باراک اوباما، رئیس‌جمهور جدید آمریکا که روز گذشته اولین روز کاری خود در کاخ سفید را پشت سر گذاشت در مناسبات بین‌المللی خود با چالش‌های مختلفی روبه‌رو است. در حال حاضر مساله بهبود روابط دوجانبه با کرملین به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی وی و به عنوان یکی از مهم‌ترین مخاطراتش مطرح است.
روسیه و آمریکا در طول دوران 8 ساله جورج‌بوش با افت و خیز روابط فی‌مابین مواجه بوده‌اند. در 2 سال گذشته نیز سه محور اصلی گسترش ناتو به شرق، مساله سپر دفاع موشکی و استقلال کوزوو به عنوان اصلی‌ترین چالش‌های روابط دوجانبه میان واشنگتن و مسکو مطرح بوده است. گسترش ناتو به شرق و پذیرش 2جمهوری اوکراین و گرجستان در ساختار ناتو به عنوان مناطقی که جزئی از حیاط خلوت روسیه محسوب می‌شوند، نگرانی‌های شدیدی را در میان سیاستمداران روسیه ایجاد کرده است. در گام اول اوکراین به عنوان دروازه غربی روسیه ومحلی که روس‌ها از آن به عنوان جزء لاینفک خود یاد می‌کنند برای این کشور اهمیت فراوانی دارد زیرا از نظر تاریخی نیز این منطقه قرن‌هاست که در اختیار روسیه قرار داشته و تحت حمایت مسکو به حیات خود ادامه می‌دهد.
مقامـات روسـیه بارهـا از امپـراتوری
روسیه- کی‌یف تا امپراتوری تزارها از اوکراین به عنوان جزء جداناشدنی منافع ملی خود یاد می‌کنند و به همین جهت مساله پذیرش این کشور در نهادی مانند ناتو علاوه بر برهم زدن موازنه قوا در منطقه اروپای شرقی ضربه سختی را به هویت روسی وارد می‌کند. در همین راستا مساله گرجستان و پیوستن رژیم غربگرای میخائیل ساکاشویلی به نهادی مانند ناتو حساسیت‌های فوق‌العاده‌ای را در میان روس‌ها ایجاد کرد و حمایت‌های آمریکا از این‌گونه رژیم‌ها در دوره جورج‌بوش به عنوان خط مقدم درگیری‌های کاخ سفید و کرملین مطرح بوده است. در صورت ورود گرجستان به ناتو احتمال پیوستن جمهوری دیگر قفقاز یعنی آذربایجان که اکنون دارای مناسبات نزدیکی با این سازمان است تقویت شده و در طولانی‌مدت پیوستن جمهوری ارمنستان به عنوان متحد تراز اول مسکو در قفقاز دور از ذهن نخواهد بود. به همین جهت روسیه در گام اول از دولت اوباما انتظار خواهد داشت ضمن برقراری دیالوگ بیشتر میان دو کشور، سیاست‌های خود در حیاط خلوت روسیه را نیز تغییر دهد که این مساله نشان از امید کشورهای جهان بویژه محور ضدآمریکایی روسیه و آمریکای لاتین به تغییر در استراتژی‌های ایالات متحده به‌وسیله رئیس‌جمهور جدید این کشور داشته که به نظر نمی‌رسد این امر تحقق یابد. باراک اوباما به عنوان یک رئیس‌جمهور تنها می‌تواند در امور تاکتیکی تغییراتی را انجام دهد ولی درباره مواضع استراتژی امنیت ملی بعید به نظر می‌رسد وی بتواند تغییراتی انجام دهد. این درحالی است که آمریکا در دوران بعد از جنگ سرد و فروپاشی نظام دوقطبی تلاش کرده تا خود را به عنوان محور جهانی و یک قدرت برتر معرفی کند که این مساله در صورتی که از سوی دولت اوباما تغییر نکند آمریکا را در طولانی‌مدت با معضلات جدی مواجه خواهد کرد.
یکی دیگر از چالش‌های پیش روی دولت اوباما مساله سپر دفاع موشکی است که قرار است در جمهوری‌های چک و لهستان نصب شود که موجبات اعتراضات شدید مقامات روسیه را نیز به همراه داشته و این موضوع نیز قابل تامل است. در صورتی که مقامات کاخ سفید علاقه‌مند به بهبود روابط خود با روسیه باشند باید در رابطه با نصب سامانه موشکی در شرق اروپا نیز درنگ کرده و با تفکر بیشتری نسبت به نهایی شدن این پروژه برخورد کنند.
چالش دیگری که در روابط رئیس‌جمهور روسیه و آمریکا مطرح است مساله استقلال کوزوو است. مسکو با در اختیار داشتن حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد از اعلام استقلال کوزوو از سوی این سازمان جلوگیری کرد و این در حالی است که روابط خود با صربستان را به عنوان متحد درجه اول خود در شرق اروپا تقویت کرد.
در مقابل سیاست‌های روسیه، ایالات متحده نیز با استقلال جمهوری‌های اوستیای جنوبی و آبخازیا شدیدا مخالفت کرده است.
در کل به نظر می رسد اوباما اهل معامله بوده و شاید از برخوردهای یک‌طرفه ایالات متحده در عرصه‌های بین‌المللی جلوگیری کرده و از یکجانبه‌گرایی ایالات متحده بکاهد. اما بسیاری بر این باورند که استراتژی سیاست خارجی آمریکا بر اساس یکجانبه‌گرایی است و بنابراین بعید است که اوباما بتواند در استراتژی آمریکا تغییری ایجاد کند. به واقع صحبت از تغییرات در سیاست خارجی آمریکا اندکی زود است و باید منتظر یک اقدام عملی باشیم تا ببینیم آیا آمریکایی‌ها مواضع خود را نسبت به موضوعات مورد مناقشه در روابط میان روسیه و این کشور تغییر خواهند داد یا خیر.
*کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل