گروه سیاسی:
آنگونه که برخی مجاری رسانه‌ای خبر داده‌اند، سیدمحمد خاتمی پس از چندین ماه ابراز تردید و بیان دغدغه در جلسه اخیر خود با چهره‌های بانفوذ برخی گروه‌های اصلاح‌طلب از کاندیداتوری قطعی خود در انتخابات سخن گفته است. البته برآیند رفتار سیاسی حامیان وی در سه‌گانه مشارکت، مجاهدین و مجمع روحانیون و همچنین تحرکات انتخاباتی آنها و تشکیل کمیته‌های مختلف انتخاباتی برای وی که در بنیاد باران سازماندهی و کانالیزه شده است، پیش از این کاندیداتوری وی را در انتخابات آشکار کرده بود، هرچند که برخی ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری خاتمی همواره تردیدهایی را در قطعیت این موضوع پدید می‌آورد. با این تفاسیر و در شرایطی که سرانجام سیدمحمد خاتمی را در کنار مهدی کروبی می‌توان به‌عنوان کاندیدای اصلاح‌طلب انتخابات ریاست جمهوری دهم به شمار آورد، اما با چشم‌پوشی از رقابت نفسگیر این دو رقیب برای اقناع دیگری و پذیرش کناره‌گیری، حضور مهندس میرحسین موسوی در عرصه انتخابات و احتمال کاندیداتوری وی به نظر می‌رسد به منزله یک «سوال» برای حامیان خاتمی است.
تغییر آرایش انتخاباتی اصلاح‌طلبان
با آمدن میرحسین
میرحسین موسوی تا چند ماه پیش به عنوان یک نوستالژی انتخاباتی برای چپ‌گرایان ایران به شمار می‌رفت. هم او بود که هم در سال 76 و هم در سال84 اصلاح‌طلبان حامی کاندیداتوری‌اش را بدون کسب عایدی تا بیرون از خانه خود بدرقه کرد تا در یک نوبت پیروز بزرگ انتخابات شوند و دیگر بار بازنده اصلی لقب بگیرند. میرحسین در معرفی خاتمی به مردم در انتخابات هفتم ریاست جمهوری نقش بسزایی داشت اما تمامی همت وی برای جریان اصلاح‌طلبی در همین محور خلاصه شد که البته نادیده انگاشتن این موضوع و کاستن از درجه اعتبار آن خارج از دایره انصاف است.
با این وجود اگر در هنگامه‌ای نه چندان دور کاندیداتوری او در انتخابات رویای دست‌نیافتنی برای جریان اصلاح‌طلبی تعبیر می‌شد اما به نظر می‌رسد اینک در آستانه انتخابات دهم ریاست جمهوری، جدی شدن موضوع کاندیداتوری وی نه تنها مراد برخی اصلاح‌طلبان نیست که حتی می‌توان گفت مطلوب آنان نیز نمی‌باشد. اگر تا قبل از جدی شدن نامزدی میرحسین موسوی، این جنجال «نظرسنجی» و «شورای حکمیت» بود که مناقشات حامیان کروبی و خاتمی را رونق می‌بخشید اما حضور موسوی و تشکیل مثلت کاندیداهای اصلاح‌طلب تا حدود زیادی مسیر این مناقشات را سمت و سویی دیگر بخشید.
ورود میرحسین به این فضای انتخاباتی اکنون منجر به مناسبات جداگانه هرکدام از طرفین نسبت به وی شده است. اگر در یک سوی میدان، حامیان شیخ اصلاحات رویه تکریم آخرین نخست‌وزیر را پیشه کردند و نهایت احتیاط را در اظهارنظرهای خود مراعات کردند تا خدای نکرده میرحسین از آنان رنجیده خاطر نشود و گام در مسیر حمایت از خاتمی ننهد، اما هر روز که سپری می‌شود، نارضایتی حامیان خاتمی از افزایش احتمال کاندیداتوری میرحسین بیشتر برجسته می‌شود.
اینکه حامیان خاتمی از کاندیداتوری میرحسین ناراضی باشند، بدیهی است. به هر حال آنان تمامی سرمایه خود را پشت سر خاتمی هزینه کرده‌اند و تغییر کاربری آن به سود میرحسین که اشتراکات کمتری با آنان نسبت به خاتمی داشته و تاثیرپذیری کمی از آنها دارد، چندان منطبق بر تعقل در سیاست‌ورزی نیست.
اگر استفاده از مطرح شدن میرحسین می‌توانست یک بازی دولایه برای ترغیب خاتمی و نیز تلقی برخی چانه‌زنی‌ها باشد اما اظهار نظرهای عمومی و خصوصی سران اصلاح‌طلب این تصور را باطل کرد. به ساده‌ترین بیان، ترغیب‌کنندگان خاتمی پروژه «ترغیب به کاندیداتوری» را به خوبی به پیش بردند و خاتمی اینک بر اساس برخی شنیده‌ها در جمع‌های خصوصی اصلاح‌طلبان کاندیداتوری را پذیرفته است، اما آنها اکنون با میرحسین چه کنند؟
مطمئنا شأن و جایگاه میرحسین موسوی به گونه‌ای نیست که کاندیداتوری خاتمی منجر به کناره‌گیری وی شود. از سوی دیگر حامیان خاتمی با تدارک چه سازوکاری باید آخرین نخست‌وزیر را که زمانی کاندیداتوری وی آرزوی آنها بود اکنون مجاب به انصراف از کاندیداتوری کنند؟ اگر روزگاری طریقه اقناع کروبی محل مداقه کمیته‌های انتخاباتی خاتمی بود، اکنون این مشکل اقناع میرحسین است که به نظر می‌رسد موجب نگرانی این طیف اصلاح‌طلب شده است. بر اساس شنیده‌ها، این موضوع تا حدی برای حامیان سرسخت خاتمی گران است که اخیرا یکی از چهره‌های این طیف، با ابراز نگرانی شدید از کاندیداتوری میرحسین گفت: «متاسفانه آن زمان که ما به این آقا (میرحسین) التماس می‌کردیم که بیاید وارد عرصه شود، اهمیت نمی‌داد، الان که به هر زحمتی شده خاتمی را راضی کردیم، او هم می‌خواهد کاندیدا شود».
در اینکه حامیان خاتمی به هیچ وجه حاضر به عبور از وی نیستند شکی نیست. حامیان خاتمی اکنون می‌خواهند رفتار انتخاباتی میرحسین تابع تصمیمات درباره کاندیداتوری خاتمی باشد. این موضوع از این جمله محسن میردامادی کاملا هویداست: «نگاه دوستان به ایشان (میرحسین) مثبت است اما اینکه ایشان وارد عرصه انتخابات می‌شوند یا خیر، طبعا به این بستگی دارد که آقای خاتمی بیاید یا نه ... من برداشتم این است که آقای خاتمی خواهد آمد».
در این بین البته مطرح کردن برخی موضوعات برای سنجش واکنش میرحسین در دستور کار قرار گرفته که موضوع معاون اولی میرحسین یکی از این موارد است. البته عباس عبدی دراین باره معتقد است: «بعید میدانم آقای خاتمی بتواند شانس بالقوه اش را بالفعل کند اما میرحسین هم معاون اولی خاتمی را
نمی پذیرد».
اتاق فرمان کجاست؟
حامیان خاتمی از حضور میرحسین نگرانند. نگرانی آنها تا اندازه‌ای است که اخیراً فعالان بنیاد باران هم خاتمی را درباره این اظهار نظر که «یا من می‌آیم یا میرحسین»، بشدت مورد انتقاد قرار داده و خواستار دقت وی در اظهارنظرهایش شده‌اند. در این میان اینکه چه عامل یا عواملی سبب شد تا میرحسین اینک بدون التماس اصلاح‌طلبان، به طور جدی در صحنه انتخابات حاضر شود، مورد بحث اصلاح‌طلبان حامی خاتمی است. بحث و بررسی همین موضوع است که برخی از آنها سخن از هاشمی‌رفسنجانی به میان می‌آورند. اما دیگر حامیان خاتمی معتقدند هاشمی رفسنجانی براساس ایده‌های اصلی سیاست‌ورزی این روزهای خود که «حذف احمدی‌نژاد» است، از کاندیداتوری خاتمی حمایت می‌کند. این طیف بر این اعتقادند که پس از ناکام ماندن پروژه دولت وحدت ملی، خاتمی گزینه نهایی هاشمی، برای کاندیداتوری است اما با شرایط خاص، بنابراین برای اقناع میرحسین برای کناره‌گیری به سود خاتمی باید از هاشمی استمداد طلبید.
دولت وحدت ملی 2
استمداد از هاشمی هرچند از راهکارهایی است که از گمان نظر مثبت هاشمی به خاتمی ناشی می‌شود اما در میان طیفی دیگر از حامیان خاتمی این تحلیل در حال قوت گرفتن است که نمی‌توان به حمایت صریح هاشمی از خاتمی خوش‌بین بود. این طیف معتقدند یکی از راهبردهای بازی هاشمی، بازی با کارت میرحسین است.
اگر کینه هاشمی از رفتار اطرافیان خاتمی در دوران اصلاحات و اعتقاد وی مبنی بر عدم قرارگیری این افراد در صف بازیگران خود، در کنار تحلیل حمایت هاشمی از میرحسین قرار گیرد، به نظر می‌رسد از قوت درخور توجهی برخوردار شود. به هر حال در راستای استراتژی حذف احمدی‌نژاد، هر گزینه‌ای می‌تواند مطلوب هاشمی باشد. به نظر می‌رسد هزینه حامیان میرحسین برای هاشمی کمتر از هزینه حامیان خاتمی باشد. با در نظر گرفتن این تحلیل می‌توان گفت، فاز دوم پروژه دولت وحدت ملی هاشمی‌رفسنجانی کلید خورده و وی در حال قوام بخشیدن به پایه‌های پروژه‌ای است که مرحله نخست آن به عقیده ناظران سیاسی با شکست بزرگی مواجه شد.
هرچند برخی دیدگاه‌های اقتصادی میرحسین گزینه‌ای باشد که برخی آن را مانع قرارگیری وی در مسیر انتخاباتی هاشمی قلمداد کنند اما همانگونه که خود نخست‌وزیر دوران جنگ اخیراً به هاشمی‌رفسنجانی گفته: «همه چیز تغییر می‌کند، حتی میرحسین». از سوی دیگر، سفارشات اخیر هاشمی در دیدار زنان فعال سیاسی و جمعی از فراکسیون روحانیون مجلس، به خوبی حاکی از تمایل هاشمی به امتحان دوباره این استراتژی، این بار در اردوگاه اصلاح‌طلبان است. البته از این نکته هم نباید غافل ماند که هاشمی همچنان در حال بازی با کارت خاتمی است و خاتمی برای او یک مهره سوخته نیست. این تحلیل‌ها در شرایطی است که حامیان میرحسین بازیگری وی برای هاشمی را به هیچ عنوان نمی‌پذیرند و مخالفت‌های میرحسین با جهت‌گیری‌های اقتصادی هاشمی و نیز حضور فرشاد مومنی به عنوان منتقد اصلی سیاست تعدیل اقتصادی در تیم اقتصادی میرحسین را یکی از عوامل رد این فرضیه به حساب می‌آورند.
هاشمی و چالش خاتمی- میرحسین
ارزیابی‌های مختلف درباره نقش هاشمی‌رفسنجانی در منازعه حامیان میرحسین و خاتمی، از زاویه تحلیل طیف‌های مختلف حامی خاتمی گفته شد اما به عقیده برخی تحلیلگران عرصه انتخابات، هاشمی‌رفسنجانی هنوز در انتخاب کاندیدای قطعی خود به جمع‌بندی نرسیده است و این موضوع از رفتار سیاسی وی کاملاً مشهود است. هاشمی درحال بازی با هر دو کارت اصلاح‌طلب خود است و همزمان به ارزیابی شرایط انتخاباتی در دیگر حوزه‌ها می‌پردازد. در این راستا، منازعه حامیان خاتمی و حامیان میرحسین نه‌تنها معضلی برای وی نیست که به نظر می‌رسد مطلوب اطرافیان اوست.
نقش هاشمی‌رفسنجانی در اردوگاه چپ‌گرایان به‌گونه‌ای ترسیم شده که از هم‌اکنون این واقعیت قابل پیش‌بینی است که هرگونه منازعه میان این دو طیف در نهایت به هاشمی ارجاع خواهد یافت. رجوع طرفین به هاشمی رفسنجانی طبیعی است که منجر به افزایش شأن وی در تصمیمات انتخاباتی اصلاح‌طلبان خواهد شد. قطعاً حکمیت هاشمی به سود هر کدام از این دو باشد منجر به نفوذ فزاینده نظرات وی در جهت‌گیری‌های انتخاباتی اصلاح‌طلبان خواهد شد و در آن هنگام است که هاشمی‌رفسنجانی به راحتی می‌تواند با هر دو طرف به گفت‌وگو و رایزنی بپردازد. به هر حال رفتار سیاسی طرفین نسبت به یکدیگر در روزهای آتی می‌تواند در سرنوشت جریان اصلاح‌طلبی تاثیرگذار باشد.
موضوعی که به نظر می‌رسد تاکنون از سوی حامیان خاتمی مورد دقت قرار نگرفته است. مطرح کردن موضوع معاون اولی میرحسین از یک سو و همچنین اذعان صریح دبیرکل حزب مشارکت مبنی بر متاثر بودن رفتار انتخاباتی میرحسین از تصمیمات خاتمی، نشانگر این موضوع است. در کنار این موضوع، برخی اظهارنظرهای دیگر در آخرین جلسات حامیان خاتمی نیز می‌تواند به این اختلافات دامن بزند.
در آخرین جلسه حامیان خاتمی، یکی از روحانیون بسیار با نفوذ اصلاح‌طلبان برای جلوگیری از برخی تمایلات به میرحسین موسوی در درون حامیان خاتمی، اینچنین گفته است: «میرحسین موسوی نه رای دارد و نه می‌تواند زیرمجموعه خود را مدیریت کند. 20 سال هم از مدیریت به دور بوده، بهتر است که آقایان هرچه سریع‌تر برنامه‌های آقای خاتمی را
دنبال کنند».
شکست سکوت پس از20 سال
با همه این تفاسیر روز گذشته میرحسین موسوی پس از 20 سال سکوت سیاسی خود را شکست و در گفت‌وگو با سایت خبری خود درباره شرایط کشور در زمان نخست‌وزیری‌اش سخن گفت. وی در قسمتی از این گفت‌وگوی خود اظهار داشت: قبل از انقلاب، ما به سمت جامعه‌اي مي‌رفتيم كه همه‌چيز در آن خريد و فروش مي‌شد و به اصطلاح امروزي‌ها جامعه‌اي با خصلت و منش سوداگرانه بود.
در اين نوع جوامع همه‌چيز كالايي است و با پول سنجيده مي‌شود. ارزش‌هاي فرهنگي به سمت ارزش‌هاي اقتصادي ريزش پيدا مي‌كند و امكان خريد و فروش هر چيزي وجود دارد. كاملاً روشن است كه اقتصاد اسلامي اين چنين نيست. جامعه‌اي كه بعد از انقلاب ساخته شد، جامعه‌اي بود كه در آن ارزش‌هاي فرهنگي بر ارزش‌هاي اقتصادي غالب بود.