۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۲۵
یادداشتی بر نمایش «خدای‌کشتار»

کمدی کشتار و تراژدی خنده

سیامک احمدی

«یاسمینا رضا» یکی از مشهورترین نمایشنامه‌نویسان دهه 90، بازیگر، رمان‌نویس و فیلمنامه‌نویس فرانسوی، در اول مه 1959 در پاریس به دنیا آمد. او کار هنری خود را با بازیگری تئاتر آغاز کرد. در سال 1978 با نمایشنامه «گفت وشنیدهای بعد از خاکسپاری» جایزه مولیر بهترین نمایشنامه نویس را از آن خود کرد. اندکی بعد «مسخ» فرانتس کافکا را برای رومن پولانسکی ترجمه کرد که نامزد جایزه مولیر بهترین ترجمه شد. دومین نمایشنامه او، «گذرگاه زمستانی» نیز جایزه مولیر 1990 را دریافت کرد و نمایشنامه بعدی‌اش، «مرد غیرمنتظره» اجراهای موفقی در انگلستان، فرانسه، اسکاندیناوی، آلمان و نیویورک داشت اما معروف‌ترین نمایشنامه رضا، «هنر»، سال 1995 برای نخستین بار در پاریس روی صحنه رفت. از آن تاریخ تاکنون، این نمایشنامه بارها در سراسر جهان روی صحنه رفته و هر بار با استقبال بی‌نظیری رو به رو شده است. مضمون بیشتر آثار رضا درباره روابط هستند، روابط با خانواده، با دوستان و... که همواره با تنش‌های دراماتیک همراه هستند. کاراکترهای اکثر آثار «رضا» نگران خودشان هستند. هر چه گذشت، موفقیت «یاسمینا» بیش از پیش تضمین شد و رنجش او از تماشاچیانی که برداشتی جدی از نوشته‌هایش نداشتند، بیشتر شد. وی می‌گوید: «خنده همیشه یک معضل و در عین حال، بسیار خطرناک است. شیوه خندیدن مردم، شیوه دیدن یک نمایش را تغییر می‌دهد. به این ترتیب، یک نمایش بسیار عمیق ممکن است بسیار سبک به نظر برسد. به نمایشنامه‌های من همیشه می‌گویند کمدی، اما به نظر خودم تراژدی هستند. شاید تراژدی‌های بامزه‌ای باشند، اما به هر حال تراژدی هستند. شاید این یک ژانر جدید باشد.» نمایشنامه‌های «یاسمینا رضا» عبارتند از: «گفت و گو‌های پس از خاکسپاری»، «گذر زمستان»، «هنر»، «مرد اتفاقی»، «سه روایت از زندگی»، «یک نمایش اسپانیایی»، «سورتمه آرتور شوپنهاور» و «خدای کشتار».

و حال «خدای کشتار» نمایشنامه‌ای که در یکی، دو سال گذشته در بسیاری از نقاط دنیا به صحنه رفته، به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی در تالار سایه تئاتر شهر به روی صحنه آمده است. خدای کشتار یک طنز اجتماعی و کمدی سیاه است که در آن نفرت، خشم و طنز با هم عجین شده تا نقاب انسان امروزی را کنار زند و به کندوکاو درون او بپردازد.

در نمایشنامه «خدای کشتار» با بازی کاظم هژیر آزاد، الهام پاوه‌نژاد، بهاره رهنما و بهنام تشکر، دو پسربچه از دو خانواده به نام‌های «فردیناند» و «برونو» در مدرسه با هم درگیر شده‌اند و فردیناند با چماق دو تا از دندان‌های برونو را شکسته است. دو خانواده در ابتدا می‌خواهند به شیوه‌ای متمدنانه قضیه را حل و فصل کنند اما به مرور و در اثر اتفاقاتی، رفتارهای غیرمتمدنانه از خود نشان می‌دهند و ماهیت واقعی‌شان رو می‌شود و این در واقع کمدی‌ قضیه است که با تراژدی در هم می‌آمیزد و پارادوکسی که حقیقت در لفافه پیچانده شده آنان را آشکار می‌کند تا همه با آگاهی در مواجهه با منش درونی دیگران دچار تعجب و شگفتی نشوند. نمایشنامه خدای کشتار به دلیل تکیه بر موقعیت و به واسطه آن، ظهور و بروز رفتارهای کمیک شخصیت‌ها، از داستانی خاص پیروی نمی‌کند. بر این اساس و بر پایه اعمال و رفتار شخصیت‌های دوگانه این نمایش، دیالوگ‌های آنها نیز دارای کنش فراوان و تاثیرگذار و به مانند رخدادی کمیک، کاربردی دراماتیک در یک حادثه را شکل می‌دهند. اغلب دیالوگ‌های نمایش ضمن پرخاشگرانه و تند و تیز بودن، لحن و بیان تهدیدآمیزی را به همراه خود داشته و به‌صورت پرتابی بیان شده و بر این اساس باید گفت که تنها بیان نمی‌شوند بلکه در حقیقت شخصیت‌ها در حال شلیک به سمت یکدیگرند و به همدیگر آسیب می‌رسانند.

همانطور که متن نمایشنامه از آدم‌هایی دوگانه و دمدمی مزاج صحبت به میان می‌آورد که هر کدام دوچهره دارند و در موقعیت خاص، چهره دوم خود را نمایان می‌سازند، اجرای این نمایش بر روی صحنه نیز با این مضمون همراه و همسو است.

بر روی صحنه دو تا صندلی‌ در سمت راست و دو تا در سمت چپ مقابل هم چیده شده‌اند تا از همان آغاز این فکر که میهمانان در تقابل با میزبانان هستند، به ذهن مخاطب خطور کند. علاوه براین میزانسن‌ها و شکل‌دهی حرکات و جای‌گیری بازیگران و حتی نحوه ورود و خروج آنها تماماً حساب شده هستند، گاهی جای والدین متهم با والدین شاکی عوض می‌شود تا عملاً و به زبان نمایش به تماشاگر یادآوری شود که آنها چندان تفاوتی با هم ندارند و ضمناً هر دو طرف در جایگاه متهم قرار دارند. گاهی در نمایش تضادهای درونی شخصیت‌ها آنها را به دو جبهه زنان علیه مردان و بالعکس تقسیم می‌کند که این بازتاب تناقضات زندگی شخصی و خانوادگی هر کدام از این زوج‌هاست و نمایش «خدای کشتار» به شیوه هنرمندانه‌ای این تضادهای درون خانوادگی را که می‌تواند تمثیلی از ناهنجاری‌های جامعه باشد، نشان می‌دهد.
در انتها باید گفت که نمایش«خدای‌کشتار» با ارائه دراماتیک و وصف ناپذیر تناقض‌های درونی شخصیت‌ها و تاکید بر رفت و برگشت‌ها و دوگانگی‌های عاطفی و رفتاری آدم‌های نمایش، تماشاچی را با مضحکه‌های رفتاری‌شان که نشانگر دون‌پایگی فرهنگی آنان است، وادار به خندیدن می‌کند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده