وارد فروشگاه شده‌اید و پس از جست‌وجو، کالای مورد نیاز و علاقه خود را انتخاب کرده‌اید. حالا چنانچه روی کالا را با دقت ببینید یک کد 13 رقمی بر آن درج شده که به « GS1» معروف است؛ GS1یک بارکد پذیرفته شده در سطح بین‌الملل است که 3 رقم ابتدای آن نام کشور تولیدکننده یا سازنده کالا را به ما معرفی می‌کند. برای این منظور چنانچه به جدول مندرج در این گزارش مراجعه کنید براحتی می‌توانید از 3 رقم ابتدای بارکد بفهمید که نام کشور سازنده محصول انتخابی شما کجاست. در این میان چینی‌ها محصولات خود را با بارکدهایی که 3 رقم اول آن شماره‌های 690 تا 695 است به بازار عرضه می‌کنند و مصرف‌کننده‌ای که قصد دارد کالای چینی نخرد با دیدن این ارقام، محصول انتخابی خود را کنار خواهد گذاشت. به طور حتم پرسش شما این خواهد بود که 3 رقم معرف کالاهای ایرانی چیست؟ همانگونه که خواندید همه کالاهای عرضه شده در بازار چه ایرانی و چه خارجی دارای کد GS1هستند و 3 رقم ابتدای GS1 همه کالاهای ایرانی هم «626» است، یعنی هر کالایی که 3 رقم ابتدایی از 13 رقم GS1 آن با 626 شروع شود، آن کالا تولید کشور ایران است. اما کالاهای ایرانی علاوه برGS1، مدت‌هاست که یک کد 16 رقمی به نام «ایران‌کد» هم دریافت کرده‌اند. البته نخستین کد ملی در مردادماه سال 85 به طور آزمایشی صادر شد و با آغاز به کار رسمی سامانه ایران‌کد از سال 86 تاکنون بیشتر کالاها موفق به دریافت کد ملی شده‌اند. از مدیرعامل مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران درباره GS1پرسیدیم. احمد غلامزاده در گفت‌وگو با «وطن امروز» با بیان اینکه بارکدهای 13 رقمی GS1در یک شبکه تولید نمی‌شود، اعتبار‌سنجی و صحت آنها را مورد نقد قرار می‌دهد و تصریح می‌کند که ممکن است برخی از بارکدها جعلی ساخته شده و در بازار توزیع و روی کالاها درج شود. غلامزاده با تشریح اینکه دیگر کشورها نیز از جعلی بودن GS1دچار مشکل شده‌اند، هدف از طراحی و ساخت بارکدهای 13رقمی را معرفی کالا در سطح خرده‌فروشی عنوان می‌کند به طوری‌که ماشین بتواند برای حساب و کتاب GS1را تبدیل به بارکد کند و بخواند.
عرضه کالا با 2 بارکد
بیش از 2 سال است که کالاهای ایرانی تولید داخل علاوه بر GS1یک بارکد 16 رقمی نیز دریافت می‌کنند. البته برای این کار، تولیدکننده باید وارد سامانه ایران‌کد شود و پس از عضویت برای کالای تولیدی خود درخواست کد ملی کند. با توجه به گفته غلامزاده که برخی از کدهای GS1جعلی است اما ایران‌کد تضمین کننده همه کالاهایی است که آن را دارا هستند. ایران‌کد 16 رقمی شامل 3 دسته عددی است که 7 رقم اول آن معرف چیستی کالا، 5 رقم دوم معرف مالک کالا و 4 رقم پایانی نیز توصیف‌کننده کالاست. هر بنگاه اقتصادی می‌تواند با پرداخت مبلغ یکصدهزار تومان حق عضویت در سامانه ایران‌کد، بابت صدور کد ملی برای هر قلم کالا نیز با توجه به نوع ضریب آن از یک تا 3، بین
2 هزار و 500 تا 3 هزار تومان پرداخت کند. به گفته مدیرعامل مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران، هدف این است تا کالایی که در سطح ملی عرضه می‌شود چه GS1داشته باشد و چه ایران‌کد، هیچ مشکلی برای آن ایجاد نشود، چون تولیدکنندگانی که برای دریافت ایران‌کد اقدام می‌کنند، GS1آنها نیز در سامانه ایران‌کد به ثبت رسیده و رابطه میان ایران‌کد و GS1در سامانه برقرار می‌شود. غلامزاده خطاب به تولیدکنندگان خاطرنشان می‌کند که اعضای سامانه ایران‌کد، تنها برای درج یکی از 2 بارکد، GS1یا ایران‌کد اقدام کنند چون نصب هر 2 در سطح خرده‌فروشی اخلال ایجاد می‌کند و چنانچه فقط کدملی کالا درج شود، ماشین‌های فروشگاهی نیز قادر به خواندن آن هستند و در چرخه فروش کالا مشکلی ایجاد
نخواهد شد.
ایران‌کد برای 600 هزار کالا
مدیرعامل مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ایران تعداد اعضای حاضر در سامانه ایران‌کد را 30 هزار عضو عنوان می‌کند که از این میان تاکنون حدود 600 هزار کالا کدملی دریافت کرده‌اند. غلامزاده در جواب این پرسش که صدور ایران‌کد برای کدام‌یک از گروه‌های کالایی به پایان رسیده است، می‌گوید: تاکنون 4 دسته از جمله گروه اقلام مواد غذایی، ملزومات خانگی مانند دستگاه‌های سرمایشی، گرمایشی، زیراندازها و وسایل آشپزخانه، مواد بهداشتی و شوینده‌ها و داروها در سامانه ایران‌کد ثبت شده و برای همه آنها کد ملی صادر شده است. او تولیدکنندگان قطعات خودرو را بیشترین دریافت‌کنندگان ایران‌کد در گروه اقلام تخصصی عنوان می‌کند که تاکنون یکهزار تولیدکننده، کد ملی گرفته‌اند. غلامزاده درباره صدور ایران‌کد برای کالاهای وارداتی با اشاره به اینکه در شرایط فعلی 40 درصد از این کالاها کدملی دریافت کرده‌اند از جدول زمان‌بندی‌ای خبر می‌دهد که برای 40 درصد دوم این گونه کالاها آماده شده و منتظر ابلاغ وزیر بازرگانی است. او معتقد است: با توجه به اینکه زمان ابلاغ مردادماه بوده این مهم با تاخیر روبه‌رو شده است.
از دیتاماتریس ایرانی چه خبر؟
این اما همه قابلیت ایران‌کد نیست بلکه سامانه ایران‌کد با بهره‌گیری از «دیتاماتریس» به‌عنوان یک ابزار بین‌المللی از نوع بومی شده آن برای شناسایی کالا توسط کاربران استفاده می‌کند. دیتاماتریس در واقع هولوگرام 3 بعدی نصب شده روی کالاست که خریداران کالا می‌توانند با تصویربرداری از آن به وسیله گوشی موبایل و در حالی که نرم‌افزار ویژه دیتاماتریس را به صورت رایگان از سامانه irancode.ir روی تلفن همراه خود دانلود کرده‌اند از مشخصات کالا مطلع شوند. البته یا باید موبایل شما از GPRS بهره‌مند باشد یا از طریق رایانه به دنیای اینترنت متصل شوید در این صورت نرم‌افزار به‌طور خودکار کاتالوگ الکترونیکی کالای مورد درخواست شما را روی گوشی موبایل نشان می‌دهد. آن وقت شما می‌توانید به آسانی به اطلاعات کامل کالا دست پیدا کنید، در واقع نشانی اینترنتی کاتالوگ کالا در سایت ایران‌کد و در قالب دیتاماتریس ذخیره و روی بسته‌بندی کالاها چاپ و نصب می‌شود و از این پس طرح اطلاعات و کاتالوگ الکترونیکی صحیح و استاندارد هر کالایی که در کشور وجود دارد از طریق تلفن همراه هر فرد قابل دریافت و مشاهده خواهد بود. غلامزاده در پاسخ به این پرسش که چرا موضوع دیتاماتریس کمرنگ شده، می‌گوید: دیتاماتریس آمادگی ارائه سرویس دارد اما مراجعه‌کننده کم است که آن هم به دلیل تبلیغات ضعیف است. او هزینه خرید هر دیتاماتریس را 5 هزار تومان اعلام می‌کند. بنا به اظهار مدیرعامل مرکز ملی شماره‌گذاری‌های کالا و خدمات، این فناوری جلوی بسیاری از مشکلات فعلی که مردم در بازار با آن روبه‌رو هستند از جمله تقلب را می‌گیرد. به گفته غلامزاده با استفاده از دیتاماتریس می‌توان فهمید که کالای مورد نظر اصل است یا بدل، ساخت کجاست و چه مشخصاتی دارد، آیا استاندارد است، حلال است، سال ساخت آن جدید است یا آیا از مبادی قانونی وارد کشور شده و فروخته می‌شود، آیا گارانتی دارد و برای خریدار دردسر ایجاد نمی‌کند؟