رضا خسروي:
مجموعه«فاصلهها» که باوجود انتقاداتی که از همان آغاز پخش به خود دید، توانست با جلب نظر مخاطبان رسانه ملی نمره قبولی در رقابت مجموعههای شبانه کسب کند، این روزها آخرین قسمتهای خود را روانه آنتن میکند. با مروری بر آنچه در رسانهها پیرامون این مجموعه انعکاس یافته است به صراحت میتوان این مجموعه را یکی از دیدهشدهترین تولیدات سیما در سالهای اخیر نامید؛ مجموعهای که همه اعضای خانواده را مطابق با برنامهریزی دقیق شبکه سوم سیما هر شب رأس ساعت 23 پای تلویزیون نشاند. در این میان این روزها دیگر کمتر مخاطبی است که درباره«سعید» و رابطه پرفراز و نشیبش با«بابا محسن» بیاطلاع باشد، با پیچیدگیهای کاراکتر «بیتا» و«ساسان» همراه نشده و کنجکاو سرانجام خاندان کریمی نباشد. اما پایان «فاصلهها» چگونه رقم خواهد خورد و سرانجام این فاصلهها به کجا خواهد انجامید؟
پایان غیرمترقبه
اگر تا به امروز حدس و گمانی پیرامون پایانبندی مجموعه «فاصلهها» داشتهاید، خود را آماده کنید، شاید پایانی متفاوت در انتظار خانواده کریمی باشد، چه اینکه سهیلیزاده برگ برنده این مجموعه را «پایان غیرمترقبه» خوانده است. کارگردان مجموعه«فاصلهها» چندی پیش در پاسخ به این اظهارنظر که هیچ مخاطبی به سعید حق نمیدهد و نادانیهای او مخاطب را عصبانی میکند، گفته بود: «ولی به نظر من همذاتپنداری جوانان ما با سعید و پدران آنها با پدر سعید خیلی زیاد است و احساس میکنم این اتفاقات در خانوادههای ما رخ میدهد.» وی سپس درباره عاقبتبهخیر شدن شخصیتهای تلویزیونی و سربلندی شخصیتهای این مجموعه عنوان کرده بود: «من اینطور فکر نمیکنم (با خنده) این قصه شاید حسنش در این است که پایان غیرمترقبهای دارد.» باید منتظر ماند و دید چنین پایانی که میتواند این طیف مجموعههای شبانه را چند گام به پیش برد، با چه کیفیتی در برابر دوربین سهیلیزاده رقم خواهد خورد.
در اندازه ما نیستند!
داستان دیگری که همزمان با آغاز فصل جدید پخش مجموعههای شبانه در شبکههای مختلف سیما، در رسانهها مطرح شد بحث رقابت با شبکههای ماهوارهای بویژه نسخههای تازه به میدان آمدهای چون«فارسیوان» بود. این دیدگاه البته کمتر از سوی عوامل این مجموعهها طرح شد اما کاهش قابل توجه مخاطبان این شبکهها حداقل دلیل بر وجود این رقابت بود. تهیهکننده «فاصلهها» باور دارد توانسته سریالی تاثیرگذار و به دور از شعارزدگی را روانه پخش کند. محمدرضا شفیعی هرچند که گفته بود قصدش رقابت با شبکههای ماهوارهای نیست اما همان زمان اعلام کرد، ممکن است این رقابت پیش بیاید ولی برنامههای آنها اصلا قابل رقابت با سریالهای ما نیست و در اندازه رقابت با ما نیستند.
پخش بدون حذف
دلیل چنین قوت قلبی در اظهارات تهیهکننده این مجموعه مبنی بر قطعیت توفیق در رقابت با شبکههای ماهوارهای را میتوان در این نکته رصد کرد که مشاور پروژه پیشتر اعلام کرده بود: حتی یک ثانیه هم از سریال «فاصلهها» حذف نمیشود و تمام قسمتهای این مجموعه داستانی بهطور کامل پخش خواهد شد. نبود ممیزی در طرح سوژهای اجتماعی و چنین قرین با خطوط قرمز قطعاً برگبرندهای تأثیرگذار برای عوامل مجموعه خواهد بود تا با طرح بیخلل داستان خود مخاطبان بیشتری را با خود همراه کنند. مشاور پروژه «فاصلهها» و تهیهکننده پیشین این مجموعه با اشاره به اینکه در ابتدا قرار بر این بودهاست که سریال «فاصلهها» در قالب 50 قسمت 30دقیقهای برای پخش در فصل تابستان آماده شود، در این زمینه گفته بود: تنها تغییری که صورت گرفته، این بوده است که سریال در حدود 40 قسمت 50 دقیقهای پخش میشود. وی دلیل این تغییر را تاخیر در شروع پخش سریال«فاصلهها» به علت مصادف شدن با بازیهای جامجهانی و همچنین آغاز ماه مبارک رمضان دانسته و گفته بود: حتی یک پلان هم از این سریال کم نشده است و تولید سریال طبق فیلمنامه و برنامه پیش میرود. محمدرضا شجاعی درباره پخش روتین و هر شبی این سریال عنوان کرده بود: روش مطلوب در ساخت سریالها و مجموعههای تلویزیونی این است که فیلمنامه نوشته و اصلاحات انجام شود. یک سال از نگارش فیلمنامه بگذرد، نظرها و انتقادها روی کار اعمال شود و بعد کمکم وارد مرحله تولید شویم. اما ما مبنای معقولی برای ساخت برنامه و سریالسازی نداریم و بیشتر عطف به این است که وضع چگونه است و چه مدیری کار میکند تا نوع برنامه را بر اساس آن تعیین کنیم.
شعار ندادیم
یکی از اتهامات وارد به «فاصلهها» از سوی منتقدان سرسخت این مجموعه، شعارزدگی بوده است؛ اتهامی که البته عوامل مجموعه هیچگاه زیر بار قبول آن نرفتند. نویسنده سریالهای پربیننده«نرگس» و «ترانه مادری» هم که این روزها«فاصلهها» به قلم او روی آنتن رفته است، در واکنش به نقد شعارزدگی این مجموعه تلویزیونی میگوید: شخصیت اصلی سریال را مرور کنید متوجه میشوید از همان قسمتهای اول شخصیتها تکبعدی نیستند. محسن آدمی با سابقه روشن، معتقد و ارزشی است اما از همان قسمت اول توسط خواهر، برادر و در حقیقت خالق اثر نقد میشود. بقیه هم به همین ترتیب ضمن اینکه در ادامه با ابعاد مختلف شخصیتها آشنا میشوید. مسعود بهبهانینیا درباره انتقادی مبنی بر تکرار فضای«ترانه مادری» هم افزود: به شباهتهای ظاهری یا اولیه نباید ایراد گرفت. مهم خط کلی داستان، سیر آن و کاراکترهایی است که هر سریال و فیلمنامه عرضه میکند.
اختلافنظر استخری با سعید
بازیگران مجموعه«فاصلهها» یکی دیگر از نقاط قوت مجموعه براي ارتباط با مخاطبان بودند؛ بازیگرانی که هر یک چهرهای شناخته شده در مجموعههای شبانه محسوب میشوند. در این بین اما شاهرخ استخری که حضور در میان چهرههای شناخته شده تلویزیونی را در کاری از سهیلیزاده و در مجموعه «دلنوازان» آغاز کرد، جایگاه ویژهتری دارد چه اینکه کاراکتر سعید با بازی او محور بیشتر اتفاقات مجموعه هم محسوب میشود. استخری یا همان سعید «فاصلهها»، ارتباط با برادر کوچکتر را از لحظههای جالب سریال برای خود میداند و میگوید: من خودم خیلی این صحنهها را دوست داشتم و زحمت زیادی کشیدم. رفتهرفته این ارتباطها بیشتر و شیرینتر هم میشود. اما برخلاف نظر کارگردان، شاهرخ استخری از برخی رفتارهای سعید رنجیده خاطر میشود و درباره این احساس خود میگوید: من متولد اواخر دهه50 هستم و به نظرم در نسل ما احترام به پدر و مادر جایگاه بالاتری نسبت به امروز داشت، ولی در کل سادگیهای سعید را در امر عاشق شدنش، آن هم به این شدت اصلا نمیپسندم و اجرای این صحنهها برایم سخت است.
نگاه شیطانی یک فرشته
در برابر سادگیهاي سعید اما نگاه و اعمال شیطانی «بیتا» قرار دارد که هرچند با «او یک فرشته بود» شناخته شد اما در خاطرهها نگاه شیطانیاش ثبت شد؛ نگاهی که در مجموعه «فاصلهها» هم کارکردی قابل توجه در شخصیتپردازی «بیتا» داشته است. بهاره افشار در فاصله میان این 2تجربه تلویزیونی در فیلمهای سینماییاي چون «تسویه حساب» هم بازی کرد. اما شاید جالب باشد بدانید اولین کار افشار به عنوان بازیگر سریال «روزگار قریب» در نقش جوانیهای زری مامان(با بازی آفرین عبیسی) بوده است. افشار میگوید: «زیاد دیده شدن در تلویزیون را دوست ندارم. در سینما مخاطب تو را انتخاب میکند و برای دیدن تو هزینه میکند در حالی که در تلویزیون، تو خودت را به مخاطب تحمیل میکنی. اگر مخاطب برای دیدن تو هزینه کرد، یعنی تو و کارت را دوست دارد و آن موقع است که بازیگر حتی میتواند قضاوت دیگران را نسبت به خودش بداند و بعد اگر این اتفاق برایت افتاد، با خیال راحت میتوانی کارت را در تلویزیون ادامه دهی».
ساسان صدایم میزنند
نیما شاهرخشاهی دیگر چهرهای است که به رغم کارنامه سینمایی در این تجربه تلویزیونی هم دیده شد و مورد توجه مخاطبان مجموعه قرار گرفت. او که پس از حضور کوتاهی که در سریال «شمسالعماره» داشت این روزها در 2 مجموعه روتین و مناسبتی مشغول کار است، از انتخابهای تلویزیونیاش بسیار راضی است و میگوید: همین چند قسمتی که گذشته، من را با کاراکتر ساسان صدا میزنند و میشناسند و برای من خیلی جالب است که بیشتر از کارهای سینماییام مردم من را با این سریال میشناسند. بازیگر نقش ساسان با طرح این نکته که اصولا جنس چنین آدمهایی را میشناسد، از پذیرفتن این کاراکتر به این علت که در طول قصه خیلی به بیننده شوک وارد میکند و جای کار هم برای بازیگر دارد ابراز خرسندی میکند. وی همچنین ضمن قبول انتقاد دمدستی بودن عناصری که برای منفی یا مثبت نشان دادن افراد در سریال استفاده شده، میگوید: من هم با شما موافق هستم و اصلا دوست نداشتم ساسان با این شکل رفتار کند اما وقتی فیلمنامه تصویب شده و باید یکسری المانها را برای شخصیت ساسان در نظر گرفت که مورد تایید قرار گرفته، کاری از دست بازیگر بر نمیآید وگرنه اگر با خود من بود به گونهای این نقش را بازی میکردم که بدون استفاده از نمادهای تکراری، شخصیتش را به بیننده معرفی کنم. اما وقتی در فیلمنامه اینگونه هست و کارگردان هم از بازیگر میخواهد چارهای نیست. شاهرخشاهی که همزمان مشغول بازی در سریال «ملکوت» نيز هست، معتقد است که اگر خط قرمزها کم شود و فیلمنامه نویس خوب جذب سینما و تلویزیون شود، رسانه ملی برنده رقابت با شبکههای ماهوارهای خواهد بود.