نا گفته هاي سلحشور

نخستین تصویر از فرج‌الله سلحشور در ذهن ما بازیگری در فیلم«توبه نصوح» محسن مخملباف است. چه شد که بازیگر نقش اول این فیلم شدید؟

ما اوایل انقلاب این موضوع را به وضوح فهمیدیم، سینمایی که از زمان شاه به ما به ارث رسیده متعلق به ما نیست؛ سینمایی است که فرهنگ منحط و مبتذل غرب را در جان جامعه ما جاری می‌کند و علت اینکه مردم سینما را آتش زدند عداوت آنها با این میراث ناخواسته بود چرا که این سینما با اعتقادات مردم در تضاد بود. خود ما هم از همین مردم بودیم و خوشبختانه از نوع مسجدی و هیاتی آن که از 9سالگی پای رحل و منبر بزرگ شده بودیم و می‌فهمیدیم این سینمایی که هالیوود به کشور ما صادر کرده است از آن ما نیست، لذا حوزه اندیشه و هنر اسلامی را تشکیل دادیم برای اینکه به یک هنر مذهبی در ابعاد مختلف دست پیدا کنیم و از جمله کسانی که در این مجموعه جذب شدند آقای مخملباف بود.

با چه کسانی این مجموعه را تشکیل دادید؟

بنده، آقای رخ‌صفت، آقای بابایی از مدرسه عالی شهید مطهری، آقای بروجردی- برادر آقای بروجردی نماینده مجلس- خانم ثقفی، عبداللهی شماسی، امیر فردی و چند تن دیگر که حوزه اندیشه و هنر را تشکیل دادیم.

مخملباف عضو افراد تشکیل‌دهنده نبود؟

خیر، ایشان جزو کسانی بودند که بعدا جذب شدند و جزو هیات مدیره و هیات موسس نبودند. یکی از ابعاد هنر که قرار بود به آن بپردازیم و بیش از همه در تضاد با انقلاب بود، هنر سینما بود و از جمله در فیلم«توبه نصوح» نخستین تولید حوزه به کارگردانی مخملباف بود که ما هم در آن فیلم بازی کردیم.

گویا قبل از بازی در توبه نصوح، تئاتری با عنوان«حر بن‌ یزید ریاحی» نیز کار کرده بودید؟

قبل از انقلاب محل فعالیت‌های فرهنگی ما مساجد بود. درس دادن، روخوانی قرآن به کودکان و نوجوانان، جلسات روخوانی نهج‌البلاغه، قصه‌خوانی، دکلمه، کتابخوانی و... از جمله فعالیت‌های ما در مسجد جوادالائمه، مسجد حضرت علی‌اکبر و چند مسجد دیگر بود. در آن زمان نمایشی با عنوان«حجر بن عدی» برای مردم اجرا کردند، ما به تاثیر فوق‌العاده زیاد نمایش بر مردم پی بردیم و دیدیم اجرای نمایشنامه وسیله خوبی برای فهماندن مطالب مذهبی به مردم و تهییج آنها در راستای انقلاب است. قبل از این اتفاق، نمایش، فیلم و تئاتر را مخالف آموزه‌های دینی خودم می‌دانستم و همیشه فکر می‌کردم فساد موجود در سینما و تلویزیون آنقدر فراوان است که بچه‌مسلمان‌ها نباید به این حریم نزدیک شوند. ولی وقتی این تاثیر را دیدیم، تشویق به اجرای نمایش شدم و در کار بعدی در نقش«حر» در نمایش«حر بن یزید ریاحی» بازی کردم ولی در همان نمایش روی صحنه که بودیم، ساواکی‌ها آمدند و نمایش را برهم زدند و نگذاشتند اجرای ما تمام شود، ما قبل از انقلاب نتوانستیم حتی یک اجرای کامل داشته باشیم.

کارگردان این نمایش چه کسی بود؟

با یکی از دوستانی که الان نامش خاطرم نیست کارگردانی مشترک می‌کردیم؛ به نوعی هم کارگردان و هم بازیگر بودم.

گویا شهید اکبر قدیانی هم در این نمایش نقش ایفا می‌کرده است؟

خداوند روح این شهید را شاد کند. اکبر نقش«حبیب‌ بن مظاهر» را بازی می‌کرد. خاطرم هست وقتی ساواکی‌ها آمدند و نمی‌خواستند بگذارند ما نمایش را اجرا کنیم، پدر اکبر آمد او را ببرد اما اکبر نمی‌رفت و به پدرش اصرار می‌کرد که می‌خواهد در صحنه بماند و می‌گفت اگر قرار باشد بگیرند، همه را با هم می‌گیرند. من از روی سن پایین نمی‌آمدم چرا که مردم با وجود جنجال ساواکی‌ها می‌گفتند ادامه بدهید و ما هم روی سن ایستاده بودیم تا ادامه دهیم. همین نمایش را بعد از انقلاب دوباره به صحنه بردیم و نخستین‌بار هم آن را در سالن دانشکده تربیت معلم اجرا کردیم.

گویا مسجد جوادالائمه مسجد بسیار بابرکتی بوده است؟

این مسجد یکی از بابرکت‌ترین مساجد ایران و محور مساجد اطراف خود و به نوعی مسجد مادر است. کتابخانه و فعالیت‌های فرهنگی آن بسیار عالی است. بسیاری از جوانان این مسجد از مسؤولان کشور شدند. تعداد شهدای این مسجد از همه مساجد بیشتر است. هنوز هم جوانان این مسجد در عرصه انقلاب و فرهنگ و هنر فعال هستند.

فکر می‌کنید علت این پویایی چه بود؟

امام جماعت این مسجد فرد بسیار فرهیخته و خوبی بود و به جوان‌ها میدان می‌داد. از آن مهم‌تر این بود که مسجدی فعال بود و فقط در آن نماز خوانده نمی‌شد، از زمانی که ما در آنجا کتابخانه داشتیم و فعالیت‌های مثل قصه گفتن و دکلمه گفتن یا خواندن و بچه‌های مسجد را به اردو بردن،‌ از برنامه‌های مسجد بود که در مسجدهای دیگر متداول نبود. این فعالیت‌های اضافه بر مسائل عبادی، آن را تبدیل به یک پایگاه قوی کرد و این مسجد صندوق قرض‌الحسنه هم داشت.

چرا مسجدی که می‌توانست اینقدر مفید باشد هم‌اکنون کارکرد خود را از دست داده و فعالیت‌های علمی، فرهنگی و هنری آن به جاهای دیگر منتقل شد؟

فکر می‌کنم دست‌هایی در کار بود. دشمن دید که مسجد پایگاه ماست و امام هم بارها بر فعال بودن مسجد تاکید داشتند؛ مساجد را پرکنید، مساجد را فعال کنید، مساجد سنگر هستند از فرمایشات امام درباره مساجد بود. اینها را دشمنان خوب فهمیدند اما مسؤولان ما نفهمیدند، به معنای تام و تمام نفهمیدند، یکسری از مسؤولان خائن بودند و هدفشان مبارزه با مسجد بود و برای اینکه بتوانند با مسجد مبارزه کنند، آمدند کاخ‌های جوانان زمان شاه را در قالب فرهنگسراها احیا کردند. اینها به مسجد خیانت کردند. ضربه‌ای که بنیانگذاران کاخ‌های جوانان و فرهنگسراها به مسجد و انقلاب زدند،‌ هیچ‌کس نزد. در فرهنگسراها جذابیت‌هایی مثل رقص، موسیقی، تئاتر، فیلمسازی، شطرنج و بیلیارد به‌وجود آوردند که این فعالیت‌ها نمی‌توانست در مسجد باشد در حالی که اگر واقعا سعی می‌شد مساجد را فعال کنند، می‌توانستند. ما همان زمان در مساجد اجرای تئاتر، قصه‌نویسی، خطاطی، طراحی، گرافیک و ... را داشتیم. حتی الان در مساجد به‌راحتی می‌توان فیلمسازی و مستندسازی کرد. تمام کارهای کانون‌های فرهنگی منهای رقص، آواز و موسیقی در مساجد نیز قابل اجراست، بنابراین آمدند کانون‌های مجزایی درست کردند و مسؤولیت فرهنگسراها را به کسانی دادند که بعضا روشنفکر بودند و از دین و دیانت بویی نبرده بودند و آنها اهل همان سینما و تئاتر کذایی قبل از انقلاب بودند و لذا مساجد مظلوم واقع شده و فراموش شدند. با صدای بلند اعلام می‌کنم مسؤولان خائن ضربه بسیار بسیار سنگینی به مساجد کشورمان وارد آوردند.

چه جریان و چه اشخاصی موجب این ضربه شدند؟

این جریان در دولت آقای هاشمی شکل گرفت و آغازکننده آن شهردار اسبق تهران آقای کرباسچی بود. کرباسچی و امثال او آمدند فرهنگسراها را درست کردند و در زمان آقای خاتمی هم ادامه پیدا کرد و کردند آن چیزی را که باید می‌کردند.

در واقع کارکرد مسجد برای نیروهای انقلاب را گرفتند و در فرهنگسراها علیه انقلاب استفاده کردند.

بله همین‌طور است. مسجد را که مرکز پشتیبانی و جهت‌دهی انقلاب بود از این ماموریت تهی کردند و نیروهای مسجدی را در حالی که منحرف کرده بودند به فرهنگسراها انتقال دادند.

مسجد چه تاثیراتی داشت که اینچنین مورد هجمه قرار گرفت؟

جوانان با ورودشان به مسجد با انقلاب و نسل گذشته پیوند می‌خوردند. همیشه مسجد عامل پیوند نسل گذشته و نسل حال و آموزش ارزش‌های انقلاب و اسلام به نسل جدید است. وقتی جوانان به مساجد نیامدند فقط پیرمردها ماندند، لذا نسل جدیدی که به معارف اسلام و انقلاب نیاز داشت از مساجد فاصله گرفت. الان راه نجات همین است که فرهنگسراها زیرمجموعه مساجد اطراف خود باشند. یعنی اگر هر تعداد مساجد در اطراف فرهنگسراها داریم پیشنمازها و هیات امنای این مساجد باید مسؤول فرهنگسراها را تعیین کنند و فرهنگسراها باید به مساجد اطراف خود سرویس بدهند، مسؤول فرهنگسراها باید از مردم مومن انتخاب شوند، نه از هنرمندان غربزده. باید فرهنگسرایی که در جهت مبارزه باشد طراحی شده در جهت حمایت و تایید مسجد تغییر هدف دهند.

موضوعی که امروز مطرح شده است، بحث مسجد‌محوری است که آقای اردکانی هم در مجله«راه» به آن اشاره کرده‌اند، آیا می‌توان گفت یکی از راه‌های احیای وضع فرهنگی بازگشت به مساجد است؟

دقیقا همین‌طور است. هر فرهنگسرا و کانون فرهنگی باید زیرمجموعه مساجد اطراف خود قرار گیرد و اگر بخواهیم مسجدمحور باشیم، باید جذابیت‌های مساجد را به مردم نشان داد. برای رسیدن به این هدف باید در کنار هر مسجد یک یا 2 خانه خریداری شود. آنجا یک کانون فرهنگی جدید ساخته شود که زیرنظر مسجد و روحانیت اداره شود. در این کانون‌ها و فرهنگسراهای فرهنگی می‌توان ابعاد مختلف هنر را زیرنظر مذهب ارائه و آموزش داد؛ زیر نظر مساجد و هیأت امنای اطراف فرهنگسراها.

در واقع همان‌طور که در زمان جنگ سخت مسجد، محور بود، در زمان جنگ نرم نیز مسجد می‌تواند جوانان و نیروهای انقلاب را تجهیز کند.

تنها راه این است که مجموعه‌های فرهنگی زیرمجموعه مساجد قرار بگیرند.

«توبه نصوح» از نخستین فیلم‌هایی بود که بچه‌های حزب‌اللهی در آن کار کردند، چه شد کارگردان چنین فیلمی امروز برضد انقلاب و نظام فیلم می‌سازد و صحبت می‌کند؟

متاسفانه مخملباف جوانی بود که بدون پدر بزرگ شده بود. مادر او از پدرش جدا شده بود و او با مادرش زندگی می‌کرد و چند بار بیشتر پدرش را ندیده بود. مادر او با یک وکیل ازدواج کرده بود که آن وکیل مرد بسیار شریف و مذهبی‌ای بود. مخملباف از این پدر جدید تاثیر می‌پذیرد و روحیه انقلابی‌گری در او به وجود می‌آید. در جوانی به یک پلیس حمله می‌کند تا اسلحه او را بگیرد، با 2ضربه چاقو پلیس را مجروح می‌کند و هنگام فرار پلیس به او تیراندازی می‌کند و دستگیر شده و به زندان می‌افتد. در زندان ابتدا جذب چپ‌‌ها و مارکسیست‌ها می‌شود و بعد از چند سال که با آنها بود، «اقتصادنا» و «فلسفتنا» شهید محمدباقر صدر در زندان ترجمه می‌شود و بسیاری از زندانیان را به اسلام بازمی‌گرداند. مخملباف و بهزاد نبوی هم جزو همین افراد بودند. اینها از کسانی بودند که در زندان تغییر گرایش می‌دهند. در حقیقت قبلا مارکسیست بودند. تغییر مخملباف به دست بهزاد نبوی صورت می‌گیرد نه به دست یک انسان مذهبی و سالم. نبوی انسانی آلوده بود و آثار آن را هنوز هم بعد از انقلاب می‌بینیم. مخملباف وقتی بعد از انقلاب خانواده بهزاد نبوی را دیده بود از بی‌حجابی آنها بسیار ناراحت شده و خود را مواخذه می‌کرد که تا آن زمان چرا دستبوس بهزاد نبوی بوده است. در حقیقت هنوز رسوبات مارکسيستی و گروهک منافقین در وجود مخملباف بود و پالایش نشده بود و به همه آدم‌ها بدبین بود، به‌طور مثال در رهبر انقلاب و بزرگان مکتب به دنبال منافقین می‌گشت، سعی می‌کرد بزرگان را زیر سوال ببرد. شخص بسیار خودبرتربینی بود. هرکسی در برابر او تمکین می‌کرد و او را تایید می‌کرد قبول داشت و هر کسی با او بحث و مخالفت می‌کرد، او را دشمن می‌دانست. خاطرم هست وقتی شهید رجایی آمدند حوزه، مخملباف خودش را پنهان کرد تا با او روبه‌رو نشود. شاید نخست‌وزیری رجایی برای او خیلی سخت بود. این‌طور می‌پنداشت که هر دو زندانی بودند و برای او سخت است که رجایی، نخست‌وزیر شده است. وقتی از استاد محمدتقی جعفری وقت ملاقات می‌گرفتیم تا از محضر او استفاده کنیم، می‌گفت استاد جعفری برای من حرفی برای گفتن ندارد، این در حالی است که آن زمان 20 سال بیشتر نداشت. متاسفانه همین رسوبات فرهنگی‌ مارکسیستی و خودمحوری موجب شد مخملباف به اینجا کشیده شود. یکی دیگر از اشکالات مخملباف این بود که هیچ وقت در عمر خود مربی و استاد نداشته و مثل یک علف هرز بار آمده بود؛ ویژگی‌های مثبت علف را داشت اما یکسری ویژگی‌های منفی هم داشت که هر علف هرزی دارد. معمولا کارهای تخریبی او بیش از سازندگی‌اش بود. دفع او بیش از جذبش بود. همسرش نیز به همین علت خودکشی کرد.

خودکشی همسرش به چه علت بود؟

البته من نمی‌توانم شاهدی ارائه دهم اما تا آنجا که من می‌دانم و طبق گفته پرستاراني که زمان مرگ همسر وی بودند، همسر او قبل از مرگ گفته بود خودکشی خواهد كرد. ظاهرا مخملباف با خواهر همسر خود ارتباط داشته و همسر وی که این ارتباط را می‌فهمد با بازگذاشتن فلکه گاز خودکشی می‌کند.

می‌توان مخملباف را به نوعی«جوزده» دانست؟

مخملباف را آن زمان شور انقلاب گرفته بود که چند کار مثبت نیز انجام داد وگرنه مخملباف ذاتا هنوز رسوبات مارکسیستی را داشت و هنوز اصلاح نشده بود و اشکال بزرگش این بود که انقلاب باید از ایشان چیزهای زیادی یاد بگیرد و این را به صراحت می‌گفت انقلابیون چیزی نمی‌فهمند. هر وقت می‌دید انقلاب، مملکت و قانون چیزی برخلاف ميل او تصويب مي‌كند، اعتراض مي‌كرد. وقتی در زندان بود یکی از گروه‌های هفتگانه سازمان مجاهدین او را جذب می‌کند و با آنها از زندان بیرون می‌آید اما بعد از زندان زیاد در این گروه‌ها فعالیت نکرد.

چرا در حالی که فیلم بعدی مخملباف با نام «استعاذه» فیلمی مذهبی بود،‌ همکاری خود را با او ادامه ندادید؟ این قطع همکاری از طرف شما بود یا مخملباف؟

از طرف من بود. اخلاق مخملباف برای من قابل تحمل نبود. بارها به او نامه نوشتم، دوستانی که نامه‌های مرا به او دادند هنوز هستند و نامه‌هایم نیز هنوز هست. ایرادهای او را برایش می‌نوشتم و ایرادهایش را به او می‌گفتم ولی توجه نمی‌کرد. من هم نمی‌توانستم چنین اخلاقی را تحمل کنم و لذا با او همکاری نکردم.

دعوای او با حوزه هنری سر چه مسائلی بود؟

در حوزه هنری هم خودخواهانه می‌گفت حرف، حرف خود من است. یک کتاب درباره هنر نوشته بود و آنها را مانیفست حوزه می‌دانست، هر جایی حوزه تصمیمی خلاف نظر او می‌گرفت درگیری ایجاد می‌کرد. بعدا هم آقای «زم» برای اینکه ایشان را ساکت کند، دست او را بازمی‌گذاشت و هر کاری که می‌کرد، چیزی به او نمی‌گفت.

مثلا چه کارهایی؟

کارهایی مثل «دستفروش»، «بایکوت»، «عروسی خوبان»، محصول ایجاد این فضای باز توسط آقای زم برای مخملباف بود. برخی از این فیلم‌ها مساله‌دار بودند ولی آقای زم فقط به خاطر ساکت شدن مخملباف این مسائل را نادیده می‌گرفت. آقای زم به انحای مختلف به مخملباف سرویس می‌داد؛ هرقدر بودجه می‌خواست در اختیار او قرار می‌داد.

با وجود اینکه می‌دانست مخملباف مشکل دارد او را حمایت می‌کرد؟

بله، از نظر آقای زم، مخملباف اشکالی نداشت. برای اینکه خود آقای زم هم قبل از انقلاب در کاخ‌های جوانان از این نوع تئاتر و فعالیت‌های هنری انجام داده بود و با هنر زمان شاه بیگانه نبود. آن محیط‌ها خیلی برای او سنگین نبود. تعدادی از دوستان او از هنرمندان زمان شاه بودند و آنها را تایید نیز می‌کرد.

کدام هنرمندان؟

چون الان فعال هستند نمی‌توانم اسم ببرم. در هر حال با آنها کار می‌کرد و به همین دلیل هم می‌توانست اشکالات مخملباف را نادیده بگیرد. آقای زم در عرصه هنر خیلی مذهبی عمل نکرد و خیلی هم معتقد به مذهبی عمل کردن نبود. نمونه آن همین کاری بود که اخیرا تهیه‌کنندگی کرد یا فیلم«دموکراسی تو روز روشن» همه را مبهوت کرد و تمام مذهبی‌ها از او متنفر شدند. انتقادهای مکرر در رسانه‌ها شاهد بر این صحبت من است. زم الان در حال نشان دادن چهره حقیقی خود است.

فضایی که زم برای مخملباف ایجاد کرد چقدر به مخملباف کمک کرد؟

فقط مخملباف را جری‌تر کرد و به انحراف او سرعت بخشید و بسیاری از بچه‌های حوزه را نسبت به آقای زم دلگیر و ناراحت و سرخورده کرد چرا که می‌دیدند یک نفر محور کارها شده و بقیه کنار گذاشته شده‌اند.

گویا جاهایی نیز زم با مخملباف اختلاف پیدا کرد؟

این اختلاف همیشه بود ولی زم کوتاه می‌آمد و امتیاز می‌داد و قضیه حل می‌شد. جنس اختلاف‌های مخملباف با زم از نوع بودجه، مدیریت و ... بود. زم هم انسان خودمحوری بود و خیلی دوست نداشت زیر بلیت کسی باشد و از طرفی مخملباف را هم نمی‌توانست کنار بگذارد، لذا با او کنار می‌آمد. حتی به خانه مخملباف ‌رفت و از او عذرخواهی کرد تا دل او را به دست بیاورد و به حوزه بازگرداند.

شما آن زمان به آقای زم اعتراض می‌کردید؟

بله، بارها برای او نامه نوشتم و اعتراض کردم و همه آن نامه‌ها موجود است. به او گوشزد می‌کردم این مسیری که شما می‌روید به انقلاب لطمه می‌زند و هنر انقلاب را زیر سوال می‌برد. به او می‌گفتیم پای طاغوتی‌ها را به حوزه باز نکنید. پای سینمای زمان شاه را به حوزه باز نکنید. هنرمندان مسلمان‌ به سوی شدن می‌روند و می‌روند تا خودشان را پیدا کنند. اما گوش آقای زم به این نامه‌ها بدهکار نبود که نبود بلکه گوش آقای زم به کلام مخملباف بود. آقای زم به غیر از مخملباف هنرمند دیگری نمی‌دید، برای هنرمندان دیگر ارزشی قائل نبود و هنرمندان زمان شاه را خیلی هنرمندتر می‌دانست. آنها را به حوزه می‌آورد و به آنها امکانات می‌داد تا برای او فیلم بسازند.

استدلال آقای زم از این کارها چه بود؟

آنها را قبول داشت و با سینمای زمان شاه و طاغوتی‌ها مشکل نداشت.

مخملباف پس از بیرون آمدن از حوزه هنری به کجا رفت؟

رفت بنیاد مستضعفان و «عروسی خوبان» را ساخت. این کار مساله داشت و بسیاری آن را نقد می‌کردند ولی با پخش این فیلم در هیات دولت آقای موسوی به نوعی توانست مجوز اکران عمومی بگیرد.

گویا در یکی از کارهای آقای نوری‌زاد هم بازی کرده‌اید؟

بله، در سال 67 در فیلم کوتاهی با عنوان«نخلستان تشنه» به کارگردانی آقای نوری‌زاد بازی کرده‌ام.

با شناختی که از محمد نوری‌زاد دارید فکر می‌کنید چرا او به اینجا رسید؟

آقای نوری‌زاد جنبشی بود. در اوایل انقلاب به نام«محمد شهریاری» در حمایت از دکتر پیمان كه تفكرات التقاطي و شبه ماركسيستي داشت مقاله می‌نوشت. دکتر پیمان مربی، استاد و لیدر نوری‌زاد بود. نوری‌زاد و همسرش آن زمان در دهات‌های شهریار می‌گشتند و برای پیمان و گروهک جنبش تبلیغ و فعالیت می‌کردند. نوری‌زاد هم مثل مخملباف پس از مدتی به اصل خود بازگشت. اینها نتوانستند پس از 30 سال انقلاب رسوبات انحرافی خود را از درون خود بیرون بریزند. وقتی بنیان انسان خراب باشد و تا یک سن خاص تربیت نشده باشد، دیگر نمی‌تواند تربیت شود.

چرا نوری‌زادی که نمودهای انقلابی و دینی او در دهه 70 خیلی بیشتر از مخملباف بود در حوادث سال گذشته موضع‌گیری تندی نسبت به نظام داشت؟

اعتقادی که ما بچه‌مسجدی‌ها و مذهبی‌ها نسبت به ولایت فقیه داریم، گروهکی‌ها ندارند. هر کاری هم کنند، نمی‌توانند صاحب چنین اعتقادی شوند که ولی‌فقیه را جانشین آقا امام زمان(عج) بدانند و اطاعت از او را اطاعت از امام زمان بدانند. اشکال آقای نوری‌زاد هم اینجاست. لذا خود را آزاد می‌داند همان‌طوری که از نماینده مجلس، از فرمانده فلان‌جا و فلان رئیس و ... می‌تواند انتقاد کند و هر چه از دهانش درآمد بگوید، فكر مي‌كند به رهبری نیز می تواند توهین کند و هرچه می‌خواهد بگوید. نوری‌زاد جایگاهی را که اسلام برای ولی‌فقیه تعریف می‌کند قبول ندارد. تا زمانی که ولی‌فقیه را همراه و همفکر با خودش می‌بیند او را تایید می‌کند و هر زمانی که ببیند داشته‌ها و یافته‌های گذشته‌اش با این نوع سیاستگذاری ولی‌فقیه نمی‌خواند با او مخالفت می‌کند. نوری‌زاد یک جنبشی است، از اول انقلاب برای دکتر پیمان تبلیغ می‌کرد. الان هم مثل همه گروهکی‌ها نه غلتیدن به دامان استکبار و اسرائیل را عیب می‌داند نه خیانت به ایران و انقلاب را ننگ و عار می‌داند تا زمانی که بودجه‌های 3 میلیاردی برای کارهای ضعیف او در اختیارش می‌گذاشتند موافق بود، از زمانی که کسی او را تحویل نگرفت مخالف شد. تفکر یک جنبشی ممکن است مدتی با همنشینی با شهید آوینی تغییری مقطعی داشته باشد اما به محض تنها شدن با شیاطین گذشته همان تفکرات گذشته بازمی‌گردد. الان نوری‌زاد مثل یک حیوان هاری شده که دریدن این و آن دست خودش نیست، به سنگ و چوب هم حمله می‌کند و منتظر است که یک نفر او را از این مرض هاری که دچار شده نجات دهد. همه پابرهنگان دنيا، ایران را کعبه خود می‌دانند. نوری‌زاد ایران را بدبخت‌ترین و منزوی‌ترین کشور دنیا و آمریکا و اسرائیل را همه دنیا می‌داند و کعبه و معبد او آنجاست. نوری‌زاد و مخملباف یک اشکال بزرگ دارند و آن خودبزرگ‌بینی آنهاست. هر دو خود را از همه مراجع، علما، بزرگان و همه مردم عالم‌تر و داناتر می‌دانند. همه را فریب‌خورده، نادان و ساده‌لوح می‌دانند و تعجب می‌کنند که بزرگان دین و اساتید و مردم از محضر آنان بهره نمی‌برند. تعجب می‌کنند که چرا نصایح حکیمانه آنها را کسی گوش نمی‌کند. در نهایت مجبور می‌شوند بر همه بشورند و همه را، حتی مردم را دشمن بدارند. مگر مردمی را که در زمره مخالفان هستند. عیب دیگر مخملباف و نوری‌زاد حراف بودن و اهل قلم بودن آنهاست. خیال می‌کنند مثل دکتر سروش و همه مخالفان نظام چون خوب حرف می‌زنند پس خوب هم می‌فهمند، چون در زبان‌درازی کسی به پای آنها نمی‌رسد در علم هم نخواهد رسید، در حالی که اینها صفات فرعونان و مستکبران است.

چه شد که به سریال یوسف پیامبر رسیدید؟

همان‌طور که عرض کردم، برای بچه‌های مساجد قصه‌های قرآنی می‌گفتیم و کم و بیش با این قصه‌ها آشنا بودیم. از سال 60 با نوشتن زندگی«عزیر نبی» سعی کردم این نگاه و علاقه را به قصه‌های قرآنی حفظ کنم. از آن به بعد روی زندگی حضرت ابراهیم، حضرت نوح، اصحاب کهف و ایوب پیامبر کار کردم و همه این قصه‌ها را زیبا و محکم می‌دانم. بیش از آنکه بگویم داستان حضرت یوسف زیباترین قصه است باید بگوییم زیباترین شیوه قصه‌گویی است و زیباترین تکنیک قصه‌گویی در آن به کار رفته است. این قصه کاملا علمی و منطبق با دستاوردهای قصه‌نویسی امروز دنیاست. از نظر زیبایی نمی‌توانم قصه‌های قرآن را از یکدیگر مجزا کنم چرا که هر کدام از این قصه‌ها زیبایی خاص خود را دارد. حضرت یوسف نیز یکی از همان قصه‌هاست و حسن این قصه آن است که ابتدا و انتهای آن مشخص است. از طرفی نگران بودم این قصه به دست آدم نااهلی بیفتد و دوباره یک داستان عشقی معمولی از آن ساخته شود.

چند نمونه از این داستان قبل از شما ساخته شده بود؟

18 نسخه در کل دنیا و یک نسخه در ایران قبل از من ساخته شده بود، بعد از سریال من نیز یک نسخه آمریکایی دیگر ساخته شده است. تا امروز دنیا حدودا 20 بار داستان حضرت یوسف(ع) را در قالب فیلم، سریال و کارتون به نمایش گذاشته است. بنابراین اول علاقه‌ای که به این قصه داشتم مرا به سمت ساختن سریال آن برد، دوم اینکه ناراحت بودم قصه دست آدم نااهلی بیفتد و خوب ساخته نشود.

بازتاب‌های خارجی این سریال را چطور دیدید؟

سوالی که از روابط عمومی وزارت امور خارجه کردم آنها گفتند کشوری در دنیا نمی‌شناسند که یوسف(ع) را ندیده باشند یا در حال دیدن آن نباشند. بدون استثنا همه کشورهای روی کره زمین این سریال را دیده‌اند. کشورهای اطراف خودمان از جمله ترکیه، عراق، بحرین، کویت و ... هرکدام این سریال را چند بار پخش کردند. یک نفر از زائران تعریف می‌کرد در پنجمین‌باری که این سریال پخش می‌شد در عراق بودم، یک نفر کاسب ما را از مغازه‌اش بیرون کرد و گفت می‌خواهم بروم سریال یوسف را ببینم، وقتی به او گفتیم مگر این سریال را ندیدی، گفت: می‌خواهم برای بار پنجم ببینم. آن زائر تعریف می‌کرد خیابان‌ها هم هنگام پخش سریال برای پنجمین‌بار خلوت می‌شد. اما متاسفانه آنهایی که صاحب مطبوعات، رسانه‌ها و قلم هستند، سعی می‌کنند آثار سخیف که در حال پخش شدن است را با فضاسازی رقیب یوسف پیامبر کنند ولی هر عاقلی می‌فهمد که این آثار توان رقابت با یک اثر قرآنی را ندارد. آثاری که الان در حال پخش است زاییده فکر ناقص بشر است و با مبانی غربی ساخته می‌شود. امروزه فیلمساز کشور ما در زمین غرب بازی می‌کند و طرحی را که غرب پیاده کرده، اجرا می‌کند. آنوقت می‌آیند فیلم‌های خود را با فیلمی که نویسنده آن خداست و مبانی اسلامی در آن رعایت شده مقایسه می‌کنند. فلسفه فیلمسازی یوسف(ع) زمین تا آسمان با فلسفه فیلمسازی موجود در دنیا متفاوت است. علت جذابیت یوسف(ع) همین است. خیلی‌ها می‌گویند فقط قصه زیباست. ما در جواب می‌گوییم بله! قصه زیباست اما وقتی مردم به من می‌رسند، نمی‌گویند چقدر قصه قشنگ بود. همیشه می‌گویند آن صحنه دعای زلیخا، ایمان آوردن زندانیان، شفا پیدا کردن زلیخا و... چقدر زیبا بود. در حقیقت محتوا و ارزش‌ها در ذهن مردم مانده است. ما سعی کرده بودیم در فیلم تفسیر بگوییم. وقتی بخواهی تفسیر بگویی از قصه اصلی خارج می‌شوی و ممکن است فیلم مقداری طولانی شود و قطعا تماشاگر نمی‌تواند تحمل کند. اما چرا با اینکه به قول همه فیلمسازان و منتقدان سریال طولانی شده بود مردم باز هم این سریال را دنبال می‌کردند؟ برای اینکه محتوای سریال یوسف(ع) با فطرت مردم ارتباط برقرار کرده بود. در سریال یوسف قصه واقعی مطرح شده و مستند است، در حالی که قصه فیلم‌ها و سریال‌های دیگر دروغ است و راستی و مستند با فطرت انسان‌ها سازگار است چون اسلام دین فطرت است. محتوای غنی اسلامی نیز با فطرت ارتباط برقرار نمی‌کند و جذابیتی به نام عبرت‌آموزی به جای اکشن یکی از عوامل موفقیت این فیلم بود. تمام عوامل اصلی سریال یوسف(ع) یا پاداش اعمالشان را گرفتند یا به سزای اعمالشان رسیدند.

قصه یوسف در قرآن را می‌توان یک کارگاه فیلمسازی دانست؟

قطعا همینطور است. اگر فیلمسازان ما این را بفهمند. به صراحت اعلام می‌کنم فیلمسازان و منتقدان کشور ما یوسف(ع) را نمی‌فهمند چون یوسف در کلاس دیگری نوشته شده و با آنچه موجود است متفاوت است. نه اینکه بنده خلق کرده باشم، اشتباه نشود! زیبایی در ذات داستان حضرت یوسف(ع) وجود دارد و فیلمسازی ما با مبانی قصص قرآنی آشنا نیست و لذا تحلیل و نقدی که می‌کنند 180 درجه با حقیقت سریال تفاوت دارد.

چرا فضای سینمای ما این درک را از مبانی دینی ندارد؟

این سینما را غربی‌ها به دست ما رساندند و ما داریم با همان مبانی به آن می‌پردازیم. در فیلمسازی موجود دنیا 5مبنا و اصل حاکم است؛ 1- بعد هنری 2- قصه 3- دروغ و توهم 4- اومانیست یعنی انسان‌‌محوری 5- ماتریالیست یعنی ماده‌گرایی. اینها 5 اصل فیلمسازی دنیاست و متاسفانه فیلمسازی کشور ما نیز بر مبنای این 5 اصل استوار است. در قصه خوب نوشتن و هنرمندانه اجرا کردن فیلمسازی مذهبی با فیلمسازی امروز دنیا تفاوتی ندارد اما دروغ‌پردازی و تحلیل‌های انسانی و شخصی بدون الهام از آسمان و مادیگری نقطه اختلاف فیلمسازی مذهبی و فیلمسازان امروزی است. سینمای امروز دنیا به دنبال گیشه، شهوت، شهرت، محبوبیت، نفسانیت و... است و فرهنگی‌های آنها به دنبال این هستند که ثابت کنند خالق دنیا ماده است. وقتی به فیلمسازی که عادت به دروغ‌بافی و پردازش و ساخت آن کرده است می‌گویی بیا و قصه واقعی را بساز،‌ نمی‌تواند. می‌گوید ارزش من به این است که در فیلم دخل و تصرف کنم و نظر شخصی خودم را اعمال کنم و اگر خودم در داستان اعمال نفوذ نکنم پس به چه کار می‌آیم؟ این‌طور به او فهمانده‌اند که اگر قصه‌ای را از ذهن خودت بنویسی خلاق هستی اما اگر روی قصه‌ای واقعی کار کنی طوطی‌صفت هستی و مقلد، در حالی که اینطور نیست. در فیلمسازی مذهبی فیلمنامه‌نویس مفسر آن قصه یا حادثه‌ای است که اتفاق افتاده است مانند یک مفسر سیاسی که اتفاقات جهان را تحلیل و ارزیابی می‌کند. کارگردان مذهبی و سناریونویس هم مفسر حقایق و اتفاقات واقعی زندگی بشر است. متاسفانه سناریونویسان امروزی ما این کار را بلد نیستند و به دروغ‌پردازی و اعمال نظر شخصی عادت کرده‌اند.

چرا پس از گذشت 30 سال از انقلاب سناریونویسان ما به این نقطه‌ای که می‌فرمایید، نرسیده‌اند؟

علت این است که مسؤولان کشور ما در برابر وضعیت موجود تسلیم شده‌اند. مسؤولان فرهنگی و هنری ما پذیرفته‌اند که صاحب هنر نیستند و پذیرفته‌اند که هنرمندان طاغوتی زمان شاه و این میراث‌های ناخواسته باید باشند. تسلیم شدن مسؤولان ما در برابر این جریان آلوده که سرنخ آن در جای دیگر است، علت اصلی این است. متاسفانه فیلمسازی‌ ما از جای دیگر خط‌دهی می‌شود. بنیاد سورس، هالیوود، اسکار و جشنواره‌های جهانی هستند که به فیلمسازی ما جهت می‌دهند. جشنواره‌های مختلفی که ابرقدرت‌ها در نقاط مختلف دنیا برگزار می‌کنند، جهت‌گیری فیلمسازان ما را مشخص می‌کنند و آنها هستند که به فیلمسازان ما سفارش می‌دهند چه فیلمی بسازند. مسؤولان مملکت ما نمی‌دانند در برابر این انحراف چه کار کنند و حاضر نیستند در این راستا تلاش کنند، مانند قرص‌های شیمیایی که در جا سردرد انسانی را خوب می‌کند اما عارضه‌های بسیاری را برای او درست می‌کند. مسؤولان ما به این شیوه عادت کرده‌اند. در حرکت اقتصادی نتیجه‌ها زودتر دیده می‌شود مثلا کارخانه‌ای درست می‌شود، صنعتی خلق می‌شود، انرژی هسته‌ای به ثمر می‌نشیند و... اما در فرهنگ پیشرفت خیلی ملموس نیست و حوصله می‌خواهد. در ضمن مسؤولان ما گمان کرده اند چون مذهبی والا و ارزشمند داریم که می‌تواند الگوی همه دنیا باشد دیگر نیازی به حرکت فرهنگی نیست و پیشرفت سخت‌افزاری مثل ماشین و انرژی هسته‌ای و... را در دستور کار قرار داده‌اند، لذا فرهنگ، هنر و مذهب را به حال خود رها کرده‌اند. در واقع از دوران سازندگی احساس کرده‌اند خلأهای ما فقط در صنعت و سازندگی است و نیازی به پر کردن خلأهای فرهنگی نداریم. غافل بودند از اینکه دشمن روی داشته‌های ما مثل فرهنگ و مذهب کار می‌کند و آنها را از ما می‌گیرد. حتی دولت انقلابی آقای احمدی‌نژاد با اینکه خیلی نسبت به دولت‌های قبلی فرهیخته‌تر، مذهبی‌تر، سالم‌تر و دلسوزتر است اما اتاق‌ فکرهایی که برای اقتصاد و معضلات دیگر جامعه تشکیل داده تا به حال برای فرهنگ تشکیل نداده است. گویا هنوز به این نرسیده‌ایم که در کشورمان دچار مشکلات فرهنگی و هنری عمیقی هستیم. نتيجه چون دست مسؤولان فرهنگی ما خالی است، طبیعی است که هنرمندان غربزده خط‌دهی فرهنگ ما را برعهده داشته باشند. جریان فیلمسازی کشور ما در حال حاضر مشغول خط‌دهی به مسؤولان فرهنگی و هنری ما است. در حوزه فیلمسازی دهه 60 خیلی وضعیت‌مان بهتر از امروز بود. روز واقعه، سربداران، میرزاکوچک‌خان، محله برو بیا، توبه نصوح، دو چشم‌ بی‌سو و... از بهترین‌های سینما و تلویزیون ما بود و ریشه در فرهنگ مکتبی ما داشت ولی از آن زمان به بعد و در دهه 70 این کارها خیلی کم شد و شاید چند کار مثل آژانس شیشه‌ای و لیلی با من است از کارهای خوب دهه 70 بود.

چرا با وجود اینکه مسؤولان فرهنگی آن زمان ادعای انقلابی‌گری داشتند این اتفاق نیفتاد؟

مسؤولان در آن زمان یا فرهنگی نبودند یا راه‌حلی به نظرشان نمی‌رسید. ما سعی کردیم مجموعه‌ای را مدیریت کنیم که خودمان بنیادگذاری نکرده بودیم و هیچ آشنایی‌ای با آن نداشتیم. طبیعتا راه‌حلی هم به ذهن‌مان نمی‌رسید ولی حداقل کاری که مسؤولان دهه 70 می‌توانستند انجام دهند این بود که عده‌ای از فرهیختگان مذهبی آشنا با هنر را جمع کرده و راه‌حلی برای نجات فیلمسازی پیدا کنند اما این کار را انجام ندادند. مثل همان کاری که افرادی چون سیدمحمد بهشتی، انوار و... در ابتدای انقلاب در بنیاد فارابی انجام دادند ولی متاسفانه ادامه پیدا نکرد.

در همان مقطع گذر از دهه 60 به دهه 70 شهید آوینی با سلسله مقالات در كتاب 3 جلدي آینه جادو برای فیلمسازی نظریه‌سازی کرد، چرا این نظرات شهید در آن مقطع دیده نشد و الان هم دیده نمی‌شود؟

برای اینکه خط فیلمسازی مملکت ما را شهید آوینی نمی‌داد. فیلمسازان وابسته که الان هم هستند فیلمساز‌ها را خط‌دهی می‌کردند. فیلمسازان این مملکت خط‌دهی سریال‌ها را برعهده دارند و یکسری رسانه‌ها و مطبوعات هم آنان را پشتیبانی می‌کنند. آنها می‌خواهند آوینی نباشد و دیده نشود. مسؤولان سینمایی و حتی مسؤولان فرهنگی و هنری نمی‌خواهند آوینی دیده شود. نمونه آن سریال حضرت یوسف‌(ع) است. عده‌ای نمی‌خواهند این سریال دیده شود. نمی‌خواهند بدانند سیدحسن نصرالله از این سریال تجلیل کرده و به همه جوانان مسلمان پیشنهاد کرده است این سریال را ببینند. نمی‌خواهند از تجلیل جامعه مدرسین از سریال حضرت یوسف(ع) کسی باخبر شود. نمی‌خواهند تجلیل علمایی مثل آیت‌الله مکارم، آیت‌الله نوری‌همدانی و... از سریال جایی پخش شود. نمی‌خواهند بودجه 7 میلیاردی سریال یوسف (ع) در تلویزیون مطرح شود یا مردم بدانند که سریال یوسف در چه کشورهایی نمایش داده شده است.

کدام مسؤولان مانع می‌شوند؛ مسؤولان ارشاد یا مسؤولان صدا و سیما؟

البته مسؤولان جدید ارشاد بسیار بهتر از مسؤولان سابق هستند و ما مشکل زیادی با آنها نداریم. آقای میرباقری که یکی از مسؤولان تلویزیون ما هستند به بنده گفت؛ طبق ارزیابی ما سریال یوسف(ع) پربیننده‌ترین اثر تاریخ سینما و تلویزیون‌های دنیاست.

با وجود سیطره هالیوود، این اثر را پربیننده‌ترین می‌دانید؟

بله، در صد و اندی سال گذشته سریال حضرت یوسف(ع) پربیننده‌ترین اثر تاریخ سینما و تلویزیون دنیا بوده است. بنده از مسؤولان صدا و سیمای کشورهای اسلامی که به کشور ما آمده بودند سوال کردم آیا در کشورتان پربیننده‌تر از سریال حضرت یوسف(ع) سراغ دارید؟ گفتند نه. این مسؤولان ضمن اینکه سریال یوسف(ع) را به‌عنوان بهترین اثر معرفی کردند و به آن جایزه دادند اما متاسفانه در رسانه‌ها منعکس نشد. وقتی رسانه‌ها، هنرمندان و منتقدان طاغوتی و غیرخودی و وابسته به غرب نخواهند یک نفر مطرح شود و پیشرفت کند، او پیشرفت نمی‌کند و نظراتش در جامعه منعکس نمی‌شود. اگر از مسؤولی بپرسید و او بگوید سریالی غیر از یوسف(ع) بیننده بیشتری داشته، من حرف خودم را پس می‌گیرم. کسی نمی‌خواهد این حقیقت جایی گفته شود حتی مسؤولان ما نمی‌خواهند این حقیقت جایی گفته شود برای اینکه اگر گفته شود، مورد مواخذه قرار می‌گیرند که شما که می‌توانید سریالی به این عظمت را با این بودجه اندک در مدت کمتر از 3 سال بسازید، چرا نمی‌سازید؟ مسؤولان نمی‌خواهند مورد مواخذه قرار بگیرند. به جای اینکه این سریال را الگو قرار داده و آن را تعمیم دهند و دیگران را هم تشویق کنند، سعی می‌کنند آن را خفه کنند تا صدایش به گوش کسی نرسد. اگر مسؤولان از این سریال حمایت می‌کردند خیلی بیشتر از اینها دیده می‌شد و بسیاری تشویق می‌شدند تا از این کارها انجام دهند. هنرمند چه می‌خواهد؟ هنرمند می‌خواهد اثر هنری خوب خلق کند تا مردم ببینند و برای او اعتبار کسب شود. سریال یوسف(ع) هم خوب ساخته شد، هم مردم استقبال کردند و هم سازندگانش اعتبار کسب کردند. باید این نوع آثار خوب مطرح شوند تا هنرمندان دیگر هم به ساختن آنها تشویق شود نه اینکه در نطفه خفه شود. البته از حق نگذریم که آقای ضرغامی سعی کرد این سریال را تشویق کند. بودجه خوبی هم برای هدیه به عوامل سریال کنار گذاشت ولی تمام مراسمی که برای ما برگزار کردند در عرض 10 دقیقه از تلویزیون پخش شد. این در حالی است که تصویر تجلیل از سریال‌هایی که یک‌صدم سریال یوسف(ع) نیستند 3 الی 5 روز تلویزیون را به خود مشغول می‌کند. پشت صحنه سریال‌های دیگر قبل از پایان سریال پخش می‌شود اما پشت صحنه سریال یوسف(ع) یک‌سال و نیم بعد از اتمام آن در تلویزیون پخش شد. این در حالی بود که قبل از اتمام پخش سریال پشت صحنه آن را به تلویزیون داده بودیم.

چه شد که به دیدار سیدحسن نصرالله رفتید؟ کمی از این دیدار برای ما بگویید.

شبکه المنار ما را دعوت کرده بود و ما هم به شرطی این دعوت را پذیرفتیم که به زیارت سیدحسن نصرالله مشرف شویم و الحمدلله موفق به دیدار ایشان شدیم. در این دیدار نکته‌های جالبی از ایشان شنیدیم. ایشان می‌گفتند 11 قسمت اول سریال را در یک روز به همراه خانواده دیده‌اند و تا سریال تمام نشد، حتی غذا هم نخورده‌اند یا می‌گفتند در برخی از صحنه‌های فیلم مثل شفا یافتن زلیخا آنچنان خودم، همسر و فرزندانم تحت تاثیر قرار گرفتیم که می‌ترسیدم همسرم از گریه بمیرد. ایشان می‌گفتند در این 27 سالی که به ایران می‌آیم همواره خدمت عرفا و بزرگان می‌رسم تا دست خالی به لبنان بازنگردم اما تاثیر سریال یوسف(ع) از این 27 سال بر من بیشتر بود. می‌فرمودند یکی از مهم‌ترین کارهای این سریال این بود که خباثت اجداد بنی‌اسرائیل را خوب نشان داد. شاید جاهای دیگر دنیا این خباثت را خوب نفهمند اما ما لبنانی‌ها و فلسطینی‌ها این خباثت را خوب می‌فهمیم. نکته دیگری که سیدحسن نصرالله اشاره کردند این بود که سخنرانی‌ها و منبرهایم به اندازه برد شبکه المنار مخاطب دارد. با این همه وقت سخنرانی خودم را به پخش سریال حضرت یوسف(ع) دادم و گفتم سخنرانی مرا بعد از سریال پخش کنید.

آیا ناگفته‌ای از دیدار با رهبری دارید؟

من در دیدار با رهبری چند خواهش از مسؤولان تلویزیون کردم از جمله اعلام بودجه‌ای بود که برای این سریال مصرف شد. مقام معظم رهبری هم همانجا به مسؤولان فرمودند این کار را انجام دهند ولی متاسفانه مسؤولان هنوز این کار را انجام نداده‌اند. خواهش کردم این بودجه را اعلام کنند چرا که خیلی‌ها به ما تهمت می‌زنند که سلحشور 12 میلیارد، 14 میلیارد، 20 میلیارد و 70 میلیارد هزینه کرده است. بنده الان زیر سوال هستم، چرا بودجه 7 میلیاردی این سریال را اعلام نمی‌کنید تا من زیر سوال نباشم؟

چرا به سریال در چشم باد که 12 میلیارد هزینه داشت، کسی اعتراض نکرد؟

اشتباه می‌کنید! هزینه سریال در چشم باد حداقل 27 میلیارد تومان بود نه 12 میلیارد! هر کس بگوید 12 میلیارد دروغ می‌گوید. این را صراحتا عرض می‌کنم. مسؤولان تلویزیون اگر می‌توانند جواب مرا بدهند. چه کسی می‌گوید 12 میلیارد هزینه این سریال شده است؟ این رقم را گفته‌اند تا از زیر بار سوالات فرار کنند. از طرفی 30 میلیارد را به 12 میلیارد کاهش می‌دهند و از طرف دیگر 7 میلیارد سریال مرا با دروغ و تهمت 12 میلیاردی و 14 میلیاردی عنوان می‌کنند. این سیاست دوگانگی به چه معناست؟ من باید خیلی احمق باشم که برای تلویزیون سریال حضرت موسی(ع) را بسازم. اما با این احوال باز هم این سریال را می‌سازم چون ساخت این سریال دستور مقام معظم رهبری به من است. ایشان به من فرمودند؛ موسی(ع) را باید بسازی و من می‌سازم.

ساخت سریال حضرت موسی(ع) پس از دیدار شما با رهبری کلید خورد؟

ایشان 12-10 سال قبل فرمودند این سریال را بسازم. بنده می‌خواستم بعد از اصحاب کهف، سریال موسی(ع) را بسازم اما برخی دوستان و مسؤولان تلویزیون نگذاشتند و فرمان مقام معظم رهبری زمین ماند. مقام معظم رهبری 12-10 سال پیش در حضور مسؤولان صداوسیما، آقای لاریجانی، آقای پورنجاتی و... فرمودند گروه ما سریال حضرت موسی را بسازد. اما چندوقت بعد از آن دیدار این سریال را از من گرفتند و به کس دیگری دادند و او هم نتوانست بسازد و این سریال زمین ماند. بعد از این 12-10 سال دوباره مقام معظم رهبری به مسؤولان صداوسیما فرمودند که این سریال را بسازید. این سریال را به خاطر علاقه‌ای که به صداوسیما دارم نمی‌سازم چون برخورد صداوسیما با من اصلا برخورد درستی نبود، آنچه را که ان‌شاءالله خواهم ساخت به خاطر دستوری است که ولی‌امر به من داده‌اند.

بهترین سکانس سریال یوسف پیامبر (ع)از نظر شما چه بود؟

به چند سکانس خیلی علاقه دارم، از جمله دیدار حضرت یوسف با حضرت یعقوب، دیدار حضرت یوسف با برادرها، شفا یافتن زلیخا، ایمان آوردن فرمانروای مصر، توحید آوردن مردم در زندان، صحنه‌هایی که زلیخا متحول می‌شود و... .

از بین این سکانس‌ها کدام‌یک را انتخاب می‌کنید؟

شفا یافتن زلیخا را به عنوان بهترین سکانس انتخاب می‌کنم.

کدام دیالوگ را بهترین دیالوگ انتخاب می‌کنید؟

نمی‌توانم بگویم. چون همه آیات قرآن زیباست. همه آیات قرآن در این سریال زیبا بود.

از جوسازی‌هایی که علیه این سریال شد، برای ما بگویید؛ مطرح شدن موضوعاتی مثل دزدی فیلمنامه و... .

جوسازی علیه سریال حضرت یوسف (ع) از زمان فیلمبرداری شروع شد. مدیر روابط عمومی این سریال آقای رضا استادی بود؛ همان آقایی که بعدها مطالبي را علیه من در روزنامه جام‌جم چاپ کرد. ما ایشان را به دلیل اینکه وظایفش را درست انجام نمی‌داد، اخراج کردیم. ایشان هم پس از اخراجشان در بیرون مطالبی را علیه ما بیان کرده و جوسازی کردند که سلحشور 12 میلیارد خرج سریال کرده، فلان قدر خورده است و... . ما از ایشان شکایت کردیم، در دادگاه هم محکوم و هم جریمه شد. همان زمان شخص دیگری نیز در حال جوسازی بود که همین آقای شهاب‌الدین طاهری است. ایشان از این ناراحت بود که چرا با اینکه او هم متن سریال حضرت یوسف (ع) را نوشته، کار موازی با او صورت گرفته است. او می‌گفت چرا زحمت مرا نادیده گرفتید؟ شما نباید سریال یوسف (ع) را می‌نوشتید و باید از متن سریال من استفاده می‌کردید، در حالی که متن سریال ایشان اصلا فیلمنامه نیست. من اعلام می‌کنم آقای شهاب‌الدین طاهری معنی کلمه سکانس و معنی تصویر و توصیف را در سینما نمی‌داند. همین چند روز پیش با پنجره مصاحبه‌ای داشته که اقرار کرده قبل از سناریوی یوسف (ع) سناریویی ننوشته و در جایی دیگر می‌گوید برخی دوستان می‌پرسند مگر تو کلاس فیلمنامه‌نویسی رفته‌ای؟! و من می‌گویم مگر فیلمنامه نوشتن و کارگردانی کردن کار شاقی است؟ یا در جای دیگر می‌گوید فیلمنامه سریال نیاز به قسمت‌بندی ندارد! یا در چند جا اقرار می کند که فیلمنامه او توسط سیمافیلم و لاریجانی رد شده یا برای خرید فیلمنامه 200، 250 هزار تومان به او پیشنهاد داده‌اند. در جای دیگر از قول آقای لاریجانی گفته‌اند که کتاب فیلمنامه ایشان را به من داده‌اند که دروغ است و آقای لاریجانی فقط یک قسمت یعنی همانکه قبلاً خود ایشان به بنده دادند، همان را به بنده دادند.

اگر کتاب او را بخوانید خواهید دید که رونویسی از رمان
«توماس مان» درباره حضرت یوسف (ع) است. آقای طاهری تمام اسامی را از این کتاب تقلب کرده است. این آدم از هنگام فیلمبرداری جوسازی‌ها را شروع کرد. ایشان در سال 82 اعلام کرد اگر در ساختن سریال از متنی که من چاپ کرده‌ام استفاده کنید به دادگاه شکایت می‌کنم. ایشان از آن زمان ما را تهدید به شکایت کرد. این در حالی است که تا زمان اعلام حکم اولیه دادگاه مبنی بر اینکه سلحشور 20 درصد مقصر است والله قسم اصلا کتاب آقای طاهری را ندیده بودم. 2 الی 3 قسمت از سریال پخش نشده بود که ایشان در مصاحبه‌ای گفته بودند سلحشور از متن من تقلب کرده است. با اتمام سریال، ایشان به دادگاه شکایت کردند. دادگاه مرا احضار کرد و من متن خودم را به دادگاه تسلیم کردم و گفتم مقایسه کنید اگر شبیه بود من قبول دارم. دادگاه در مرحله بازپرسی قرار منع تعقیب صادر و پرونده را مختومه اعلام کرد. آقای طاهری دوباره اعتراض کرد و گفت ثابت می‌کند من تقلب کرده‌ام، دادسرا هم دادگاه 1083 کارکنان دولت را برای رسیدگی به این پرونده تعیین کرد. کارشناسان این دادگاه به قول خودشان در 4 الی 5 ماه این دو متن را با هم مقایسه کردند و در نهایت به این نتیجه رسیدند که بنده هم طرح و سوژه اصلی را از آقای طاهری سرقت کرده‌ام، یعنی طرح و سوژه اصلی برای خدا نیست و برای آقای طاهری است. 20 درصد از متن را هم تقلب کرده‌ام. در جای دیگر گفته‌اند20 درصد هم از ساختن سریال را سلحشور از آقای طاهری دزدیده است. شما خبرنگارها بگویید این به چه معناست؟ دزدیدن 20 درصد از ساخت چه مفهومی دارد؟ فقط در یک صورت امکان‌پذیر است و آن اینکه آقای طاهری سریالی با عنوان حضرت یوسف (ع) «ساخته» باشد و من 20 درصد از راش‌های آن سریال را دزدیده باشم. این در حالی است که آقای طاهری معنای سکانس را هم نمی‌داند. در جای دیگر طاهری گفته در70 درصد از فیلم یوسف
پیامبر (ع) از متن من استفاده شده است. سوال آیا 70 درصد آقای طاهری منطبق با قرآن است یا مخالف قرآن. اگر منطبق با قرآن باشد و متن بنده هم منطبق با متن آقای طاهری، پس متن بنده هم از روی قرآن است نه تقلب از متن طاهری. داشتم عرض می‌کردم که کارشناسان قوه قضائیه با کمک و تایید فردي -که بعدا کاشف به عمل آمد این دو 20 سال است با هم رفاقت دارند و از بچه‌های همین سینمایی هستند که من با آن مشکل دارم- به این نتایج رسیده‌اند؛ بنابراین آقای عباس
باب بيگي کارشناس و دیگر کارشناسان که از همین سینما هستند چنین حکمی را دادند و آقای قاضی هم چشمانش را بست و گفت 20 درصد سرقت ادبی صورت گرفته است و نقض قرار منع تعقیب صادر کرد و پرونده را به دادسرا فرستاد. ما الان در این مرحله و به نوعی در نقطه صفر هستیم و تازه باید به دادگاه برویم. ولی آقای باب بيگي با خبرگزاری شهر مصاحبه کرده و اعلام می‌کند که سلحشور به 3 سال زندان و یک میلیارد و 500 هزار تومان جریمه نقدی محکوم شده است و تمام خبرگزاری‌های کشور و دنیا، VOA ، BBC ، CNN، سایت‌های ضدانقلاب، سبزها و... این خبر کذب را پوشش می‌دهند و این در حالی است که هنوز دادگاهی تشکیل نشده است. 2 روز بعد آقای باب بيگي این خبر را تکذیب می‌کند، ولی زمانی تکذیب می‌کند که 4 روز بعد از آن تعطیلات رسمی کشور است و من نمی‌توانستم از خودم دفاع کنم و بگویم صحبت‌های ایشان تمام دروغ است، بنابراین خبر تکذیبیه این آقا در هیچ جا جز همان یک سایت منتشر نمی‌شود. حتی روزنامه و سایت‌های مذهبی و ولایی این مطلب را منعکس نمی‌کنند. چنین ظلمی در حق من در جمهوری اسلامی شده است.

چرا این کارشناس به سراغ خبرگزاری شهر رفته بود؟

معمولا این خبرگزاری و تمام مجلات و روزنامه‌ها و رسانه‌های وابسته به شهرداری طرفدار این سینما و خانه سینما و جریان فیلمسازی و تئاتر و هنر موجود هستند و از آنها حمایت می‌کنند. برای طاغوتی‌ترین فیلمساز تالار درست می‌کنند و به نام او می‌زنند. شخصی که اول انقلاب شاهد بودیم که فریاد می‌زد که «به من می‌گویند آمریکایی» و به آمریکایی بودنش افتخار می‌کرد و می‌گفت به توله سگ آمریکا بودن هم افتخار می‌کنم، این‌طور مورد حمایت اینها قرار گرفته است. این شخص کسی نیست جز آقای «سمندریان». شهرداری در کشور جمهوری اسلامی برای او تالار درست می‌کند و این تالار را با عنوان تالار سمندریان به نام او می‌کند. معلوم است که این شهرداری اخبار را علیه سلحشور منعکس می‌کند.

در واقع این جوسازی‌ها علیه شما حساب شده بوده است؟

حدس می‌زنم چون شهرداری از جریان فیلمسازی این کشور حمایت می‌کند، انعکاس این خبر هم با عناد و حساب شده بوده است و گرنه هر عاقلي می‌فهمد این خبر دروغ است. کل مزد من بابت تحقیق و نگارش این اثر به 40 میلیون تومان نمی‌رسد، چطور ممکن است جریمه سرقت ادبی یک میلیارد و 500 هزار تومان باشد؟ عاقل که جای خود دارد، هر دیوانه‌ای این را می‌فهمد که جریمه 40 میلیون تومان، یک میلیارد تومان نیست. من با روزنامه همشهری تماس گرفتم و گفتم، می‌خواهم با مسؤول روزنامه صحبت کنم اما جواب مرا ندادند و گفتند، ما مدرک محکم داریم که این سرقت ادبی صورت گرفته است و این خبر را هم نقل می‌کنیم و آن را تکذیب هم نمی‌کنیم. حتی روزنامه همشهری تکذیبیه‌ آقای باب‌بیگی را هم چاپ نکرد و متاسفانه خبر دروغ آقای باب بيگی را همه‌جا پخش کردند اما تکذیبیه را چاپ نکردند.

چرا سریال یوسف پیامبر (ع) را امسال برای اسکار نفرستادند؟

نمی‌دانم! شاید دلیل‌شان این است که هنوز این سریال آماده نشده است. ولی آنقدر که بتوانند آنجا ارائه دهند آماده بود. مسؤولان هنری ما این سریال را قابل عرضه در دنیا نمی‌دانند. این مسؤولان چنین کاری را لایق جشنواره نمی‌دانند. جشنواره از نگاه اینها یعنی چیزی که به ارزش‌های انقلاب اهانت کند و همه چیز را زیر سوال ببرد. اما یوسفی که خدا، پیغمبر، معجزه، شفاعت، توصیه و... دارد از نگاه اینها به درد جشنواره نمی‌خورد.

تجمع چند روز پیش برخی سینماگران را که قرار بود در خانه سینما برگزار شود به چه علت می‌دانید و نقش خانه سینما را در این روند چطور می‌بینید؟‌

بنده خانه سینما را پایگاه فرهنگی دشمن علیه انقلاب می‌دانم. اهمیت فیلمسازی در این کشور را مقام معظم رهبری خوب فهمیدند. علت اینکه همیشه برای فیلمسازان صحبت می‌کنند هم همین است، چون می‌دانند این بخش بسیار اثربخش است. دشمن هم خوب می‌داند که فیلمسازی عنصر بسیار مهمي در تاثیرگذاری فرهنگی است. فیلمسازی ما هم متاسفانه در حال رقصیدن با ساز غربی‌هاست، البته استثناها را کنار می‌گذاریم. کارهای مثبتی هم توسط بچه‌های مسلمان ما صورت می‌گیرد ولی این استثنا قاعده نمی‌شود. در سال حدوداً‌100 فیلم در کشور ساخته می‌شود که یک یا 2 فیلم آن نه مثبت بلکه قابل اغماض است اما اكثر فیلم‌ها ضد ارزشی هستند. حال ما باید بترسیم که بگوییم این فیلمسازی علیه انقلاب و اسلام است؟

منشأ این انحراف را خانه سینما می‌دانید؟

خانه سینما در حقیقت اتاق فکر این جریان و مقر فرماندهی پایگاه فرهنگی دشمن است. آدم‌های مثبتی هم که آنجا هستند کاری از دستشان برنمی‌آید و سعی می‌کنند تا آنجایی که ممکن است کارهای سالم انجام دهند.

چرا تیم جدید معاونت سینمایی ارشاد کاری نمی‌کند؟

گمان می‌کنم مشکل اصلی این است که مسؤولان جدید سینمایی هم دقیقا نمی‌دانند چه می‌خواهند. وقتی هدف معلوم باشد، می‌توان نوع رسیدن به آن را تعیین کرد. تنها کسی که به تمام جزئیات وضعیت فرهنگی کشور آگاه است، مقام معظم رهبری است. راه‌حل‌هایی که ایشان، هم در کلیات و هم در جزئیات ارائه می‌دهند بسیار عالی است اما کسی به آن گوش نمی‌دهد. گوش دادن به حرف مقام معظم رهبری جسارت می‌خواهد، ریسک می‌خواهد، خطر می‌خواهد. باید آبرو وسط گذاشت. مسؤولان امور فرهنگی کشور ما حاضر نیستند آبرو بگذارند. اگر روزی برای گذاشتن جان، مال، آبرو، پست، مقام و.. آماده شدند، آن‌گاه موفق خواهند شد و راه‌حل هم دادیم: «لا رطب ولا یابس الا فی کتاب مبین». ما کشور قرآن و اهل بیت هستیم؛ کشوری که نظیر آن در دنیا وجود ندارد. ما درمانده نیستیم که برای سینما راه‌حل نداشته باشیم. والله من فرج‌الله سلحشور برای سینما راه‌حل دارم و الان در همین دفتر در حال عملیاتی کردن این راه‌حل هستیم. ما به این نقطه رسیدیم که مبانی فیلمسازی ما چیست و در حال نوشتن فیلمنامه‌هایی با این مبانی هستیم و بزودی هم تولید آن را شروع می‌کنیم ولی مسؤولان حاضر نیستند دست ما را بگیرند و به هر کسی می‌گوییم با تمسخر به طرح ما گوش می‌دهد.

با چه کسانی صحبت کردید؟

با برخی مسؤولان صحبت کردیم. با وزیر ارشاد صحبت کردیم. ضمن اینکه از ایشان تشکر می‌کنیم که بودجه‌ای را برای این امر اختصاص دادند ولی برای دریافت بودجه به فلان نهادی که در کنار فلان مسجد است دستور داده‌اند که به ما کمک کند. در حالی که این پروژه، پروژه ملی و موضوع آن تحول در فیلمسازی این مملکت است. من نمی‌خواهم یک فیلم مستند بسازم که این‌طور با من برخورد می‌شود.

با آقای شمقدری و آقای سجادپور هم در این‌باره صحبت کردید؟

بله، صحبت کردم ولی برای آنها قابل باور نیست که ممکن است راه‌حلی هم پیدا شود و این وضعیت را پذیرفته‌اند.

شهید آوینی در سال 67 در مطلبی با عنوان بچه‌های انقلاب در برابر عرصه‌های تجربه نشده سینما خطاب به آقایان ملاقلی‌پور، شورجه، کمال تبریزی و شما می‌گوید که امام بت‌شکن بود و شما بسیجی‌ها باید خط‌شکن باشید. شما معتقدید مسؤولان ما نیز الان باید خط‌شکن باشند؟

قبل از مسؤولان، علما و بزرگان حوزه‌ها باید خط‌شکن باشند. هنوز حوزه‌های علمیه متوجه نشده‌اند که فیلمسازی این کشور عقیده و مبانی اعتقادی مردم را هدف قرار داده است. هنوز حوزه‌های علمیه، علما و مراجع ما متوجه نشده‌اند که فیلمسازی این مملکت بازوی دشمن است. این فیلمسازی باید اصلاح شود. البته اصلاح به معنای کنار گذاشتن فیلمسازی نیست. یوسف (ع) را فیلمسازی همین کشور ساخته است. اصحاب کهف را همین فیلمسازها ساخته‌اند. پس پیکره فیلمسازی این مملکت قابل استفاده است و با این پیکره می‌توان کارهای سالم ساخت. اگرچه ما باید این پیکره را بازسازی کرده و خیلی بهتر از این کنیم. مغز این جریان باید اصلاح شود و فاسدهای این جریان باید کنار روند. این فاسدها به اندازه انگشتان 2 دست و پا نمی‌شوند. اگر از تمام سینماگران ما 20 تای آنها را کنار بگذاریم، سینما درست می‌شود ولی کسی جرأت ندارد این 20 نفر را کنار بگذارد. امیدوارم که در وهله اول علما و بزرگان ما اجازه ندهند فیلمسازی کشور بیش از این به اعتقادات و فرهنگ غنی ما لطمه بزند و مسؤولان فرهنگی ما هم این را بفهمند که با سیاست نعل و میخ و با سیاست مماشات و لیبرال مسلکی نمی‌توانند نتیجه بگیرند و 31 سال است که این سیاست بی‌نتیجه مانده است. شما نمی‌توانید سینما را به یک‌باره درست کنید اما نمی‌توانید سینماگر را هم مثل آحاد مردم وادار به اطاعت از قانون کنید؟ نمی‌توانید با خطاکار سینماگر که فسادش علنی می‌شود، برخورد کنید؟ نمی‌توانید فیلمسازی را که برضد جامعه‌اش فیلم ساخته است، ممنوع‌الکار کنید؟

وضعیت اکران فیلم‌ها را چطور ارزیابی می‌کنید؟

همین‌جاهاست که نقش مسؤولان هنری پررنگ‌تر می‌شود که به چه کاری اجازه پخش می‌دهند و به چه کاری این اجازه را نمی‌دهند. با چه کاری برخورد می‌کنند و چه کاری را تایید می‌کنند. بنده ضمن اینکه ممنون محبت‌ها و الطاف معاونت سینمایی هستم و ایشان خیلی هم به ما کمک کردند، اما دلیل نمی‌شود به خاطر منافع خودم حق را نگویم. مماشات در این 31 سال ما را به اینجا رسانده است و دیگر نباید سازش کرد و کوتاه آمد.