علیرضا پورصباغ:
در بررسی سینمای جنگ، محوریت جنگ را می‌توانیم به 3 طیف مشخص تقسیم‌بندی و این طيف را به 2 ژانر مشخص و کلی تقسیم کنیم. گروه اول سینمایی است که با وقایع جنگ ارتباط مستقیم دارد و حوادث آن‌را به صورت مستقیم نشان می‌دهد مثل فیلم «نجات سرباز رایان»، «نامه‌هایی از ایوجیما»، «پرچم‌های پدران ما»، «پرل هابر» یا نمونه‌های ایرانی فراوانی که در دهه 60 و 70 ساخته شده است. گروه دوم مربوط به سینمایی می‌شود که به تبعات جنگ در بطن جامعه مي‌پردازد مثل «آژانس شیشه‌ای». طيف سوم متعلق به گروهی است که همه حوادث جنگ و تبعات پس از آن، در دل یک روایت ترکیب می‌شود که از این نمونه می‌توان به فیلم «آن مرد آمد» حمید بهمنی اشاره کرد. «سینمای جنگ» اصولا به حواشی و اتفاقات رخ داده در جنگ مي‌پردازد و گروه دوم مربوط می‌شود به حواشی و اتفاقاتی که برجامعه تاثیر گذاشته و اثرات خود را در دوران پس از جنگ نشان می‌دهد. پس یک نکته کاملا شفاف است، نباید همه فیلم‌هایی که درباره اثرات جنگ ساخته می‌شود را جزئی از ژانر دفاع مقدس بدانیم. فیلم جنگی با فیلمی درباره جنگ کاملا متفاوت است. در سینمای ایران ایده اولیه و روایت «بیداری رویاها» فرمی تازه و قصه‌گو است که به حوادث پس از جنگ نقب می‌زند. «بیداری رویاها» از آن دسته فیلم‌هایی است که می‌کوشد تبعات جنگ را به شکلی واقعگرایانه اما به صورتی دراماتیک روایت کند و باشه آهنگر دست به روایتی تازه و بدیع می‌زند که به شکلی غیر قابل توصیف به وقایع‌نگاری پس از جنگ می‌پردازد. داستان فیلم درباره «ایوب» است که خبر شهادتش به خانواده‌اش می‌رسد، مقبره‌ای دارد که به ظاهر کسی را در آن مقبره دفن کرده‌اند. پس از خبرشهادت ایوب برادرش داوود با بیوه وی – رخشانه - (هنگامه قاضیانی) ازدواج می‌کند و به غیر از حمید فرزند ایوب، رخشانه و داوود(امین حیایی) صاحب فرزند دیگری می‌شوند و در زمان شرح ماوقع کودکی نیز در راه است، حال خبر می‌رسد ایوب زنده است و به بزودی پای در راه سرزمینش خواهد نهاد و... . چند ویژگی مهم و برجسته در نوع روایت «بیداری رویاها» وجود دارد و مهم‌ترین آن استفاده از پرداخت شخصیت‌ها، تعلیق چندباره روایت و بهره‌برداری از درام پلکانی نامحسوس است. این کدها به ترتیب به عنصر روایت اضافه نمی‌شود بلکه توامان استفاده می‌شود و ترکیب بدیع در چیدمان 3 عنصر یادشده یک ترکیب ناپیوسته است که در نهایت درام پلکانی قصه را منتهی به یک سیر صعودی می‌کند و سبب می‌شود عنصر غافلگیری و هیجان – به‌رغم ریتم بعضا کشدار - به بیننده القا شود. روایتی که باشه آهنگر در کل برای بیننده به تصویر می‌کشد کاملا نو و برازنده است و سیر صعودی روایت سبب گیرایی آن می‌شود. یکی از ویژگی‌های برجسته این فیلم «اکت» متفاوت بازیگران فیلم است، این فیلم بیننده را خسته و دلزده نمی‌کند. اگرکمی منصفانه عملکرد بازیگرانش را مورد بررسی قرار دهیم متوجه خواهیم شد سطح استاندارد بازی‌های این فیلم کلیشه‌ای و تکراری نیست به عنوان مثال اگر بازی امین حیایی را با دیگر آثارش مقایسه کنیم تحولی شگرف را در نوع خلاقه و پویایی این بازیگر بیداری رویاها آنقدر پتانسیل دراماتیک در خود دارد که نمی‌توان لحظه‌ای از آن را از دست داد. رابطه داوود و رخشانه به قدری باورپذیر است که تقابل این 2 در هر زمان از روایت جذابیت‌های روایت را افزایش می‌دهد و هنگامه قاضیانی کاراکتر رخشانه را به یک بالماسکه زنانه احساسی بدل نمی‌کند و سعی می‌کند ابعاد این شخصیت را با دقیق‌ترین جزئیات در لحظه رونمایی کند تا جهان ذهنی رخشانه به بازشناسی جهان‌بینی‌اش منجر شود؛ اینکه زندگی رخشانه همچون قایقی بدون سرنوشت به عنوان یک کودک پرورشگاهی ذهن تماشاگر را درگیر می‌کند و تا پایان با خود می‌برد. این زن خستگی ناپذیر همچون شوهر سابقش به چشم می‌آید و با توفان سهمگین زندگی می‌جنگد و این نبرد همچون جنگیدن رزمنده‌ای در میدان جنگ جلوه‌گر می‌شود. روایت باشه آهنگر ریتم کندی دارد و بعضا در برخی موارد سعی شده به خرده‌شناسی در درام پرداخته شود و کارگردان سعی نکرده از تاویل و تامل در شخصیت‌هایش عدول کند. اگر در سینمای وطنی کمی تامل کنیم به این نکته پی خواهیم برد که همه روایت‌های منطقی و گاه شعف‌انگیز میدان نبرد سال‌ها پس از اتمام جنگ تحمیلی به تصویر کشیده شده است، در دهه 80 اخراجی‌ها سبب متحول شدن جریان نوع روایت‌های جنگی شده و نباید از این جریان چشم‌پوشی کرد. با ساخت اخراجی‌ها جسارتی نو برای بیان دیدگاه‌های متفاوت نسبت به فضای جنگ خلق شده و زمهریر(علی روئین تن)، بیداری رویاها (باشه آهنگر) و نفوذی (احمد کاوری - مهدی فیوضی) این جسارت را کسب کرده‌اند تا روایت‌هایی منطقی- واقعگرایانه را با شکلی تازه نسبت به زمانه خودشان روایت کنند و فیلم‌هایی بسازند درباره جنگ تا اهمیت یک واقعه مهم تاریخ انقلاب را نشان دهند و گامی بزرگ بردارند برای رسیدن به اعتلای سینمای قصه‌گو. من نسل سومی برایم باورپذیرتر است در قصه‌های جنگ افرادی بسیار معمولی و سفید و سیاه را ببینم تا تصویری فرشته گونه که در تلویزیون و فیلم‌های دهه 70 تصویر شده و امروز برایم غیر قابل فهم هستند. فیلم باشه آهنگر اثر مهمی است که می‌تواند رونمایی تازه و درام قصه‌گویی درباره جنگ باشد و درک نسل سومی‌ها همچون نگارنده را با جنگ و پیامدهایش ارتقا دهد و از همه بالاتر، تجلی شکیبایی خانواده‌های آنان را به تصویر کشد.