بخش سوم
قرار شد برای شخصیتهایی که خلق کردهایم، بحران بیافرینیم تا زوایای پنهان وجودی آنها آشکار شود. بهترین نوع شخصیت در یک داستان و در فیلمنامه شخصیتی است که در پایان قصه دچار تحول شده و با آدمی که در آغاز بوده متفاوت باشد. این تفاوت به این معنا نیست که فقط به آدم جدیدی مبدل شود بلکه گاهی بخش های آشکار شده شخصیت آنقدر پنهان بوده که انگار نقابی از چهره او برداشته شده که این نیز تحول شخصیت محسوب میشود. این مسیر که همان طول وقوع داستان است فقط با هنر قصهپردازی طی خواهد شد و جهت حرکت به طرف پایان است و تغییر و تحول شخصیت یا در جهت مثبت است یا منفی و نکته مهمی که هرگز نباید فراموش شود باورپذیر بودن این دگرگونی و تغییر است. نگاهی به آثار ماندگار سینمای ایران و جهان میتواند دلیلی بر این ادعا باشد که شخصیتهایی که فراموش نشده و در یادها باقیماندهاند شخصیتهایی هستند که در مسیر داستانی جذاب، حضوری جذاب داشتهاند، قهرمان رمان معروف بینوایان اثر ویکتورهوگو، را آیا میتوان از یاد برد؟ یا شخصیتهای برجسته دیگری مثل «آناکارنینا»، «رومانوفها»، «ابلوموف»، «اسکارلت اهارا» و .... که اشخاصی برجسته در داستانهای برجسته بودهاند، قانون حضور شخصیت در شرایط بحرانی درباره همه این آدمها صدق میکند. حالا که به اهمیت شخصیتپردازی وخلق شخصیت واقف شدهایم میتوانیم گام اول را در فیلمنامهنویسی برداریم.
گام اول: ایده اولیه(فکر اولیه)
استانیسلاوسکی لحظه تولد ایده اولیه در ذهن را «اگرجادویی...» نامیده است. اگر در خانه را بازکنی و ببینی، بچهای در قنداق پیچیده را جلوی در خانهات گذاشتهاند؟ اگر بچهات بیمار باشد و پول کافی برای معالجهاش نداشته باشی؟ اگر عاشق شوی؟ اگر متنفر شوی؟ اگر شاهد جنایتی باشی؟ اگر... این اگرها ایدههای اولیه قصهها را میآفرینند و در واقع هرفکری که تخیل ذهنی نویسنده را به کار بیندازد آفریننده ایده اولیه یک داستان است. گاهی یک خاطره، یک حادثه و یک موقعیت باعث تحریک تخیل میشود و این تخیل به حرکت درآمده در مسیر خود بارمیگیرد و تاب میخورد و به اوج میرسد تا به پایان مورد نظر نویسنده نائل شود. وقتی ایده اولیه را یافتیم باید شخصیتی را در نظر بیاوریم که مناسب گسترش این فکر اولیه تا وسعت یک داستان شود. مثلا براساس ایده اولیه یافتن یک کیف پر از پول باید شخصیتی داشته باشیم که یافتن این کیف زندگی او را کاملا دستخوش تغییرات کند. شخصیت مناسب را در جواب «چرا» و «چگونه» میتوانیم پیدا کنیم. شخصیتهایی که لحظات نمایشی بیشتری را خلق کنند از اولویت برخوردارند.گاهی هم شخصیت جذابی داریم که درام را برای او طراحی میکنیم، مثل مردی که در شرایط والای اخلاقی و اجتماعی قرار دارد و ناگهان به زنی دل میبندد که رسیدن به او مستلزم از دست دادن تمامی داشته های قبلی مرد است. (شیخصنعان) هر چه تضاد به وجود آمده برای شخصیت در داستان غیرقابل حلتر باشد کشمکشهای بیشتری به دست خواهد آمد به عبارتی دیگر داستان باید از طریق کشمکش پیش برود و هر صحنهای فقط به شرط جلو بردن داستان خلق شده باشد، در غیر این صورت آن صحنه محکوم به حذف است. در ساختار کلاسیک، داستان از سه پرده تشکیل میشود. مثلا در یک فیلم دو ساعته، برای پرده اول مدت زمان 30 دقیقه را در نظر میگیریم(پرده آغازین) پرده دوم 60 دقیقه خواهد بود (کشمکش، برخورد) و پرده سوم موسوم به گرهگشایی نیز 30 دقیقه باقیمانده را در برخواهد داشت. هر کدام از این پردهها با یک نقطه عطف یا چرخش (در جهت مثبت یا منفی) به پرده دیگر وارد خواهد شد. نقاط عطف در انتهای هر پرده و در آغاز پرده بعدی واقع هستند. پس به طور طبیعی در ساختار کلاسیک سه پردهای صاحب دو نقطه عطف خواهیم بود(حداقل تعداد نقاط عطف)که این تعداد ممکن است بسیار بیشتر از دو عدد و حداقل به آن تعداد در فیلمنامه وجود داشته باشد. در بخش چهارم به ساختار هر پرده اشاره خواهد شد.
«فيلم» بهمن آمد
حمزه امجديان:
سیصد و هشتاد و نهمین شماره مجله فیلم (ویژه بهمنماه) به چاپ رسید. در این شماره نقد فیلم احضارشدگان، گفتوگو با جواد رضویان، نگاهی به پیامهای بازرگانی و... را خواهید خواند. در این شماره همچنین، امیر پوریا در مطلبی باعنوان خلاقیت بازیگر در چیست؟ فهم نقش یا تغییر آن؟ به بازی بازیگران مختلف در فیلمهای دهههای گذشته پرداخته است.
گفتوگو با برایان سینگر، کارگردان (والکری) با عنوان او هم قهرمان است، گفتوگوی خارجی این شماره از مجله فیلم را تشکیل میدهد.
در این شماره همچنین گزارشهایی از جشنوارههای توکیو، نانت، پرونونه، تسالوینکی، تورنتو، آمستردام، کارلووی واری و ... را خواهید خواند.
صاحب امتیاز و مدیرمسؤول مجله فیلم مسعود مهرابی است. جلد این شماره، به عکس مهدی پاکدل در نمایی از فیلم مخمصه اختصاص یافته است. میتوانید اين شماره از مجله فیلم را از روزنامهفروشیها تهیه کنید.