۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۴:۵۰
نورپردازی عامل انتقال هویت فرهنگی شهرهاست

حکایت شب‌های روشن

سعيده عليپور:

چراغ‌های رنگین زیر پل‌های بتونی که هیبت زمخت‌شان را کمی کودکانه می‌کند، درخت‌های مرمرین روشن در میادین و کنار اتوبان‌ها، مهتابی‌هایی که بی‌نظم و گاهی بی‌سلیقه میان بلوارهای شهر به تنه درختان خاک گرفته بسته شده، لامپ‌های فلورسنتی که گاهی به مناسبت‌های مختلف به تعداد و رنگ‌هایشان افزوده می‌شود و مدتی است که چشم رهگذران سواره و پیاده‌ شب‌هنگام را به خود خیره می‌کند؛ شاید اگر از مدیران شهر دلیل این موضوع را جویا شوید، از سیمای شبانه شهر و از اینکه عناصر روشنایی در طراحی مدرن شهری فصل قابل توجهی را به خود اختصاص می‌دهد، خواهند گفت. ‌اما این در حالی است که نورپردازی شهری بدون تفکر که به دلیل بی‌سلیقگی‌ها و نداشتن دانش کافی از سوی برخی مدیران شهری اعمال می‌شود، نه‌تنها به زیباسازی شهر کمکی نمی‌کند که تنها ‌تفاوت میان شب و روز را غیرممکن کرده و سبب اتلاف انرژی می‌شود. نورپردازی فضای عمومی در ایران قدمتی طولانی دارد و بنا بر اسناد علمی و تاریخی موجود، سابقه آن به قرن چهارم میلادی باز‌می‌گردد. به طوری که برای روشن کردن بخش‌های مختلف باغ‌ها بویژه اطراف استخر یا حوض مرکزی از انواع چراغ‌های روشنایی دستی، قندیل‌های نوری و فانوس‌ها با طرح و نقوش تزئینی مختلف که معرف ذوق و سلیقه هنرمند ایرانی بوده است استفاده می‌شد و بر شکوه و زیبایی باغ‌ها در هنگام شب می‌افزود. اما با گذشت زمان، گسترش شهرها و معابر عمومی و راه‌اندازی بوستان‌ها این سنت آن‌طور که باید به فضاهای شهری ما منتقل نشد و بعضا تقلیدی توام با بی‌سلیقگی از نمونه‌های فرنگی آن بود. این در حالی است که نورپردازی فضاهای مختلف شهر، نیاز به شناخت روش‌ها و فنون مختلف نورپردازی و استفاده صحیح از ویژگی‌های نور و ارتباط با محیط اطراف دارد. در نورپردازی شهرها باید به موارد مختلفی توجه کرد که از آن جمله کمک به خوانایی نقاط عطف، نشانه‌ها، مسیرهای عبوری و مناطق پرتراکم شهر و تسهیلاتی برای حرکت پیاده‌ها و وسایل نقلیه و ترویج ایمنی بیشتر در محیط است.

 

بیژن مردوار، کارشناس شهر‌سازی در این‌باره می‌گوید: باید میزان نور مورد نیاز یک منطقه از شهر بر اساس فضای زندگی شخصی افراد اندازه‌گیری شود، نه تحت یک دستور کلی که مقام‌های شهری آن را صادر کرده‌اند. وی خواستار حذف نورهای خیره‌کننده و مزاحم در سطح شهر بویژه در برخی مناطق و مناسبت‌های خاص و اهمیت دادن به نور مناسب خیابان‌ها و کوچه‌ها شد که هویت شهر را مشخص می‌کنند. این در حالی است که بسیاری از مناطق که نیازمند حداقل روشنایی هستند، غرق در نورند و برعکس، برخی از مناطق که نیازمند نور بیشتر برای امنیت خود هستند، از این امکان بی‌بهره‌اند. از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند، بسیاری از فضاهای شهری به دلیل ضعف استفاده از تکنیک‌های نورپردازی، شب‌ها قابل استفاده نیستند و حتی به دلیل فقدان روشنایی کافی به فضاهایی ناامن برای تردد شهروندان تبدیل می‌شوند. این کارشناس شهری با چنین دیدگاهی تاکید می‌کند بسیاری از جذابیت‌های بصری ازجمله بناهای تاریخی و نمادهای شهری در بسیاری از شهرهای کشور و تهران شب‌ها در تاریکی فرو می‌روند و استفاده یا دیدار از آنها تنها روزها امکان‌پذیر است. به گفته این کارشناس شهری استفاده از تکنیک‌های نورپردازی در فضاهای شهری مزیت‌های ویژه‌ای را برای توسعه صنعت گردشگری از یک‌سو و احیای مناطق و بافت‌های تاریخی در اختیار مدیران و برنامه‌ریزان شهری قرار می‌دهد. تجربه ‌نورپردازی میدان تاريخي حسن‌آباد که در سال‌های اخیر به عنوان یکی از تجربه‌های موفق نورپردازی شهری بوده است نشان داد که نورپردازی تا چه اندازه در احیای یک منطقه تاریخی و هویت‌بخش تاثیرگذار است.

از سوی دیگر بسیاری، نمادهای شهر مثل منظره برج میلاد را در شب‌ها به مراتب جذاب‌تر از روز می‌دانند. استفاده هدفمند از نورپردازی در ارتباط با نمادها و ساختمان‌های مهم شهری تنها به تغییر منظره عمومی آنها در شهرها محدود نمی‌شود بلکه به گفته کارشناسان گردشگری در صورتی که گروهی از متخصصان صاحب فکر و ایده‌های خلاقانه در این زمینه مشغول به کار باشند نتیجه کار آنها را می‌توان با تعداد گردشگرانی که از نمادهای معروف شهری بازدید می‌کنند مورد قضاوت قرار داد. سعید سعادتی، کارشناس طراحی شهری در این باره می‌گوید: اگر نمادهای معروف جهان مانند برج ایفل یا برج پیزا را مورد توجه قرار دهید، می‌بینید یکی از مهم‌ترین مسائل و در بسیاری از موارد مزیت‌های آنها استفاده از تکنیک‌های مختلف نورپردازی است. در بسیاری از موارد ده‌ها متخصص تنها برای اجرای یک تکنیک نورپردازی خاص در یک مراسم ملی یا فرهنگی ماه‌ها کار می‌کنند، به همین دلیل است که نمادهای مهم شهری در بسیاری از شهرهای جهان در دوره‌های زمانی مختلف یا همزمان با برگزاری مراسمی که ابعاد ملی یا جهانی دارند با شیوه‌های مختلفی نورپردازی می‌شوند. نمادهای شهری نه‌تنها سیما و منظره عمومی شهرها را در شب تغییر داده و برای شهروندان و گردشگران جذاب‌تر می‌کنند، بلکه می‌توان با استفاده هدفمند از نورپردازی برخی پیام‌های فرهنگی و مناسبتی را به مردم منتقل کرد. به این ترتیب شهروندان با نمادهای شهری ارتباط فرهنگی نزدیک‌تری پیدا کرده و احساس تعلق اجتماعی در آنها تقویت می‌شود.

ارسال نظر
captcha
پربیننده