آزاده حسن‌پور*:
به، این میوه خوش‌عطر و طعم، دارای فواید بسیاری است. طبع این میوه «معتدل و تر» است و بسته به مناطق رویش آن می‌تواند سرد و تر باشد. نام‌های دیگر آن: سفرجل، هیوا، شال به و... است. این میوه دارای ویتامین‌های A و B بوده و تقریباً دارای خواص سیب است. گفته شده است خوردن به در دوران حاملگی باعث زیبایی نوزاد می‌شود. مصرف به باعث تقویت قلب شده و به علت بازکردن رگ‌های کرونر قلب، از سکته قلبی جلوگیری می‌کند. مصرف این میوه به صورت مربا به درمان رماتیسم کمک می‌کند. در طب سنتی گفته شده که «روغن به» در درمان زخم معده و اثنی‌عشر و تورم کبدی تأثیر فراوان دارد. (به شکل خوراکی) خوردن به در فصل آن باعث طول عمر و بازگرداندن نیروی جوانی و شادابی به انسان می‌شود. همچنین دم‌کرده «شکوفه به» برای کسانی که خواب آشفته توأم با کابوس دارند، توصیه شده است. مصرف «به ترش» یک مسهل بسیار عالی است و افرادی که از ناراحتی افسردگی رنج می‌برند نباید در مصرف آن کوتاهی کنند. «دانه به» نیز دارای فواید بسیاری است و از آن در درمان سرفه، تب، سوزش دهان، حراست معده، ترک پوست، یبوست و خونریزی‌های داخلی و خارجی به صورت خوراکی استفاده می‌شود. مقداری از «به‌دانه» را در یک استکان آب جوش ریخته و آن را می‌گذارند تا «موسیلاژ» (لعاب) آن در آب حل شود. از خواص دیگر این میوه خوش‌طعم می‌توان به بالا بردن فشار خون و برطرف کردن برفک دهان، خونریزی لثه، آبریزش چشم و ریختن مژه اشاره کرد. برای کسانی که به ورم معده دچار هستند کمپوت به توصیه شده است. مصرف به برای کسانی که دارای فشار خون بالا، قولنج (کولیت) و ناراحتی ریه، هستند توصیه نمی‌شود.
آشپزی: اشکنه به و آلو بخارا
مواد لازم: پیاز سرخ شده 2 قاشق سوپخوری، شنبلیله خشک یک قاشق غذاخوری، رب گوجه‌فرنگی 3 قاشق غذاخوری سرصاف، به 2 عدد متوسط پاک شده، تخم‌مرغ 3 تا 4 عدد، آلو بخارا بدون هسته 100 گرم، کره مقداری، آرد 2 قاشق سوپخوری، آب 2 تا 3 لیوان، مغز گردو خرد شده 2 قاشق سوپخوری، زعفران آبگرفته یک قاشق سوپخوری، نمک، فلفل، زردچوبه و ادویه به میزان لازم.
طرز تهیه:
پیاز سرخ شده و آرد را کمی با کره تفت داده، شنبلیله را با نمک، فلفل، زردچوبه و ادویه به آن می‌افزاییم. پس از چند ثانیه هم زدن، رب را افزوده و دوباره چند ثانیه تفت می‌دهیم، سپس آب را اضافه می‌کنیم تا جوش بیاید. به‌ها را پوست گرفته و چهارقاچ می‌کنیم، وسط مغز آن را بیرون آورده و به بقیه مواد اضافه می‌کنیم.
وقتی به‌ها پخته شد، زعفران آبگرفته، آلو و تخم‌مرغ‌ها را اضافه می‌کنیم. در آخر گردوی خرد شده و چاشنی‌اي را که دوست داریم، می‌افزاییم.
نکته:
در صورتی که بخواهید طعم شیرین بدهد، مقداری شکر و در صورت ذائقه ترش، کمی آبلیمو و در حالت بینابین می‌توان از شکر و آبلیمو توام استفاده کرد.
ضمنا باید گردو در عین پخته شدن کمی زیر دندان سفت باشد و به خیلی وارفته نشود.
*پژوهشگر طب سنتی