سیدبهزاد اخلاقی:
جهان تا چه زمانی قرار است اشتباه کند. به رسمیت شناخته شدن استقلال خودخوانده استان کوزوو در خاک صربستان تحتتاثیر فضایی که آمریکا به عنوان تاثیرگذارترین کشور غربی ایجاد کرده بود بار دیگر نشان داد سازمانهای بینالمللی توانایی تصمیمگیری مستقل در پروندههای پیچیدهای مانند استقلال یک منطقه خودمختار را ندارند. این موضوع صلاحیت اینگونه سازمانها را مانند لاهه زیر سوال میبرد. اگر متصور شویم مساله استقلال 2 جمهوری اوستیای جنوبی و آبخازیا در دادگاه بینالمللی لاهه مطرح میشد تا چه اندازه مردم این 2 جمهوری امید به رای مثبت دیوانعالی بینالمللی درباره استقلالشان از نظام تفلیس داشتند؟ این آزمونی است که روسیه و آمریکا را بار دیگر در مقابل هم قرار خواهد داد زیرا منافع دوطرف در بالکان غربی و قفقاز شمالی درهم تنیده شده و دوطرف فضای این 2 منطقه را کماکان بر اساس استانداردسازیهای دوران جنگ سرد میسنجند. روسیه پوتین با دوران یلتسین تفاوتهای عمدهای یافته و تغییرات درون هیات حاکمه کرملین نشان میدهد مسکو و حزب روسیه واحد در حال لیبرالزدایی است و این معنایی جز دوری روسیه از غرب در منافع حیاتیاش ندارد. تجربه در مناسبات میان روسیه و آمریکا بعد از فروپاشی شوروی نشان داده تا زمانی که یک روسیه مقتدر در مقابل آمریکا ایستاده است، ایالات متحده کمتر میتواند برای منافع حیاتی روسیه مانعتراشی کند. مساله استقلال استان جنوبی صربستان از جمله مواردی است که برای روسیه بسیار حیاتی به نظر میرسد. روسیه بزرگترین کشور جهان است و برخی از روسها کشورشان را یک قاره مینامند. در چنین وسعتی با گونههای متنوع نژادی و قومی میل به استقلالطلبی بر اساس تجربیات سالهای پایانی دهه 1980 قابل توجه است. بحرانهایی که روسیه در قفقاز شمالی و در 3 جمهوری مسلماننشینش با آن روبهرو است با استدلال به رای دادگاه لاهه میتواند عمیقتر از گذشته شود. بر اساس برنامهای که برخی از آمریکاییها آن را در ذهن میپرورانند روسیه باید کوچکتر و ضعیفتر شود تا از یک قدرت بزرگ به یک بازیگر میانه مبدل شود. این طرح با
2 سناریو دنبال میشود.
ورود به حوزه خارج نزدیک روسیه با بهانهتراشیهایی مانند آزادی مطبوعات یا آزادیهای مدنی و تغییر در رژیمهای منطقهای به همراه حضور نظامی در مرزهای روسیه یکی از این سناریوهاست که توسط دولت باراک اوباما دنبال میشود. اوباماي 50 ساله با بحرانهای میانسالی روبهرو است؛ این بحران را میتوان در رفتار متناقض او در قبال روسیه مشاهده کرد. حضور در فضای خارج نزدیک روسیه و تحریک مرزهای ناآرام قفقاز به عنوان یکی از گامهای عملی شدن سناریوی نخست مطرح است. این موضوع در آستانه المپیک زمستانی سوچی در سال 2014 برای روسیه مساله حیاتی است که بتواند امنیت منطقه را تحت کنترل خود حفظ کند. روسها در سالهای گذشته با بحرانهای متنوع داخلی و خارجی روبهرو بودهاند اما مساله حفاظت از امنیت منطقه بدون حضور نیروهای خارجی در قفقاز یکی از اولویتهای سیاست خارجی آنها تعریف شده است. ناتو به مرزهای روسیه نزدیک میشود، ایالات متحده سپر موشکی در مرزهای روسیه نصب میکند و در مجامع بینالمللی به منافع همپیمانان روسیه تجاوز میشود و مسکو در مقابل همه این بحرانها تنها به اعتراض شفاهی بسنده میکند. با مطرح شدن مساله استقلال کوزوو در شورای امنیت سازمان ملل متحد، روسیه میتواند از حق وتوی خود که سالهاست تنها از آن یک نام باقی مانده است، استفاده کند و در این صورت استقلال کوزوو منوط به تحولات در اتحادیه اروپا خواهد بود؛ اتحادیهای که با پذیرفتن صربستان به عنوان یکی از اعضای خود عملا کوزوو را نیز به اروپای متحد راه داده است. مساله استقلال کوزوو مدل نامناسبی از استقلالطلبی قومی را در جهان ایجاد خواهد کرد که این موضوع بسیاری از بحرانهای دفن شده در آسیا، اروپا و خاورمیانه را بار دیگر به جریان خواهد انداخت. آنچه مسلم است اينكه احتمال درگیری مجدد میان اقلیتهای صرب، کروات و مسلمان در اروپا اکنون به حداقل رسیده و روی کار آمدن دولتهای جدید مانند ایوویویسپوچ در کرواسی و بوریس تادیچ در صربستان این مناقشات را به حداقل رسانده است. کشورهای حوزه یوگسلاوی سابق درصدد احیای برخی از معاهدات دوران گذشتهاند. از دیگر نکات مهم درباره آینده منطقه بالکان برگزاری مسابقات فوتبال یورو 2020 در صربستان، بوسنی و کرواسی است که عملا کوزوو نیز از این مهم بهره خواهد برد. تاریخ اروپا نشان داده دیپلماسی فوتبالی مانند آنچه موجب اتحاد مجدد 2آلمان شد در این قاره سبز قابل اجراست. کرواسی در سال 2012 وارد اتحادیه اروپا خواهد شد و صربستان نیز مذاکراتش را در سال 2014 آغاز میکند. این مهم در شرایطی است که سازمان ملل متحد با وجود رای چین و روسیه، استقلال کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت و کوزوو مانند چمدانهای بیدسته روسیه در اتحادیه اروپا و همانند یک فرزند ناخواسته تا اتحاد کامل اروپا باقی خواهد ماند.