ثمانه اکوان: یکی از شعارهای رئیس‌جمهور در زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری بهبود روابط ایران با دنیای غرب و بعد از آن کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس بود. وزیر امور خارجه نیز در زمانی که برای گرفتن رای اعتماد به مجلس رفته بود، بیان کرد که روابط با همسایگان و بویژه عربستان برای دولت جدید از اهمیت خاصی برخوردار است. چندین ماه از این وعده‌ها می‌گذرد و هنوز اقدامی عملی در این زمینه اجام نشده است. رسانه‌ها به دلیل نزدیکی دولت روحانی با رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رابطه شخصی نزدیکی که او با خاندان سعودی دارد، بیان می‌کردند که به احتمال زیاد روند نزدیکی ایران با عربستان به سرعت آغاز خواهد شد. این روند البته با موضوع هسته‌ای و توافق ژنو در هم آمیخته شد و در شرایطی که اعراب منتظر نتیجه این توافق بوده و در عین حال از بابت برداشته‌شدن تحریم‌ها و میزان فروش نفت خود نیز نگرانی دارند، به آهستگی پیش می‌رود. رسانه‌ها دراین‌باره به نظر می‌رسد که مشتاق‌تر باشند چرا که هرازگاهی خبر می‌دهند خاندان سعودی از رئیس‌جمهور، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه یا حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی دعوت کرده‌اند که سفری به این کشور داشته باشند. هیچکدام از این خبرها اما مورد تایید دو طرف نبوده و در آخرین مورد نیز که گفته می‌شد از ظریف دعوت شده تا برای بهبود روابط به این کشور سفر کند، وزارت امور خارجه کشورمان بیان کرد که این دعوت به صورت شفاهی بیان شده و هیچ دعوت کتبی‌ای در کار نبوده است. اما رسانه‌های عرب‌زبان منطقه و همچنین اندیشکده‌های آمریکایی علاقه زیادی به این اخبار دارند و تحلیل‌هایی را راجع به آینده روابط ایران و عربستان بیان کرده‌اند.
آیا سیاست‌های عربستان تغییر کرده است؟
از نظر گلف‌نیوز، روابط ایران و عربستان بر تمام طرح‌های مرتبط با ثبات و امنیت منطقه خاورمیانه از عراق و سوریه گرفته تا لبنان و فلسطین و مصر بسیار تاثیرگذار است چرا که ریاض و تهران حامیان اصلی شخصیت‌های سیاسی درگیر در منطقه خاورمیانه هستند. در همین راستا، می‌توان گفت که عربستان بشدت انرژی و توان خود را روی تغییر معادله موجود در منطقه خاورمیانه گذاشته تا بتواند اهداف بلندمدت خود را به نحوی در منطقه تامین کند. برای رسیدن به همین هدف بود که عربستان سعودی تصمیم به بازگشت سفیرش به بیروت گرفت تا بدین‌ترتیب تصویری از خود نشان دهد که گویی به‌دنبال ثبات بیشتر در لبنان است و از بی‌ثباتی و عدم امنیت در این کشور حمایت نمی‌کند. به عبارت دیگر چیزی که رهبران عربستان می‌خواستند، دور‌کردن لبنان از بی‌ثباتی‌هایی بود که از سوریه برای این کشور به ارمغان می‌آمد و این کار به‌نظر شیوخ عرب باید به‌گونه‌ای صورت می‌گرفت که به معنای پیروزی ایران در این کشور نیز نباشد. مثال دیگر در این زمینه تغییر وضعیت جنگی در سوریه به نفع نظام بشار اسد بود که نشان داد عربستان نیز با وجود اینکه تمایلی به کاهش این تنش‌ها ندارد اما کم‌کم این نتیجه را می‌پذیرد که بشار اسد در راس قدرت باقی می‌ماند. بر اساس تحلیل گلف‌نیوز، به عبارت دیگر تحولات مهم صورت گرفته در سیاست‌های عربستان ناظران را به این نتیجه رسانده است که ریاض از واشنگتن ناراضی است چرا که نمی‌دانست آمریکا دقیقا به دنبال چیست و نمی‌توانست قبول کند باراک اوباما چگونه از تصمیم خود برای آغاز جنگ با سوریه کوتاه آمده است. همین مسائل بود که باعث شد عربستان از آرزوی دوساله خود برای تصویب‌شدن حمله به سوریه در شورای امنیت سازمان ملل چشم‌پوشی کند و همچنین تغییراتی حیاتی در پرسنل دستگاه‌های اطلاعاتی خارجی خود بدهد. بسیاری بر این باورند که برکناری شاهزاده بندر بن سلطان، رئیس دستگاه اطلاعاتی عربستان سعودی و مشاور امنیت ملی پادشاه عربستان تنها به همین دلیل بوده است. اما آیا این به معنای نزدیکی عربستان و ایران است؟
موشک‌های عربستان روی میز مذاکره
با این حال از هم‌اکنون نمی‌توان به‌طور قطع چنین تحلیل کرد که این تغییرات ایجاد شده در سیاست خارجی عربستان به معنای نزدیکی عربستان و ایران است چرا که دو کشور طی سال‌های اخیر راهبران اصلی جنگ سرد در منطقه خاورمیانه بوده‌اند. آنطور که گرگوری گاس، کارشناس مسائل دنیای عرب و خلیج‌فارس بیان می‌کند، ایران و عربستان هر کدام برداشت خاص خود از اسلام سیاسی را دارند؛ جمهوری انقلابی در برابر سلطنت محافظه‌کار. و هرکدام بر این باورند که حکومت مدنظرشان مطابق با آموزه‌های اسلام است. زمانی که رقابت‌های ژئوپلتیکی به منطقه‌ای که حساس‌ترین منطقه جهان بوده و اقتصاد و رفاه کل دنیا را تامین می‌کند،کشیده می‌شود، قطعا باید گفت که روابط دوجانبه کشورها بشدت تحت تاثیر قرار گرفته و با تنش مواجه خواهد شد. با این حال سفر اخیر اوباما به عربستان ودیدار او با شاه عبدالله بن عبدالعزیز به احتمال زیاد باعث شده عربستان به‌خوبی دریافت کند که اوباما قاطعانه به دنبال به توافق رسیدن با ایران است و به نوبه خود این اقدام باعث می‌شود که پادشاه عربستان و همچنین دیگر اعضای ارشد این خانواده مجبور به ارزیابی دوباره موقعیت خود در منطقه باشند. در چنین شرایطی شاید عربستان به‌دنبال نرم‌تر‌کردن رفتار و همچنین مواضع سخت خود در قبال ایران باشد اما نباید این نکته را فراموش کرد که این نزدیکی با در نظر گرفتن جوانب احتیاط و همچنین قدرتنمایی صورت می‌گیرد و به همین دلیل است که عربستان در همین چندوقت اخیر رژه نظامی بی‌سابقه‌ای را با حضور بیش از 130 هزار نیروی ارتش برگزار کرد و از موشک‌هایی رونمایی کرد که می‌تواند تهران را مورد هدف قرار دهد. با این حال به‌نظر می‌رسد دولت ایران اشتیاق بیشتری برای ازسرگیری روابط خود با عربستان داشته باشد چرا که دولت روحانی این روزها از تمام توان و ظرفیتش برای نزدیکی به عربستان استفاده می‌کند.
علاقه دولت به رابطه با عربستان
موسسه مطالعات خاورمیانه در مطلبی تحلیلی بیان کرده است که رویکرد ایران به جهان عرب رویکرد یگانه‌ای نیست و ایران در برابر هر کشور عربی رویکردی خاص را اتخاذ می‌کند. به عنوان مثال ایران رابطه بسیار خوبی با عمان دارد اما به عربستان سعودی که می‌رسد موضع دو طرف تا اندازه‌ای پیچیده می‌شود. با این حال دولت روحانی قصد دارد رویکرد خود در قبال عربستان را تا حدی بهبود بخشیده و تغییراتی در سیاستش به وجود بیاورد.