عمده نویسندگان حرفه‌ای بویژه در هنرهای نمایشی تا زمانی که سرنوشت اشخاص محوری بازی یا موقعیت درام ایجاب نکند، به سراغ لهجه‌ها و لوکیشن‌های محلی نمی‌روند چون دوری از مرکز و استفاده از زبان و لهجههای متفاوت با زبان معیار در خلق اثر، هزینه‌های تولید، زمان و تلاش برای رسیدن به مقصود پروژه را چند برابر می‌کند. این مهم البته در تئاتر سهل‌تر است؛ کافی است کارگردان، بازیگر یا بازیگرانی را با ویژگی‌های مورد نظر پیدا کند یا با تمرین آنها را به آن درجه از کمال بیانی دلخواه برساند. اما در سینما بسته به خواست مؤلف اثر، رسیدن به این مقصود سهل و ممتنع است. نمونه‌ها در آثار سینمایی بسیار است. مثلا تصور ساخت «ناخدا خورشید»، «دونده»، «ساز دهنی» و... در بندرگاهی در جنوب، اطراف قشم یا بوشهر با آن لهجههای زیبا و اثرگذار، نامیسر است. تاکنون موارد زیادی از این جنس در شهرک سینمایی و محل‌های نزدیک تهران همانندسازی شده که ناموفق بوده است؛ البته باید اذعان کرد بخش‌های مهم تعدادی فیلم با حال و هوای جبهه و جنوب مثل «دوئل» در اطراف تهران ساخته شد که از لحاظ موفقیت مثال‌زدنی است. زمانی که پای تولید مجموعه‌های دنباله‌دار تلویزیونی در میان باشد، معمولاً با اکراه شدید تهیه‌کننده و عوامل تولید مواجه می‌شود، مگر ضرورت اجتناب‌ناپذیر باشد و راه گریزِ همانندسازی در مرکز بسته؛ در اینگونه موارد باید از قبل هماهنگی‌های بسیار با سازمان‌ها و نهادهای محلی مرتبط صورت گیرد؛ بازیگران قابل‌ِ محلی شناسایی شوند و محل‌های فیلمبرداری از قبل شناسایی و برای زمان مورد نظر اجاره شوند. طبیعی است هیچکدام از شهرستان‌ها به اندازه کافی بازیگران مورد نظر برای حمل بارِ دراماتیک یک اثر تلویزیونی فراگیر را ندارند یا اگر دارند زمانی دراز لازم است تا کشف و شناسایی شوند و در نقش‌ها جا بیفتند، تازه به فرض که خوب جا بیفتند، برای عموم مخاطبان ساکن در شهرستان‌های دیگر نام‌آشنا و جذاب نیستند. تبعاً کیفیت این مساله در تولید آثار فاخری همچون «روزی روزگاری» و «تفنگ سرپر» به خاطر ساختار شبه‌سینمایی و ماندگاریشان فرق می‌کند چون امکانات و فرصت کافی برای فراهم آوردن کهکشانی از بازیگران شناخته‌شده یا ناشناخته محلی در تلفیق با هنرمندان ساکن مرکز وجود دارد. ولی وقتی قرار بر این است که سریالی مناسبتی یا موضوعی برای پخش در ماه رمضان ساخته شود، ابدا فرصت لازم برای این هماهنگی‌ها وجود ندارد. با این حال به نظر می‌رسد «در مسیر زاینده‌رود» برای انتقال حس و حال شهر و دیار ما سیر قابل قبولی را طی کرده است. در این باره غیر از موارد نادر و شاخص که نمونه بارزش «قصه‌های مجید» کیومرث پوراحمد است، عمده آثاری که لهجه اصفهانی را با حفظ تمام ویژگی‌هایش دستمایه کار خود قرار دادند، متاسفانه وجهه خوشایندی از این لهجه بروز ندادند چون بیشتر شامل میان‌پرده‌های سطحی و نمایش‌های سبک و دم‌دستی بودند. حالا این سریال با قصه‌ای پرکشش و عبرت‌آموز، علاوه بر نمایش جلوه‌های جذاب شهر زیبای اصفهان، درامی سنگین، انسانی، آبرومند و جدی را با تکیه بر این لهجه نمایندگی می‌کند. با نگاهی حتی گذرا به همین چند قسمت سریال «در مسیر زاینده‌رود» به نویسندگی علیرضا نادری و کارگردانی درخور توجه حسن فتحی، در فرصتی اندک، چیزی نزدیک به کارِ نشد و ناممکن صورت گرفته است. همراهی انبوهی از بازیگران محلی در کنار چند چهره توانا، مطرح و شناخته شده غیربومی و بهره‌برداری درست و هوشمندانه از لهجه زیبای اصفهانی برای پیشبرد قصه، فوق‌العاده جذاب و باورپذیر است. ممکن است کسانی که آشنا هستند با آن لهجه یا بدان شيوه سخن می‌گویند در مواردی متوجه لقی‌هایی جزئی در بیان پاره‌ای بازیگران شوند، ولی عموما مخاطب انبوه و سراسری ابدا متوجه این ریزه‌کاری‌ها نخواهد شد. در کل باید نقد و نظر کلی را به بعد از اتمام سریال واگذار کرد اما تا همین‌جا انصاف در این است که از کار بزرگ تیم زحمتکش درگیر در تولید این اثر قابل اعتنا تقدیر بایسته صورت گیرد.
* هنرمند اصفهانی که این روزها نمایشنامه‌نویسی و کارگردانی تئاتر می‌کند و در برهه‌ای هم مدیریت پخش شبکه اول سیما را برعهده داشته است