فکر می‌کنید ازدواج مردان با زنان بزرگتر از خود چه عواقبی را در پی خواهد داشت؟ آیا افزایش این پدیده می‌تواند در جامعه تأثیر منفی گذارد؟
سیدمحمدحسین مقدم‌زاده،کارشناس مسؤول سازمان ملی جوانان، برای قضاوت درباره تغییر سن ازدواج به آماری اشاره می‌کند: «در سال 1340 میانگین سن ازدواج پسران 25 سال بوده در حالی که این میزان در سال 85 به 2/26 سال رسیده است؛ یعنی برخلاف انتظار همگان، در طول 40 سال فقط یک سال به میانگین سن ازدواج مردان اضافه شده است.»
وي درباره اختلاف سن ازدواج دختران در این مدت می‌گوید: «18 سال میانگین سنی ازدواج دختران در دهه 40 بوده که در سال 85 این میانگین به 23 سال رسیده است. یعنی شاهد افزایش 5 ساله سن ازدواج در مدت 4دهه هستیم.»
اين كارشناس سازمان ملي جوانان، میانگین سن ازدواج در سالهای 55 تا 65 را 19 سال برای دختران و 23 سال برای پسران عنوان می‌کند و تغییر آن را محصول شرایط زمانی و اجتماعی آن مقطع می‌داند و می‌گوید: «فاصله سن ازدواج دختران و پسران از 40 سال پیش تاکنون 4 سال افزایش داشته که معتقدیم این شرایط نسبتاً مناسب است، اما اگر اختلاف سنی دختر و پسر به بیش از سه سال افزایش یابد ممکن است تا 10 سال آینده بعضی از خانم‌ها بدون شوهر بمانند.» البته او معکوس شدن مشکل را در 10 سال بعد پیش‌بینی می‌کند که مجرد ماندن عده‌ای از پسران را به دنبال خواهد داشت.
مقدم‌زاده با اعلام اینکه جمعیت جوان ما اغلب در سن 20 تا 25 سال به‌سر می‌برند، می‌افزاید: «اگر پسران، با دختری بزرگتر ازدواج کنند، دختران همسن آنها بدون همسر می‌مانند و این یعنی جامعه با دختران 20 تا 25 سالهای مواجه خواهد بود که بدون همسر مانده‌اند».
وي همچنین به معضل افزایش سن پسران در انتخاب همسر اشاره می‌کند و می‌گوید:«وقتی سن مردان افزایش پیدا می‌کند، علاقه‌مند میشوند که با همسرشان تفاوت سنی بیش از 5 سال داشته باشند یعنی هرچه سن مردان بیشتر می‌شود علاقه آنان به دختران جوان‌تر افزایش می‌یابد.»
اشكالي ندارد، اما...
این کارشناس سازمان ملی جوانان جزو معدود کارشناسانی است که بالاتر بودن سن دختر نسبت به پسر را منطقی می‌داند و می‌گوید:«یکی از دلایل ازدواج مردان با زنان بزرگتر از خود «فاصله فهم اجتماعی» افراد است. در گذشته فاصله فهم اجتماعی افراد در جامعه ما 10سال بود؛ یعنی اگر یک مرد 25 ساله با دختری 15 ساله ازدواج می‌کرد از نظر فهم اجتماعی در شرایط یکسانی قرار داشتند اما در حال حاضر این فاصله به 4 سال کاهش یافته است. یعنی اگر زن و شوهری 8-7 سال با هم تفاوت سنی داشته باشند، یکی- دو طبقه فاصله فهم اجتماعی دارند.مقدم‌زاده معتقد است: در ازدواج دختران و پسران 22-21 ساله حتماً باید فاصله سنی رعایت شود چون شخصیت دختر زودتر شکل می‌گیرد. اما تفاوت دیدگاه او با دیگران به این نکته مربوط می‌شود:«از سن 25- 24 سالگی شخصیت مرد به ثبات می‌رسد، در این شرایط اگر مرد با دختری که از نظر شاخصه‌های فرهنگی، روانی و اقتصادی به او نزدیک و از نظر من بزرگتر از او است ازدواج کند، مشکلی پیش نمی‌آید. البته باید میزان بزرگتر بودن دختر را نیز مورد توجه قرار داد.» آیا تعداد وقوع ازدواج در کشور ما با شمار جوانان همخوانی‌دارد؟ این کارشناس حوزه و سازمان ملی جوانان به اين سوال اين‌گونه پاسخ مي‌دهد:«در شرایط کنونی 15میلیون دختر و پسر مجرد در سن ازدواج داریم. در سال 86 ، تعداد 840 هزار واقعه ازدواج به ثبت رسیده است یعنی یک میلیون و 680هزار نفر متاهل شده‌اند. سیاست سازمان ملی جوانان این است که این رقم به دو برابر افزایش یابد، چرا که سالانه دو میلیون نفر به جمعیت 14 میلیون مجرد کشور افزوده می‌شود».
چاره عصر بحران
بعضی تناسب سنی را از جمله مصادیق همتراز بودن زوجین می‌دانند.«محمدتقی کرمی»، مدیر پژوهش دفتر مطالعات امور زنان حوزه علمیه قم، معتقد است هم‌کفو بودن زن و مرد از نظر سنی هم در اسلام مطرح شده است. وي می‌گوید: «شرع اسلام برای سن ازدواج حکم الزامی ندارد اما توصیه‌هایی داریم که سفارش می‌کند در ازدواج سن زن کمتر از مرد باشد. در اسلام تفاوت سنی خاصی که بگوییم چند سال و چند ماه دختر باید حتماً از پسر کوچک‌تر باشد نداریم. اهل بیت(ع) هم در روایات مطالبی را بیان کرده‌اند.» كرمي بیشتر بودن سن همسر پیامبر(ص) و امام صادق(ع) را مسأله دور از ذهنی نمی‌داند، چرا که در اسلام الزامی در این زمینه صورت نگرفته است. وي درباره این توصیه کلی که حتی‌الامکان زن کوچک‌تر از مرد باشد چنین توضیح می‌دهد:«عمده‌ترین دلیلی که برای این توصیه به ذهن می‌رسد، پیری زودتر زنان و پایان یافتن دوران توانمندي براي بارداری آنان است.» كرمي به تبعات رفتاری زندگی با زنان بزرگتر نیز اشاره می‌کند و می‌گوید:«زنانی که سنشان بیشتر است، ممکن است احساس مدیریت کنند و رفتارهایی مادرانه نسبت به همسرشان داشته باشند که این امر چالش‌هایی در زندگی مشترک ایجاد می‌کند.» مدير پژوهش دفتر مكطالعات امور زنان حوزه علميه قم ازدواج با دختران بزرگتر را رد نمی‌کند و می‌گوید:«جامعه چاره‌ای جز این ازدواج‌های نابهنجار ندارد. دختری که سن معمول ازدواج را پشت‌سر گذاشته تلاش می‌کند که این مسأله را حل کرده و ازدواج کند. از سو ي دیگر پسری که نمی‌تواند از ساختارهای موجود، ازدواج آرمانی را بیرون بکشد با دختر بزرگتر از خودش ازدواج می‌کند. وقتی یک میلیون دختر بالای 25سال ازدواج نکرده داریم، این ازدواج‌ها را توصیه می‌کنیم؛ چرا که چاره‌ای نداریم».
عده‌ای معتقدند، مشاوره اجباری قبل از ازدواج راهکاری است که می‌تواند آمار طلاق را کنترل کند. يكي از مسؤولان تهران دفتر مطالعات امور زنان حوزه علمیه قم، مشاوره الزامی را نظریه‌ای غیرقابل اجرا دانسته و الزام آن را محل تأمل می‌داند و می‌گوید:
« اینکه مشاوره از سوي چه کسانی صورت بگیرد مهم است. اگر خانواده‌ها توانایی‌های فنی مشاوره را داشته باشند، مشاوره آنها بهتر است. مشاوره پدر و مادری که عمری است فرزندشان را می‌شناسند و با روحیات و شرایط او کاملاً آشنا هستند، دقیق‌تر است».
2 مشکل؛ یک راهکار
دکتر بدرالسادات موسوی، روان‌شناس، در پاسخ به این سؤال که ازدواج با دختران بزرگتر را توصیه می‌کنید یا نه، به مجموعه‌ای از اتفاقات بیولوژیک و روانی اشاره می‌کند. او موضوع «تمکین عقلی- عاطفی» را به عنوان نخستین نیاز مرد در زندگی مطرح می‌کند: «حقیقت این است که بلوغ عقلی، عاطفی و روانی دختران زودتر رخ می‌دهد و این رشد تا 40 سالگی که سن کمال و عقل است، ادامه دارد. وقتی مردی با خانمی بزرگتر ازدواج می‌کند اولین نیاز مرد که تمکین عقلی است تأمین نمی‌شود».
دکتـــر بهرامی«تمکین آگاهانه» را راه‌حل دختران هوشمند در این شرایط می‌داند و می‌گوید: «ممکن است دختری آن‌قدر عاقل باشد که به صورت عمدی و آگاهانه تمکین عقلی کند. البته همسر او هم متوجه می‌شود که او با سیاست به عقل و فهم او احترام می‌گذارد و این زیرکی راه‌حل مشکل دوران جوانی زوجین است، اما در ادامه با مشکلاتی مواجه میشوند مثل افزایش سن و پیری. اتفاق بیولوژیکی‌اي که در سنین یائسگی رخ می‌دهد، توقف کلاژن‌سازی است. کلاژن‌سازی در خانم‌ها تحت‌تأثیر هورمون‌های مردانه صورت می‌پذیرد. پس از آغاز یائسگی، زن ناگهان پیر می‌شود، در حالی که در مردان تا سال‌ها کلاژن‌سازی صورت می‌گیرد؛ از اين رو در همه جای دنیا حتی کشورهایی که به لحاظ بهداشت و طب پیشرفته‌اند، می‌بینیم یک زن 55 ساله به‌طرز معناداری از یک مرد 55 ساله شکسته‌تر است. با این فرضیات اگر زن 5 سال هم از همسرش بزرگتر باشد، چه رخ می‌دهد؟».
پاسخ این پرسش را می‌توانیم در جلسات مشاوره دکتر بهرامی بجوییم. او افسردگی را نخستین واکنش زنان در برابر نگاه‌ها و بازخوردهای دیگران می‌داند و می‌گوید: «زمانی که این خانم 30 ساله است و در کنار همسر 25 ساله‌اش راه می‌رود تناسب ظاهری دارد، اما در سن 60 سالگی در کنار همسر 55 ساله‌اش تناسب ظاهری ندارد. به تدریج با پیشرفت این شرایط، زن دچار سوء‌ظن می‌شود چرا که فکر می‌کند مطلوب نبودن در نگاه همسر، مرد را وادار می‌کند آنچه را که می‌خواهد بیرون از خانه بجوید».
این مشاور خانواده به یکی از مراجعانش که همسرش 10 سال کوچک‌تر است، اشاره می‌کند و اين‌که نسبت به شوهرش به شدت بدبین شده و سوء‌ظن پیدا کرده است و بر اثر این شرایط به روش‌های غیرمعمول برای جلب محبت او دست زده است. دکتر بهرامی محدودیت سن باروری را تشدیدکننده مشکلات ناشی از بالاتر بودن سن زنان در ازدواج می‌داند. او به بانوانی که با این شرایط ازدواج کرده‌اند توصیه می‌کند تمکین آگاهانه عقلی را لحاظ کنند و با توجه به بهداشت و سلامت خود، شکستگی و عوارض سن بالا را به تعویق بیندازند. بهرامی می‌گوید: «هیچ معجزه‌ای رخ نمی‌دهد که 10 سال جوان‌تر بمانیم ولی با ایجاد شرایط جسمی خوب می‌توانیم نسبت به سن بیولوژیک‌مان جوان‌تر باشيم». وي شکایت اغلب مراجعانی که با دختر بزرگتر از خود ازدواج کرده‌اند را «قبول نداشتن مرد» یعنی همان عدم‌تمکین عقلی عنوان می‌کند.
استرس در درازمدت
دکتر صادق تازیکی، متخصص اعصاب و روان، با بررسی تأثیر سن در ازدواج می‌گوید: «افراد یک سن تقویمی دارند و یک سن عقلی. در اواخر دوران نوجوانی سن عقلی شکل می‌گیرد و چند سال بعد بلوغ اجتماعی.» این متخصص اعصاب و روان معتقد است: دختران زودتر از پسران به بلوغ عقلی و اجتماعی می‌رسند. به همین علت روان‌شناسان پیشنهاد می‌دهند در زمان ازدواج سن عقلی زوجین نزدیک به هم باشد. وي بالاتر بودن سن مردان را وسیله‌ای برای حفظ توازن زندگی می‌داند و مشکلات اجتماعی ازدواج‌هایی را که زن از همسر خود بزرگتر است، چنین بیان می‌کند: «اگر شرایط کوچک‌تر بودن سن خانم لحاظ نشود، خانم‌ها بعد از ازدواج، با مردی طرف هستند که خیلی او را جذب نمی‌کند، چراکه نیازهای آنها با هم متفاوت است. یعنی نیازهای مشابه داشتن یکی از شروط ازدواج موفق است».
تازیکی، رواج چنین ازدواج‌هایی را تهدیدکننده نظام خانواده می‌داند و مشاوره قبل و حین ازدواج را ضروری خوانده و می‌افزاید: «مواردی که به عنوان خطر برای زندگی مطرح است، باید تبیین شود و آگاهی‌های لازم به طرفین داده شود، چرا که آقایان با بالا رفتن سن، مفهوم زندگی را بهتر درک می‌کنند و خواستار طلاق میشوند.» وي آشفتگی زندگی را عارضه دیگر چنین ازدواج‌هایی می‌داند چرا که همه افراد جسارت طلاق را ندارند، اما به اعتقاد این متخصص اعصاب و روان، آرامش که هدف از ازدواج است در چنین زندگی‌اي تأمین نمی‌شود.
این متخصص اعصاب و روان می‌افزاید: «اختلاف‌نظر به عنوان یک استرس عمل می‌کند و نقش مهمی را در بروز بیماری‌های روان‌تنی و روانی ایفا می‌کند؛ چرا که ممکن است تفاهم نداشتن سال‌ها در زندگی افراد وجود داشته باشد و ابراز نکردن هیجانات در قالب بیماری روحی مانند افسردگی یا بیماری جسمی با منشأ روانی بروز کند و گاه منجر به خودکشی شود.» وی زنان را بیش از مردان در این زندگی متضرر می‌بیند چرا که جامعه ما به‌گونه‌ای است که مردان راحت‌تر خودشان را از خانواده جدا می‌کنند و تشکیل خانواده می‌دهند، در حالی که اغلب ازدواج برای زنان راه یک‌طرفه تلقی می‌شود؛ به‌خصوص که بیشتر آنان منبع درآمدی ندارند.
مشاوره فراموش نشود
گویا جوانان امروز در شرایطی به‌سر می‌برند که سرنوشت آنان با دشواری رقم خورده است؛ دشواری در ورود به دانشگاه، کسب شغل و انتخاب همسر با زندگی این گروه سنی آمیخته است.افزایش آمار طلاق صرفا به خانواده‌هایی که در آن زن بزرگتر است مربوط نمی‌شود، چرا که علل تاثیرگذار در کیفیت زندگی مجموعه‌ای است که سن یکی از آنهاست. اما آنچه سهمی برای آن در نظر گرفته نمی‌شود، آموختن مهارت‌های زندگی و مشاوره قبل و حین ازدواج است.