بهرنگ فتوحی: چهارمین اجلاس دوجانبه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق با حضور قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست و نمایندگان دستگاه‌های مختلف مربوط و نیز هیات زیست محیطی جمهوری عراق با هدف تدوین راهکارهای دوجانبه و منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار برگزار شد. این اجلاس که می‌توان آن را بستری بین‌المللی برای حل مردمی‌ترین بحران محیط‌زیستی کشور توصیف کرد، اگرچه با بحث درباره پیشرفت‌های ایران در حوزه مقابله با بحران ریزگردها آغاز شد اما با عقب‌نشینی مقامات عراقی از حل این بحران و وابسته کردن همه احتمالات به اختصاص اعتبار از سوی ایران پایان یافت. البته این تمام ماجرا نیست، چرا که بزودی مسؤولان محیطزیست باید به یک جمع‌بندی روشن درباره این مساله برسند که آیا پرداخت هزینه بیابان‌زدایی در عراق را متقبل می‌شوند یا اینکه همچنان شهرهای کشور را در محاصره خاک و غبار نگه می‌دارند؟
معاون محیط انسانی سازمان محیطزیست ایران نیز در این نشست گفت: 70 نقطه بحرانی در منطقه شناسایی شده که در کشورهای عراق، عربستان، سوریه و ایران پراکنده است. علی محمد نوریان تاکید کرد: فعالیت‌ها در ایران برای مهار این مناطق آغاز شده که 800 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و اینکه ما خودمان مدیریت مناطق بحرانی عراق را به عهده بگیریم نیاز به هماهنگی و درخواست عراقی‌ها و همین طور انجام هماهنگی‌ها و توجه به شرایط امنیتی و مدیریتی عراق دارد. وی اضافه کرد: در 2 سال گذشته بحران گرد و غبار در ایران از 5 استان به 15 استان رسیده و ما اعتباری معادل 400 میلیارد تومان برای مهار این بحران در مناطق غرب و جنوب غرب نیاز داریم. قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست در ادامه از آمادگی ایران برای احیای نخلستان‌های عراق خبر داد و افزود: در حال حاضر یکصد هزار اصله نخل آماده کاشت در کشور است که با تفاهم وزرای کشاورزی 2 کشور در آینده در اختیار کشور عراق قرار خواهد گرفت. وی اضافه کرد: ایران برای کمک به کشور عراق خط اعتباری ویژه‌ای نیز در این زمینه گشوده است که بروز برخی مشکلات به دلیل قطعنامه شورای امنیت در تعاملات بانکی 2 کشور موضوع را به تعویق انداخته است. نوریان در عین حال ابراز امیدواری کرد با رفع این مشکل تفاهمنامه وزرای جهاد کشاورزی 2 کشور در این زمینه اجرایی شود. معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست در این اجلاس با اشاره به اینکه 2 کشور ایران و عراق از منابع نفتی و گازی زیادی برخوردارند، تاکید کرد: برنامه‌های 2 کشور باید به گونه‌ای پیش رود که سرعت توسعه قابل قبول باشد و در عین حال محیطزیست حفظ شود. وی با اشاره به اینکه نوع گرد و غبار در منطقه نسبت به سال‌های گذشته متفاوت است، گفت: کشورهای ایران و عراق روی کمربند گرد و غبار کره‌زمین هستند. نوریان با بیان اینکه تصاویر ماهواره‌ای در هفته‌های اخیر کمک شایانی به یافتن منابع اصلی گرد و غبار کرده است، یادآور شد: کشور ایران برای حفظ منافع ملت خود و نیز خدمت به کشورهای دیگر منطقه مطالعات زیادی برای یافتن منابع اصلی گرد و غبار داشته است. وی با اشاره به اینکه در طول سال‌های اخیر تاثیر گرد و غبار در کشور افزایش یافته است، خاطرنشان کرد: مناطق متاثر از گرد و غبار در کشور 4 برابر شده است. قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست با تاکید بر اینکه تعداد روزهای آلوده شهرهایی همچون اهواز، کرمانشاه و ایلام بیش از دیگر شهرها بوده است، یادآور شد: البته مردم همه مناطق گرد و غبار‌آلود در 2 کشور از شدت یافتن این پدیده رنج می‌برند. وی در ادامه با تاکید بر اینکه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با همکاری دانشگاه‌ها مطالعات گسترده‌ای روی آثار این پدیده بر سلامت انسان‌ها داشته است، از افزایش مراجعات به بیمارستان‌های کشور به دلیل عوارض ناشی از گرد و غبار از 20 به 60 درصد خبر داد. نوریان با اشاره به ایجاد کارگروه ملی با اختیارات اجرایی با عضویت دستگاه‌های ذی‌ربط پس از حاد شدن موضوع گرد و غبار در کشور اعلام کرد: اختیارات دولت به این کارگروه تفویض شده است تا بتوان بهتر این موضوع را پیگیری کرد. وی همچنین به ایجاد شبکه ایستگاه‌های پایش و اندازهگیری گرد و غبار در کشور اشاره کرد و یادآور شد: نرم‌افزاری برای ایستگاه‌های زیست‌محیطی سراسر کشور طراحی شده است که میزان گرد و غبار هوا را نیز اندازهگیری می‌کند و امیدواریم تا ماه آینده این حسگر‌ها به مجموعه ایستگاه‌ها افزوده شود. قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست در ادامه با تاکید بر اینکه در حال حاضر تعداد زیادی ماهواره، فاکتورهای آلودگی هوا را اندازهگیری می‌کنند، تصریح کرد: در حال انجام اقدامات خرید دستگاهی جدید هستیم که بتواند اطلاعات دقیق‌تری از وضع آلودگی زیست‌محیطی از ماهواره‌ها دریافت کند و در اختیار کشور قرار دهد. وی ابراز امیدواری کرد ظرف 4 ماه آینده این سیستم جدید اجرایی و اطلاعات ماهواره‌ای دقیق‌تری به دست کارشناسان محیطزیست برسد. نوریان با اشاره به تجهیز شبکه ملی ایستگاه‌های هواشناسی و ایستگاه‌های زیست‌محیطی به خطوط فیبر نوری و V100 در همین راستا، ابراز امیدواری کرد پیش از اجلاس وزرای محیطزیست کشورهای اسلامی، کار تکمیل بانک اطلاعاتی زیست‌محیطی منطقه نیز به پایان برسد. وی تاکید کرد: برای تکمیل این بانک اطلاعاتی به دسترسی به ایستگاه‌های کشور عراق نیز نیازمندیم و امیدواریم همکاری لازم در این زمینه صورت گیرد. قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست در ادامه با اشاره به اینکه اقدامات زیادی با همکاری سازمان هواشناسی برای شناخت پدیده گرد و غبار و وضع موجود صورت گرفته است، ادامه داد: در بخش عملیاتی نیز سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری، همکاری گسترده‌ای با سازمان حفاظت محیطزیست داشته است و مدیریت پایداری را روی زمین پیاده کرده‌ایم. وی اضافه کرد: در بخش عملیاتی با توجه به موضوع آب، زمین، گونه‌های گیاهی و گونه‌های جانوری، طرح‌های زیادی را به اجرا گذاشته‌ایم که از آن جمله می‌توان به طرح‌های بیابان‌زدایی، جلوگیری از فرسایش خاک، جلوگیری از حرکت شن‌های روان و تقویت پوشش گیاهی مناطق اشاره کرد. نوریان اضافه کرد: آخرین مصوبه‌‌ای که در این زمینه داشتیم، تخصیص 400 میلیارد ریال اعتبار برای سرعت بخشی و تداوم بیابان‌زدایی در مناطق جنوب و غرب کشور بوده است. وی همچنین با تاکید بر اینکه سازمان حفاظت محیطزیست مطالعات گسترده‌ای درباره اقدامات انجام شده در دیگر کشورها برای احیا و حفاظت از محیطزیست انجام داده است، عنوان کرد: کشورهای اروپایی و برخی کشورهای آسیایی بهترین تجربیات را در این حوزه داشته‌اند که این اطلاعات در اختیار هیات عراقی قرار خواهد گرفت. قائم‌مقام سازمان حفاظت محیطزیست درباره مهار گرد و غبار در منطقه نیز اظهار کرد: باید با مدلی کار کنیم که مساحتی بالغ بر« 4 هزار در 4 هزار» کیلومتر مربع منطقه را پوشش دهد و مذاکرات سال‌های اخیر با کشور عراق در راستای ایجاد چنین مدلی صورت گرفته است. وی تاکید کرد: سازمان‌های بین‌المللی نیز اعلام آمادگی کردند که به کمک کشور ایران، عراق و دیگر کشورهای علاقه‌مند به حل این موضوع بیایند. وی در عین حال اذعان کرد: برخورد ما با این مساله ناشی از ایده‌‌‌آل‌گرایی نیست و با واقع‌گرایی موضوع اوضاع عراق را در تصمیم‌گیری‌ها مدنظر قرار داده‌ایم اما انتظار ایران این است که وزیر محیطزیست عراق به قول خود در زمینه تامین اعتبار و اجرای برنامه‌های مهار گرد و غبار پس از تثبیت دولت جدید عمل کند. وی همچنین با اشاره به اعلام آمادگی ایران برای آموزش کارشناسان محیطزیست کشور عراق، یادآور شد: در حال حاضر تمام محتویات دروس و شرایط احراز صلاحیت شرکت‌کنندگان آماده شده است و امیدواریم این سفر مقدمه اجرای این برنامه را برای یکصد کارشناس عراقی فراهم کند.