بررسی سیاست خارجی آمریکا در دوره باراک اوباما نیازمند واکاوی اصول سیاست خارجی این کشور و بررسی تغییرات جهانی است.
سیاست خارجی اوباما را میتوان در یک نگرش کلی و با توجه به رئوس آن از چند منظر مورد بررسی قرار داد. تفاوت عمده سیاست خارجی جورج بوش با دولت جدید در این کشور تغییر در ابزارهای رسیدن به اهداف تعیین شده ایالات متحده در سطح جهانی است.
دولت پیشین آمریکا محور فعالیتهای خود را براساس ابعاد نظامی تعریف کرده بود که اکنون اوباما به عنوان رئیسجمهور جدید این کشور با شعار «تغییر» در تلاش است تا وجهه آمریکا را از یک کشور نظامی صرف به کشوری با تیم دیپلماسی فعال تغییر دهد. دولت اوباما با تاکید بر چند جانبهگرایی به جای یکجانبهگرایی که روال کار دولت بوش در 8 سال گذشته بوده است و تاکید بیشتر رژیم جدید آمریکا بر سازمانهای بینالمللی و در واقع رعایت چارچوبهایی که این سازمانها و قوانین جهانی ترسیم کردهاند تلاش خواهد کرد تا وجهه خود را در عرصههای بینالمللی تغییر دهد. اوباما در 3 زمینه فوقالذکر مدعی است، گامهای تازهای را در جهت فاصله گرفتن از سیاستهای دولت جورج بوش خواهد برداشت.
این در حالی است که تفاوت دیدگاه عمدهای در نگاه خاورمیانهای کلینتون و اوباما وجود دارد.
وزیر خارجه آمریکا به دلیل ارتباطات خاص خود با لابیهای صهیونیستی در تلاش خواهد بود تا روابط خاص آمریکا با این رژیم دستخوش حتی جزئیترین تغییرات نیز نشود. از این رو درباره سیاست خاورمیانهای دولت جدید آمریکا ما از یک طرف شاهد تداوم روابط خاص آمریکا با اسرائیل خواهیم بود و آمریکاییها از موجودیت این رژیم بشدت دفاع خواهند کرد، اما از طرف دیگر میکوشند خط سازش جدیدی را در راستای انعقاد یک پیمان میان اسرائیل و فلسطین در دولت اوباما ترسیم کنند.
در زمان جورج بوش با وجود ادعاهایی که در جهت تلاش آمریکا برای برقراری نوعی صلح میان دوطرف درگیر در اراضی اشغالی به عمل آمد، این سیاست به صورت جدی از سوی دولت بوش پیگیری نمیشد و عملا دست افراطیترین جناحها در دولت اسرائیل برای هرگونه کارشکنی در جهت شکست مذاکرات بازگذاشته شده بود. یعنی دولت آمریکا حتی به نقشه راهی که خود ترسیم کرده بود نیز عملا پایبند نبود.
علاوه بر این زیادخواهیهای رژیم صهیونیستی و عدم فشار آمریکا به سران این رژیم برای تغییر در نگاه خود نسبت به اوضاع موجود در خاورمیانه نیز از دلایل تداوم بحران خاورمیانه بود. در حال حاضر این وضعیت ممکن است دستخوش تغییر شود و اگر ما جهتگیری عمومی سیاست خارجی آمریکا را در نظر بگیریم انتظار زیادی میرود که این نگاه تغییر کند.
اما نباید فراموش کنیم آمریکا صرفا یکی از بازیگران در منطقه است و بازیگران دیگری از قبیل روسیه، کشورهای عربی، اتحادیه اروپا، رژیم صهیونیستی و تشکیلات خودگردان به همراه گروههای مقاومت نیز از قدرت بازیگری ویژهای برخوردارند. با توجه به شعار تغییر باراک اوباما، ما در آینده شاهد آن خواهیم بود که هژمونی تکقطبی آمریکا با تغییراتی مواجه شود و این هژمونی که بر ابزار نظامی خود تکیه دارد به زودی بر تولید فکر و تاثیرگذاری بر سطح افکار عمومی و همچنین شریانهای اقتصادی سرمایهگذاری کرده و از یک عنصر صرفا نظامی به حالتی چند وجهی تغییر چهره خواهد داد. باراک اوباما تخممرغهای خود را تنها در سبد نظامی نخواهد گذاشت و در زمینه برخورد با نظام جهانی عملگرایانه و واقعبینانهتر از دولت
جورج بوش که دیدگاهی آرمانگرایانه و ایدئولوژیک داشت حرکت خواهد کرد.
رئیسجمهور جدید آمریکا اکنون اگر احساس کند در بخشی از نظام بینالملل توازن قوا بر هم خورده است این واقعیت را خواهد پذیرفت و به آنها که به هر حال امکانات بالاتری را به دست آوردهاند امتیازات بیشتری خواهد داد. بنابراین اگر بعد از دوران 4 ساله باراک اوباما آمریکا در موقعیت هژموني قرار داشته باشد، هژمونی خود را صرفا از راه نظامی کسب نکرده بلکه سیاستهای وی مبتنی بر چند جانبهگرایی است که دولت آمریکا را در این سطح حفظ کرده است.
براساس آنچه اکنون قابل پیشبینی است و اهتمام به متغیر بودن فضای بینالمللی در آینده ما شاهد تغییر در نگاه آمریکا نسبت به شرایط جهانی خواهیم بود که این مساله مرهون حضور باراک اوباما با شعار تغییر در عرصه جهانی است. او به احتمال زیاد ظرف روزهای آینده زندان گوانتانامو را تعطیل خواهد کرد و این اقدام وی آغازی برای تغییر در عرصه سیاست خارجی آمریکا خواهد بود.