خاورمیانه بر لبه جنگ جدید منطقه‌ای؟

تونی کارون‌

با وجود محاصره شدید نوار غزه، اسرائیل همچنان حملات هوایی خود در این منطقه را ادامه می‌دهد و پاسخ‌های راکتی غزه به اسرائیل هم در هفته‌های گذشته به کاری عادی تبدیل شده است.

در همین حال نشست سه‌جانبه بیروت با حضور پادشاه عربستان و رؤسای‌جمهور سوریه و لبنان گامی در جهت توقف درگیری‌ها بین طرف‌های سياسي لبنان قلمداد می‌شود؛ از سوی دیگر دیوید کامرون، نخست‌وزیر انگلستان نیز از ترکیه درخواست می‌کند تا کانال‌هایش را برای ارتباط با اسرائیل باز بگذارد. اگر با دیدی وسیع‌تر و از زاویه‌ای باز به این حوادث نگاه کنیم متوجه می‌شویم که چرا بسیاری در خاورمیانه معتقدند که به‌رغم آرامش ظاهری، این منطقه بر لبه یک جنگ مصیبت‌بار دیگر قرار گرفته است. گزارشی روز دوشنبه توسط گروه بحران جهانی انتشار یافته که از مذاکرات چندین طرف تصمیم‌گیر در منطقه حکایت می‌کند. این گروه میانه‌رو که توسط دموکرات‌های سابق تشکیل شده است، درباره احتمال وقوع جنگ هشدار داده‌اند. این گروه در ادامه گزارش خود هشدار داده است که اوضاع در شرق مدیترانه به صورت استثنایی آرام و کاملا خطرناک است که علت آرام و خطرناک بودن این اوضاع هم یک دلیل دارد. بهبود تعلیمات و اوضاع نیروهای نظامی و تهدیدات وقوع جنگ که نه به غیرنظامیان و نه تاسیسات زیربنایی و نظامی رحم نخواهد کرد و همچنین نگرانی از چشم‌انداز منطقه‌ای بودن آن به صورت موثری تمام طرف‌های درگیر را ترسانده و از درگیری منع کرده است. در گزارش گروه بحران همچنین آمده است: هنگامی که قدرت نظامی حزب‌الله رشد پیدا می‌کند، اسرائیل هم بسیار مشتاق می‌شود که تا دیر نشده است جلوی این رشد و بروز مشکلات برای خود را بگیرد. در واقع باید گفت چیزی که این ساختار را برای اسرائیل ثابت و سرجای خود نگه می‌دارد در واقع همان چیزی است که به سرعت می‌تواند آن را خراب کرده و به نابودی بکشاند. در همین راستا اسرائیل در تلاش است تا با توجه به شکستی که در جنگ پیشین لبنان خورده است، در حمله جدید خود به سرعت وارد عمل شده و با حمله‌های مخرب گسترده به سرعت حزب‌الله را از بین ببرد. به صورت عمومی نیز به همگان هشدار داده شده که این حمله تمام تاسیسات زیربنایی لبنان را با خاک یکسان خواهد کرد و در این میان سوریه به عنوان یکی از حامیان تسلیحاتی حزب‌الله نیز از این حمله در امان نخواهد ماند. اما حزب‌الله معتقد است ظرفیت و قدرت نظامی‌اش به حدی است که به راحتی می‌تواند تا قلب تل‌آویو را مورد حمله قرار دهد و همین امر باعث می‌شود تا اسرائیل از آغاز حمله به این گروه خودداری کند. البته به‌رغم تمام تنش‌ها بر سر برنامه هسته‌ای ایران، محور مقاومت در منطقه (یعنی ایران، سوریه، حماس و حزب‌الله) پیوندها و اتحاد میان خود را عمیق‌تر و قوی‌تر کرده‌اند که این امر احتمال اینکه اگر هر کدام از اعضای این گروه مورد حمله اسرائیل یا آمریکا واقع شود، طرف‌های دیگر را نیز وارد این جنگ کند را بسیار بالا می‌برد. اگرچه تمام طرف‌های درگیر و بازیگران اصلی منطقه هم‌اکنون دلایل خوبی برای جلوگیری از وقوع یک جنگ دیگر دارند اما گروه بحران هشدار داد که تنش‌ها همچنان در حال افزایش یافتن است بدون آنکه یک سوپاپ اطمینان مشخص در کار باشد. در برخی مواضع رشد قدرت بازدارندگی حزب‌الله می‌تواند عبور از خط قرمزهای اسرائیل باشد که این امر آژیرهای خطر را برای این رژیم به صدا درمی‌آورد. همچنین بایکوت دیپلماتیک غرب که برای جبهه مقاومت اعمال شده یک زنگ خطر بزرگ‌تر را برای غرب به صدا درمی‌آورد زیرا وجود نداشتن هیچگونه کانال‌های ارتباطی و موثر با این جبهه باعث می‌شود که غرب قادر به درک یا حدس زدن رفتارهای آنها در جنگ نباشد و متقابلا خواسته‌ها و عواقب اعمال و خواسته‌های آنها را نیز نخواهد فهمید. به صورت سنتی تمام جنگ‌های تراژیکی که در خاورمیانه رخ داده است تنها به دلیل اینکه طرف‌های متخاصم در درک خواسته‌های جبهه مقابل شکست خورده‌اند به وقوع پیوسته است. در واقع در جنگ 33 روزه در سال 2006 که به شکست اسرائیل منجر شد و از شیخ حسن نصرالله یک قهرمان در دنیای عرب ساخت، یک نکته قابل تامل است. نصرالله درباره این جنگ گفته بود که وی از تمام حرکات اسرائیل آگاهی داشته و می‌دانسته است که اسرائیل با تمام قوا و نیروهای خود یک حمله تمام‌عیار را ترتیب می‌دهد بنابراین وی از اقدامات تحریک‌آمیزی مانند به گروگان گرفتن نیروهای اسرائیلی خودداری کرد که این امر درگیری و آزمون نهایی را آغاز کرد. در همین راستا نبود یا کمبود خطرناک کانال‌های ارتباطی میان جبهه مقاومت در منطقه و اسرائیلی‌ها به ما توضیح می‌دهد که چرا دیوید کامرون به عنوان نخست‌وزیر انگلستان پس از آخرین سفر خود به واشنگتن و دیدار با اوباما در کاخ سفید، به ترکیه می‌رود و از این کشور درخواست می‌کند تا کانال‌های ارتباطی خود با اسرائیل را قطع نکند؛ زیرا پس از ارتباط با ترکیه می‌توان به استفاده و برقراری رابطه با سوریه هم امیدوار بود.

ترجمه: آزاده شهریاری