنم تا نیروی شفابخش درونی آنان را دوباره زنده کنم». سنگ‌های درمانگر منشأ سلامتی از نظر او بودند. در روشی از سنگ‌درمانی، سنگ‌هایی را روی محل‌های خاصی از بدن که محل ورود انرژی به بدن است قرار می‌دهند تا گردش انرژی در بدن را کنترل و تصحیح کنند. ساعتچی این روش درمانی را تنها در درمانگاه «ایروودا»ی هند دیده است.
ایران و شفابخشی سنگ‌ها
در کشور ما نیز گرایش دیرینه‌ای نسبت به استفاده از سنگ‌های شفابخش به صورت آویز و انگشتری و به شکل سنگ همواره در زمان مراقبه و دعا وجود داشته و دارد. از حدود یک‌سال پیش در ایران هم به صورت منحصر به فرد در منطقه خاورمیانه و حتی همگام با پژوهش‌های سلامتی در کشورهای پیشرفته دنیا بررسی علمی تاثیر روش‌های طبیعی (از جمله سنگ‌درمانی) برای تکمیل درمان‌های طب رایج و در ادامه تحقیقات و مطالعات پیشین توسط تیم پزشکان طب مکمل و جایگزین ایران؛ دکتر میترا حاجی‌زاده، دکتر فرید نیک‌بین و دکتر کیارش ساعتچی با بهره‌گیری از به روز‌ترین فناوری تصویربرداری علمی از حوزه انرژی زیستی انسان در مرکز طب مکمل بیمارستان میلاد آغاز شده است. تا کنون موثر بودن دعا و نیایش، تمرینات مراقبه، تجسم مثبت خلاق، تمرینات تنفسی یوگا و سنگ‌های دارای خواص شفابخش در ایجاد، تعادل و هماهنگی در حوزه انرژی زیستی انسان همگام با افزایش ارتعاشات و محتوای انرژی این حوزه بارها به صورت بالینی به ثبت رسیده است. به عنوان نمونه بررسی تاثیر سنگ (فلورین) را در افزایش میزان انرژی زیستی به عنوان شاخصی مهمی از تعادل، سلامت و احــساس آرامش می‌توان به وضوح مورد آزمایش قرار داد. با وجود این حتی محققان نیز این شاخه طب مکمل را علم نمی‌دانند چرا که اثبات علمی آن نیازمند جامعه آماری بزرگی است که با کنترل متغیرها تاثیر درمانی سنگ‌ها را اثبات کند. اما فعالان این حوزه، تاثیر درمانی سنگ‌ها را در افراد دیده‌اند. از حدود 30 سال پیش تاکنون علم پزشکی شاهد تحولات بسیاری بوده است. این دگرگونی هم در زمینه پیشرفت بی‌نظیر در کاربرد فناوری در تشخیص و درمان دارویی و بویژه جراحی‌های میکروسکوپی به چشم می‌خورد و هم در پذیرش رویکردهای نوین به بحث سلامت و بیماری (از جمله درمان‌های طبیعی و کلی‌نگر) که در مجموع روش‌های طب مکمل و جایگزین نام گرفته‌اند.
شناخت سنگ
برای شناخت سنگ از آنچه که گاهی به عنوان سنگ در مغازه‌ها به فروش می‌رسد روش‌هایی وجود دارد. مهندس صناعی که حدود 02 سال در حیطه شناسایی سنگ فعالیت دارد درباره آن می‌گوید: «شناخت سنگ بر اساس چگالی و وزن مخصوص کریستال‌ها و انعکاس نور روش علمی شناسایی سنگ‌ها هستند. اما روش‌های قابل استفاده برای عموم مردم، باید گفت سنگ سرد نسبت به حجمش سنگین و در برخورد با شیشه یا فلز صدای جرینگ می‌دهد. این آزمایش‌های اولیه است. آزمایش‌های دقیق‌تر نیاز به دستگاه‌های مخصوص دارد». مرغوبیت ظاهری سنگ با توجه به زیبایی، درخشش، رنگ و شفافیت آن تعیین می‌شود. مطالعات دقیق‌تر به امکانات بیشتری نیاز دارد.