۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۰۲

آمریکای لاتین آوردگاه جدید جنگ سرد

فریبرز درجزی

 

منطقه آمریکای لاتین همواره به عنوان یکی از اولویت‌های سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا مد نظر این کشور قرار داشته است. با توجه به تحولات سیاسی و اقتصادی در این منطقه اما به نظر می‌رسد که سیاست خارجی آمریکا راهبردی جدید را در قبال آن در پیش گرفته که منجر به شکل‌گیری نظم نوینی در منطقه شده است. آمریکای لاتین متشکل از 34 کشور و بالغ بر 500 میلیون نفر جمعیت شامل 20 میلیون عرب‌تبار، با برخورداری از پيشينه فرهنگی و تمدن غنی اقوام آزتک، مایا و اینکا، مملو از منابع و معادن طبیعی از اهمیت خاصی در صحنه بین‌الملل برخوردار است. این منطقه از جهان به دلیل مجاورت و همسایگی با آمریکا از دیرباز به حیاط خلوت این کشور معروف شده اما هم اینک کشورهای منطقه با گسترش روابط خود با دیگر کشورهای دنیا حضور پویا و موفق در روابط بین‌الملل و صحنه جهانی تجربه کرده و ضمن تامین اهداف دیپلماتیک، نیازهای اقتصادی خود را مرتفع کرده و بازارهای مناسب و در خوری را برای کالاها و صادرات خود مهیا کرده‌اند.ایالات متحده پس از پایان جنگ سرد با بحران هویت روبه‌رو شده و لذا با طرح مفاهیمی چون خطر گسترش سلاح‌های هسته‌ای، اشاعه تروریسم، دولت‌های سرکش و چتر موشکی، گفتمان امنیتی جدیدی را آغاز کرد تا از طریق پارادایم دگرسازی، هویتی جدید را برای خود بازتعریف و از این رهگذر به بحران هویت آمریکا در دوران پس از جنگ سرد پایان دهد.

به دلیل حاکمیت نظامیان تا پایان دهه 60 در تمام کشورهای آمریکای لاتین، آزادیخواهی، دموکراسی طلبی و تحزب‌گرایی مفاهیمی نوپاست که با وجود جوانی با پذیرش قابل توجهی مواجه شده و در سال‌های اخیر، منطقه شاهد بیداری جنبش‌های مخالف سلطه‌پذیری و ایضا رشد بیگانه‌ستیزی بوده است. فضای پس از جنگ سرد موجب رشد تمایلات استقلال‌خواهانه و تلاش برای بازتعریف هویت لاتینی نزد کشورهای منطقه شد. از نظر اقتصادی نیز تورم لجام‌گسیخته، کسری بودجه، بدهی خارجی، بیکاری، فقر و ریسک سرمایه‌گذاری خارجی از ویژگی‌های ساختاری اکثر کشورهای این منطقه محسوب می‌شود. به علاوه، گستردگی و تعدد کشورها، دارا بودن فرهنگ ضد سلطه، زبان مشترک، حضور اعراب و مسلمانان، ویژگی‌های جمعیتی، ذهنیت منفی مردم نسبت به سیاست‌های منطقه‌ای آمریکا، حضور سازمان‌های غیردولتی فعال در منطقه بویژه در زمینه‌های محیط‌زیست و زنان، گرایشات مذهبی اکثرا کاتولیک در میان مردم و مسؤولان منطقه، حضور بسیار فعال جنبش‌های چپ در منطقه و... فرمی یکپارچه به منطقه داده است.

همگرايي فعلي ايران و برخي كشورهاي آمريكاي لاتين هم دلايلي دارد. از منظر سیاسی نیز همانا خوی استکباری آمریکا و کودتاهای ننگینی که در ایران و کشورهای آمریکای لاتین نظیر شیلی و... به انجام رسانده و ترتیب داده است، محکم‌ترین علت برای احساس نزدیکی میان مردم ایران و منطقه مذکور است. اگرچه قله‌های گوناگونی در سیاست خارجی آمریکا وجود دارد لیکن دو گرایش انزوا‌گرایانه و مداخله‌جویانه همواره گرایشات غالب و اصلی در دیپلماسی ایالات متحده بوده‌اند. این دو گرایش با وجود ارائه نظرات متفاوت در مورد مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای اما در مورد ایجاد منطقه انحصاری نفوذ اقتصادی و سیاسی در نیمکره غربی وحدت نظر دارند.اهمیت مسائل منطقه نیمکره غربی و بویژه آمریکای جنوبی و حوزه دریای کارائیب در سیاست خارجی آمریکا موجب ارائه دکترین‌های بسیاری از سوی دولت‌های وقت آمریکا برای این منطقه شده اما در واقع اساس سازماندهی دیپلماسی آمریکا در منطقه مزبور را بر مبنای اصول پایه‌گذاری شده در دکترین مونروئه (رئیس جمهوری آمریکا در 1823 میلادی) طراحی کرده‌اند.ایالات متحده پس از رها کردن دکترین کنترل منطقه توسط حکومت‌های نظامی با دکترین ایجاد یک ائتلاف منطقه‌ای در نیمکره غربی در قالب آلکا (منطقه آزاد تجاری نیمکره غربی) اجلاس 1994 سازمان کشورهای آمریکا (OAS) را در میامی رهبری کرد. آلکا مدل توسعه یافته نفتا (منطقه آزاد تجاری آمریکای شمالی) بود که با شرکت آمریکا، کانادا و مکزیک شکل گرفته بود. با وجود توافقات اولیه کشورهای منطقه آمریکای لاتین با ایجاد آلکا تا سال 2005، مذاکرات با مشکل روبه‌رو شده و عملا روند مذاکرات ایجاد آلکا با مانع‌تراشی و مخالفت برزیل به بن‌بست رسیده‌ است. آمریکای لاتین جدید تحت تاثیر تحولات جهانی مربوط به شکل‌گیری نظم نوین جهانی تعریف جدیدی از جایگاه خود را ارائه می‌دهد که براساس جایگاه مستقل با موتور محرکه همگرایی منطقه‌ای شکل گرفته است. اگرچه در سال‌های اخیر تمایلات و ایدئولوژی‌های متفاوت کشورهای منطقه از جمله ناسیونالیسم بولیواری چاوز (همگرایی‌ایدئولوژیکی منطقه‌ای)، ناسیونالیسم بومی‌گرایانه و ناسیونالیسم ملی آرژانتینی هنوز نتوانسته یک هویت واحد لاتینی را جهت تحمیل خواسته‌های واحد مشترک به ایالات متحده آمریکا بقبولاند، اما افزایش احساسات واگرایانه منطقه‌ای از آمریکا که در افکار عمومی با احساسات تنفرآمیز چپی همراه شده، چرخ‌های سیاست خارجی آمریکا در منطقه را به گل نشانده است. از طرفی گیرکردن آمریکا در باتلاق عراق و افغانستان باعث غفلت آمریکا از آمریکای لاتین شد و با فعالیت رقبای اروپایی و آسیایی مثل چین، ایران و روسیه، روند تحولات مخالف منافع و امنیت ملی آمریکا در سال‌های اخیر در آمریکای لاتین را تشدید کرد و موجب از دست رفتن فرصت‌های بسیار از یک سو و نزدیک شدن دشمنان به مرزهای این کشور از دیگر سو شد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده