۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۵۴
نگاهی به کتاب «شنام»

عشق جامانده در کردستان

 

 

علی‌الله سلیمی:

یکی از آثاری که اخیراً توسط انتشارات سوره‌ مهر منتشر شده خاطرات کیانوش گلزارراغب است که با عنوان «شنام» در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است. این کتاب پانصدونودوسومین محصول دفتر ادبیات و هنر مقاومت است که در بخش خاطرات جنگ ایران و عراق، یکصدونودوسومین کتاب محسوب می‌شود. شنام از 12 فصل تشکیل شده که فصل پایانی به نامه‌ها و عکس‌های مرتبط با موضوع کتاب اختصاص یافته است. کیانوش گلزارراغب در مقدمه کتاب نوشته است: آنچه در این کتاب آمده چکیده و فشرده‌ای از خاطرات دوران اسارتم است. اگر چه کوتاه بود اما پس از گذشت 28 سال هنوز هم سایه سنگین آن دوران را بر روح و جسمم احساس می‌کنم. او یادآوری کرده است: در طول نگارش کتاب ترجیح دادم برای تکمیل اطلاعاتم یا حوادثی که جزئیات‌شان را به‌طور دقیق به خاطر نمی‌آورم به هیچ منبعی جز ذهن خود مراجعه نکنم و ابتدا هر آنچه را در طول سال‌ها در ذهنم انباشته شده به رشته تحریر درآوردم به همین دلیل در مواردی ممکن است نام فرد یا افرادی را به‌طور کامل به یاد نیاورده و در نتیجه به ذکر اسم یا نام خانوادگی آنها بسنده کرده باشم، در برخی موارد نیز که نام شخصی را کاملاً از یاد برده‌ام نامی مستعار برای او برگزیده‌ام و البته مواردی از این قبیل در پی‌نوشت‌های هر فصل مشخص شده است.

 

فصل اول کتاب باعنوان (کوچ) بخشی از خاطرات راوی از حوادث سال 1359 را دربرمی‌گیرد که او شوق پیوستن به نیروهای سپاه در شهر محل زادگاهش (اسدآباد همدان) را دارد که سرانجام موفق شده و به همراه بقیه دوستانش به جبهه‌ غرب اعزام می‌شود. در فصل دوم کتاب (روی دوش شنام) به شرح عملیات در قله شنام پرداخته می‌شود: «تاریخ دقیقش را به خاطر دارم. شب 29/04/1360بود. برای فرار از سرمای کوهستان به پشته‌های ‌علف و خرمن‌های گندم پناه بردیم. روز بعد، از دره حیات گذشتیم. در طول مسیر رودخانه، تا غروب راه رفتیم و تنگ غروب به محل از پیش تعیین شده به فاصله 500 متری برای یورش نهایی رسیدیم. هدف ما تسخیر قله «شنام» بود».(ص 36) راوی در فصل بعدی (یک روز تعطیل)، که از این مرحله به بعد نام خود را شنام معرفی می‌کند به ماجرای اسارت خود به دست نیروهای کومله در یک کمین در مسیر مریوان به سنندج می‌پردازد. این واقعه در روز جمعه 09/05/1360 اتفاق می‌افتد و ماجراهای اصلی اسارت کیانوش گلزارراغب از این هنگام شروع می‌شود. راوی در لحظات اولیه اسارت که آنها را از میان مزارع عبور می‌دهند، نامه‌های همراه و اوراق شناسایی خود را که پاسدار بودن او را نشان می‌دهد، میان ساقه‌های بلند گندم جا می‌گذارد. او که هنگام اسارت کنار برادرش (نبات‌علی) بوده در پایان این فصل از او جدا می‌شود. نیروهای کومله به بهانه مبادله نبات‌علی را از کیانوش جدا می‌کنند. «جای خالی برادر» عنوان فصل بعد کتاب است که در آن، راوی به دشواری‌های اسارت در ماه‌های اولیه و لحظه‌های فراق برادر و دلواپسی از نامعلوم بودن سرنوشت او اشاره می‌کند. همچنین در فصل پنجم با عنوان «دره بیداد»، راوی به توصیف محل نگهداری اسرا در مدرسه روستای ترجان می‌پردازد که نیروهای کومله از آن به عنوان زندان استفاده می‌کنند. در ادامه این فصل به انتقال اسرا به زندانی در یک دره دورافتاده و پرت اشاره می‌شود که شرایط به مراتب سخت‌تری برای اسرا دارد: دره، دره بیداد بود در کنار رودخانه‌ای خروشان، میان جنگل‌های بلوط و درختان وحشی، بدون راهی برای گریز یا امیدی به رهایی.(ص102) فصل ششم کتاب، «شیلان» نامگذاری شده که در آن به ماجرای آشنایی راوی با دختر جوانی به همین نام (شیلان) در همان زندان دره بیداد پرداخته شده است. با این حال، محورهای اصلی این فصل هم مانند فصول قبلی به دشواری‌های زندگی در اسارت می‌پردازد اما حضور شیلان در این میان برای راوی به منزله نقطه روشنی است که با اندیشیدن به آن، روح خسته و رنجورش را التیام می‌بخشد.

در فصل هفتم (نامه سفارشی)، راوی از طریق نامه‌‌ای که از شیلان دریافت کرده (موقع خواندن آن متوجه می‌شود در واقع اطلاعیه قدیمی کومله است) از شهادت برادرش نبات‌علی آگاه می‌شود که نیروهای کومله او را تیرباران کرده‌اند. ماجراهای آزادی راوی (کیانوش گلزارراغب) از اسارت نیروهای کومله در فصل هشتم با عنوان «سیگار آزادی» شرح داده شده است: «صبح هجدهم شهریور 1361 نخستین صبحانه آزادی را در پایگاه ژاندارمری خوردیم و ساعتی بعد با یک جیپ به پادگان ژاندارمری سردشت رفتیم.» (ص 165)

راوی در این فصل به پناهنده‌ شدن شیلان به نیروهای ایرانی هم اشاره می‌کند که این موضوع از نظر روحی و عاطفی وی را تحت تاثیر قرار می‌دهد: «برادر امیدی لبخندی زد و گفت: خواهر شیلان چند روز پیش اومده خودشو داوطلبانه تسلیم کرده، حتی خبر آزادی تو رو هم اون به ما داد.» (ص 177) در ادامه ماجراهای این فصل، شیلان نزد دایی حبیب در شهر سقز می‌ماند و کیانوش آماده عزیمت به محل زادگاهش می‌شود. در 2 فصل بعدی کتاب (قد کشیدن و پای حرف‌های پدر)، نویسنده کتاب به ماجرای مراجعت خود به محل زادگاهش و شنیدن حرف‌های پدر درباره مراحل جست‌وجوی او و برادر شهیدش در ماه‌های اسارت می‌پردازد. فصل آخر خاطرات کتاب (فردای دیروز) به شرح فعالیت مجدد راوی در سپاه و بازگشت او به شهر سقز برای دیدار شیلان می‌پردازد که در پایان این فصل، روند ماجراها سرنوشت غم‌انگیز و دلگیری را برای او رقم می‌زند و راوی برای همیشه از دیدار شیلان محروم می‌ماند. در فصل دوازدهم که پایان بخش کتاب شنام است، متن 9 نامه از دوران اسارت به قلم آزاده، کیانوش گلزارراغب به همراه 16 قطعه عکس از وی و افراد مرتبط با موضوع کتاب ارائه شده است.

ارسال نظر
captcha
پربیننده