حامد فرهادي:
برنامه تلویزیونی «یادیار مهربان» یکی از برنامه‌های ادبی شبکه آموزش سیماست که با رویکردی متفاوت نسبت به تاریخ ادبیات مرور دوره‌های مختلف ادبی را با محوریت زندگی و آثار سرشناسان هر دوره، سرفصل هر برنامه قرار داده است. این برنامه همز‌مان با ایام ماه مبارک رمضان در قالبی ویژه به استقبال این ماه رفته است. از نکات جالب توجه درباره این برنامه، پژوهش، نویسندگی و اجرای هر برنامه توسط علی معلم دامغانی است که پس از تکیه بر کرسی ریاست فرهنگستان هنر از جمله برنامه‌های فوق‌العاده او به شمار می‌رود. در همین راستا هم علی معلم در نشستی با حضور اهالی رسانه به تشریح کیفیت اجرای این برنامه پرداخت.
آرزوی یک طلبه ادبیات
معلم که نگارش و اجرای «یاد یار مهربان» را عهده‌دار است، «تاریخ ادبیات» و «ادبیات و تاریخ» را 2 موضوع محوری این برنامه خواند و در توضیح بیشتر در این باره گفت: یکی از آرزوهایی که تقریبا از سالیان دراز به‌عنوان طلبه و دانشجوی ادبیات داشته‌ام، این بوده که ای کاش در فضای آثار مکتوب ما یک دوره کامل تاریخ ادبیات به نحوی که جامع همه در بایسته‌های ادبی و فرهنگی ایران باشد، تدوین و ارائه می‌شد. برای تحقق این آرزو که مگر به بخشی از آن، دست پیدا نکردم، روز و روزگاری با تهیه و گردآوری لغتنامه‌ها، قاموس‌ها، دایرهًْ‌المعارف‌ها و دانشنامه‌ها در حوزه‌های گوناگون سعی می‌کردم به درک شعر و نثر فارسی دست یابم و هنگامی که با اصطلاحات نجومی، طبی، فقهی و حکمی در ادبیات فارسی مواجه می‌شدم با مراجعه به این دانشنامه‌های تخصصی سعی می‌کردم برای فهم و درک شعر و نثر فارسی از آنها استفاده کنم.
قصد تعلیم ندارد
رئیس فرهنگستان هنر متذکر شد: متاسفانه ما هنوز توفیق آن را نداریم که یک دایرهًْ‌المعارف آن‌چنانی داشته باشیم که معنای کامل دانشنامه ادبی را به نحو تام و تمام داشته باشد. او خاطرنشان کرد: در تحقق این آرزو کوشش‌های دیگری به وسیله امثال بنده صورت گرفت. خاطرم هست در سال‌های آغازین انقلاب به همراه جمعی از شخصیت‌های علمی و فرهنگی بر آن شدیم تا دانشنامه بزرگ تاریخ ادبیات ایران را تدوین و تالیف کنیم تا در سطوح مختلف مورد استفاده قرار گیرد و کشور هم خالی از چهره‌های توانمند علمی نبود؛ ولی متاسفانه بعضی معضلاتی که نمی‌دانم به کدام مصدر آنها را می‌شود برگرداند، مانع تحقق این مساله شده‌اند. علی معلم افزود: از همین‌رو با توجه به سابقه‌ای که در رادیو و تلویزیون دارم و با فعالیت‌هایی که انجام شده است، بر آن شدم که بخشی از روایت تاریخ ادبیات ایران را با بیان رسانه‌ای و نه روایتی آکادمیک و دانشگاهی ارائه کنم. در روایت رسانه‌ای سعی می‌شود جذاب‌ترین بخش‌هایی که هست، گزینش و ارائه شود. هرچند در نظر اول، قصد تعلیم ندارد اما اگر صورت هنری زیبایی داشته باشد، می‌تواند به تعلیم هم بینجامد.
درباره «منطق‌الطیر» عطار
معلم درباره کلیات برنامه «یاد یارمهربان» تصریح کرد: ما برنامه را با رودکی آغاز کردیم و در ادامه به فردوسی رسیدیم و اکنون که ایام ماه مبارک رمضان است به شرح و بحث درباره «منطق‌الطیر» عطار، مفهوم سیمرغ و دیگر منطق‌الطیر‌های تالیف‌شده به قلم احمد غزالی، محمد غزالی و نجم‌الدین رازی می‌پردازیم. این شاعر در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه چگونه می‌توان ادبیات کلاسیک را از طریق امکان گسترده رسانه‌ای به نام تلویزیون به مخاطبان عرضه کرد به تجربه تلاش‌های مولانا جلال‌الدین بلخی در قونیه و امیرخسرو دهلوی در شبه‌قاره استناد کرد و گفت: این شاعران از ادیبانه سخن گفتن، چونان که انوری و عنصری سخن می‌گویند، عدول کردند و به مردم روی آوردند و با زبانی که مردم کوچه و بازار درک می‌کردند، شعر گفتند و این شیوه در مفردات و مرکبات متفاوت بود و ما هم آنچه را که مولانا سرمشق کار خود قرار داده، دنبال کرده‌ایم و این شیوه را نخستین‌بار مولانا ابداع کرده است. او از سخن نکاست بلکه بر تعداد شنوندگان سخن افزود و در زبان فارسی امکان آسان‌تر سخن گفتن را فراهم کرد و به گمان من اگر اربابان رسانه به شیوه مولانا در گفتار و پندارشان رفتار کنند، کارشان آسان‌تر و توفیق‌شان بیشتر خواهد بود.
چرا شبکه آموزش؟
معلم در پاسخ به این سوال که چرا شبکه آموزش را برای اجرای این برنامه درباره تاریخ ادبیات انتخاب کرده است، گفت: شاید در وهله اول، قانع کردن مدیران شبکه‌های دیگر که می‌توان اثر کلاسیک ادبی را طوری بیان کرد که با استقبال و فهم و درک مخاطب مواجه شود، دشوار می‌نمود. از سوی دیگر، من سال‌ها با مدیریت شبکه آموزش در بخش‌های دیگر سیما از جمله شبکه 4 کار کرده‌ام و بارها در این زمینه شاهد بوده‌ام که مشکلات کمتر و حمایت‌ها به اندازه اقتدار و توانایی وی در اوج خودش بوده است؛ از این‌رو از تولید و پخش این برنامه در شبکه آموزش سیما استقبال کردم. وی افزود: از هنگامی که به فرهنگستان هنر آمده‌ام، متوجه این مساله شده‌ام که ما آن‌طور که باید، هنرآموزی به قصد شناخت هنر و لذت از هنر را اهمیت نداده‌ایم در حالی که ضرورت دارد مردم شیوه‌های بهره‌گیری از هنر و لذت بردن از اثر هنری را فراگیرند. این مساله کم و بیش در سنت فرهنگ ایرانی بوده که با ظهور رسانه‌های جدید، از یاد رفته است. مثلا در گذشته، تعزیه‌خوانی امکانی را برای آموزش ردیف‌های موسیقی و لذت بردن از موسیقی به عموم مردم فراهم می‌آورد اما ما کمتر به این مساله توجه کرده‌ایم. ضرورت داشت که افراد در نظام آموزشی و دانشگاهی شیوه‌های استفاده از هنر و لذت بردن از آن را فرامی‌گرفتند و شاید در این 30 سال باید زمینه‌های پرورش هنرمند و همچنین استفاده عموم مردم از هنر را با تاسیس نهادهایی به‌طور جدی‌تر پیگیری می‌کردیم که متاسفانه این اتفاق نیفتاده است و اگر می‌بینیم امروز جوانان ما به مسائل آمده از فرهنگ‌های دیگر علاقه نشان می‌دهند، نباید آنها را ملامت کرد؛ ماها را باید ملامت کرد که آن‌طور که بایسته و شایسته بوده است، به این مساله نپرداخته‌ایم و به آنها یاد نداده‌ایم که چگونه از هنر بهره بگیرند. یکی از بزرگ‌ترین نهادهایی که می‌تواند این وضع را سروسامان دهد، تلویزیون است. این رسانه است که می‌تواند مردم را در جریان امور هنری بگذارد و هنرمند واقعی را تعریف و معرفی کند.