موج سوم سیلاب‌های سهمگین از چند روز گذشته در پاکستان آغاز شده و این کشور را در نوردیده است. در حقیقت این سیل فاجعه بسیار بزرگی است که می‌توان گفت حدود 20 میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده است، بویژه در ایالت سند که سیلاب‌ها موجب طغیان رودهای این ایالت شده است. سیل هم‌اکنون از شمال ایالت‌های پختون خواه و خیبر و بلوچستان به استان‌هاي پنجاب و سند رسیده است. این ایالت مهم‌ترین استان کشاورزی پاکستان به شمار می‌رود. بنابراین وسعت خرابی‌هایی که به وجود آورده، در زیربناهای اصلی کشور بیش از هر چیز مشهود است. پل‌ها، جاده‌ها، سدها، کانال‌های آبیاری، مزارع کشاورزی و مناطقی (بویژه در کراچی) که به نوعی از مناطق صنعتی و تجاری محسوب می‌شوند، بیشترین صدمات و آسیب‌ها را در این سیلاب‌ها متحمل شده‌اند. بنابراین این سیلاب‌ها هم روی زندگی عادی مردم پاکستان تاثیر گذاشته و موجب آوارگی و جابه‌جایی جمعیت آنها شده و هم زیرساخت‌های اصلی کشور را تحت تاثیر قرار داده است. بنابراین می‌توان گفت ، توسعه اين کشور را کاملا تحت تاثیر قرار داده و آینده آن را با ابهام روبه‌رو کرده است و از لحاظ اقتصادی و از نظر سیاسی تاثیرات و تغییرات بسیاری را موجب شده است. در اين ميان دولت پاکستان با انتقادات شدید مردم روبه‌رو است و نمی‌تواند به درستی به اوضاع مردم آسیب‌دیده رسیدگی کند و حقیقت این است که دنیا هم خیلی به این وضعیت پاکستان حساسیت لازم را نشان نداده است. دبیرکل سازمان ملل در موج اول سیلاب‌ها به پاکستان آمد و از سازمان ملل درخواست 500 میلیون دلار کرد اما حقیقت اینجاست که کشورهای دنیا نه غربی‌ها و نه کشورهای اسلامی، آن طوری که شایسته و مورد نیاز مردم پاکستان است، به این موضوع رسیدگی نکردند.
این واقعیت تلخی است که مردم پاکستان با آن روبه‌رو شده‌اند اما ارتش پاکستان در این میان تا حدودی فعال‌تر از مابقی سازمان‌ها نشان داده و عمل کرده است و با توجه به اینکه نیرو و امکانات بیشتری در اختیار دارد، نسبت به دولت فعال‌تر برخورد کرده است. البته باید گفت که ارتش هم در این میان محاسبات سیاسی خاص خود را در نظر دارد. اینگونه نیست که صرفا از طریق برداشت‌های انسان‌دوستانه خود به مردم سیل‌زده کمک می‌کند. ارتش درصدد است با استفاده از این فرصت اعتباری را که در برخورد با نیروهای اسلامی از دست داده بود، دوباره بازسازی و احیا کند. این یکی از محاسبات سیاسی است که قطع نظر از اینکه احساسات بشردوستانه را عامل موثر این تحرکات بدانیم یا خیر، از سوی ارتش مورد نظر قرار گرفته است. دولت در این میان تمام تلاش خود را انجام داده و از تمام امکاناتی که در اختیار داشته برای کمک به مردم استفاده کرده است اما باید در نظر گرفت که اکنون 20 میلیون نفر از جمعیت این کشور نیاز فوری به غذا، اسکان، چادر، دارو، آب و... دارند، بسیار طبیعی است که دولت نتواند به این نیازها پاسخ دهد و انتظارات مردم بسیار بیشتر از توان دولت باشد. این واقعیتی است که در تحلیل این فاجعه نباید نادیده گرفت. در هر حال به نظر می‌رسد که هم ارتش، هم دولت، هم احزاب سیاسی و هم گروه‌های رادیکال مانند طالبان یا با تفکرات طالبان در حال استفاده از این حادثه هستند. وضعیت به گونه‌ای است که گروه‌های رادیکال تهدید کرده‌اند که امدادگران خارجی نباید به پاکستان وارد شوند و اگر در این امور دخالت کنند مورد حمله واقع خواهند شد. بنابراین سیلاب اخیر علاوه بر تخریب‌ها و خسارات مادی که به پاکستان وارد آورده به لحاظ سیاسی هم مسائل خاصی را برای این کشور پدید آورده است. در بین کمک‌های بین‌المللی، آمریکا بیشترین امدادرسانی را به پاکستان انجام داده است اما باید گفت که تردیدی نیست که در مقابل، انتظارات و محاسبات سیاسی خود را نیز در نظر گرفته است. آمریکاییها ارتش پاکستان را یاری می‌کنند و امکاناتی مانند هلیکوپتر، مواد غذایی، آب، دارو و... را در اختیار آنها قرار می‌دهند تا این مواد از طریق ارتش میان مردم توزیع شود. این مساله بسیار مهم است زیرا حتی آمریکاییها هم معتقدند که اعتبار ارتش در میان مردم از بین رفته و باید این اعتبار را بازسازی کنند تا بعدها بتوانند از این ارتش علیه گروه‌های رادیکال استفاده یا مقاصد دیگر خود را عملی کنند، ضمن اینکه حمایت یا تایید مردم را نیز در پی داشته باشند. حقیقت این است که طالبان پس از ارتش بیشترین کمک‌ها را به سیل‌زدگان انجام داده و هنوز هم این کمک‌ها ادامه دارد. در مناطقی که اصلا امكان دسترسی به آنها برای دولت و ارتش وجود ندارد طالبان حضور پیدا کرده است. روستاهایی که در میان کوه‌ها و دره‌ها قرار گرفته و دسترسی به آنها بسیار دشوار است را طالبان پوشش داده و با کمک‌هایی که رسانده توانسته محبوبیت عمومی نیز برای خود کسب کند. در مراحل اولیه سیل می‌توان گفت که طالبان در کمک‌رسانی حتی از ارتشی‌ها هم گوی سبقت را ربودند اما امکاناتی که در اختیار دارند، قابل مقایسه با ارتش نیست. طالبان هم در این میان تلاش می‌کند تا با استفاده از این موقعیت افکار عمومی را به سوی خود جلب کند و
در این میان با حملاتی که به گروه‌های امدادرسان انجام می‌دهند، سعی می‌کنند تا ابتکار عمل را از سایرین سلب کنند تا این موقعیت فقط در دستان طالبان برای کمک و امدادرسانی باقی بماند. اما حقیقت این است که این روند چندان به طول نخواهد انجامید زیرا امکانات لازم را برای ادامه این روند در اختیار ندارند و این ارتش و آمریکاییها هستند که در این عرصه خواهند توانست ابتکار عمل را دردست داشته باشند.
*کارشناس مسائل شبه قاره