وَ اعْلَمُوا أَنَّ هَذَا الْقرآن هُوَ النَّاصِحُ الَّذِی لَا یغُشُّ وَ الْهَادِی الَّذِی لَا یضِلُّ وَ الْمُحَدِّثُ الَّذِی لَا یکذِبُ وَ مَا جَالَسَ هَذَا الْقرآن أَحَدٌ إِلَّا قَامَ عَنْهُ بِزِیادَهًٍْ أَوْ نُقْصَانٍ زِیادَهًٍْ فِی هُدًى أَوْ نُقْصَانٍ مِنْ عَمًى وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیسَ عَلَى أَحَدٍ بَعْدَ الْقرآن مِنْ فَاقَهًٍْ وَ لَا لِأَحَدٍ قَبْلَ الْقرآن مِنْ غِنًى فَاسْتَشْفُوهُ مِنْ أَدْوَائِکمْ وَ اسْتَعِینُوا بِهِ عَلَى لَأْوَائِکمْ فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ أَکبَرِ الدَّاءِ وَ هُوَ الْکفْرُ وَ النِّفَاقُ وَ الْغَی وَ الضَّلَالُ... َکونُوا مِنْ حَرَثَتِهِ وَ أَتْبَاعِهِ وَ اسْتَدِلُّوهُ عَلَى رَبِّکمْ وَ اسْتَنْصِحُوهُ عَلَى أَنْفُسِکمْ وَ اتَّهِمُوا عَلَیهِ آرَاءَکمْ وَ اسْتَغِشُّوا فِیهِ أَهْوَاءَکم.
و بدانید قرآن نصیحت‌گری است که خیانت نمی‌کند، هدایت‌گری است که گمراه نمی‌سازد، سخنگویی است که دروغ نمی‌گوید و هیچ کس با قرآن ننشست مگر اینکه با برخاستن بر او افزود یا از او کاست: هدایت افزود و کوردلی را کاست. بدانید هیچ‌کس با قرآن نیازمند نیست و بدون آن بی‌نیاز نیست. پس درمان درد خود را با قرآن بجویید و در مشکلات از آن یاری بگیرید زیرا قرآن درمان بزرگ‌ترین بیماری‌ها- کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی- است. پس از کسانی باشید که بذر قرآن را افشانده‌اند و از آن پیروی کرده‌اند و با آن پروردگارتان را بشناسید و با آن خود را اندرز دهید، نظریات خود را در مقابل قرآن متهم کنید و خواهش‌های نفسانی خود را در برابر آن خیانتکار شمارید.
پیش‌گفتار
ماه رمضان ماه نزول قرآن است. با خود اندیشیدم در این ماه قدمی بردارم که امیدوارم قدم صدق باشد. به همین مناسبت، قرآن را در محور هدایتش محل بحث خود ساختم که اگر خداوند متعال بخواهد و عنایت کند، هر روز یک یا چند آیه را به بحث بنشینم. اینک مقدمه بحث.
مقدمه
انسان موجودی رهاشده نیست، بلکه دارای هدف و مقصدی و مقصودی است که بدان رهنمون است و اگر به آن هدف رسید، راه‌یافته و نیک‌بخت است و اگر از آن باز ماند، تیره‌روز و گمراه است. در واقع قرآن کتاب انسان‌سازی است که انسان را به هدف و مقصود نهایی آن رهنمون می‌شود. به تعبیر دیگر قرآن وسیله هدایت انسان به هدف نهایی او در بطن خلقت است. ما از این مطلب به «روح قرآن» تعبیر می‌کنیم. روح قرآن هدایت انسان به مقصد نهایی او است، اما اینکه این مقصد کجاست و دقیق‌تر کیست؟ خود قرآن پاسخ می‌دهد: «الر کتاب أُحْکمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ خَبِیرٍ * أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِی لَکمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیر» خداوند متعال همان مقصود نهایی است که اگر توجه انسان به او جلب شود، تا انتهای راه را می‌رود و از «هر چه رنگ تعلق» دارد، آزاد می‌شود.
دل گفت مرا علم لدنّى هوس است / تعلیمم کن اگر تو را دسترس است
گفتم که «الف» گفت: دگر؟ گفتم: هیچ / در خانه اگر کس است یک حرف بس است
بنابراین هر چه در این کتاب شریف مطرح می‌شود، اعم از معارف دینی از اصول اعتقادات، اخلاق و احکام شرعی، مسائل و خطوط معارف بلند عبادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حکومتی، همه مسائل و موضوعات مرتبط با معاد، عالم ملکوت، جن، فرشته، شیطان، زمین و آسمان؛ لوح، قلم، عرش، کرسی، حیوانات، گیاهان، انسان و رابطه انسان با موجودات دیگر، سعادت و شقاوت انسان همگی مسائل متعددی هستند که در یک محور جمع می‌شوند و آن توحید ناب الهی است که موضوع واحدی است که همه این مسائل را دربردارد. در کنار این موضوع یگانه؛ قرآن غرض و هدفی واحد دارد و آن هدایت به همین توحید خالص است و این مطلبی است که از خلال آیات و سوره‌های آن روشن است، بنابراین «روح قرآن» توحید ناب و رسیدن به توحید ناب یعنی هدایت است. آری قرآن کریم کتاب هدایت همه انسان‌ها در همه اعصار است و هدف اساسی و بنیادین آن هدایت به توحید ناب است و دیگر امور زیرمجموعه‌های هدایت محسوب می‌شوند و قرآن کتاب جاودانی است که بشر هر آنچه را ـ برای طی مدارج انسانیت ـ بدان نیاز داشته باشد، در آن می‌یابد و فقط باید همانند غواصی ماهر در آن غور کند. صدالبته این غور و کنکاش در درجه نخست، صفای پاک و پاکیزگی روح می‌خواهد و در کنار آن دو زانو در محضر عترت نشستن را می‌طلبد که جان ما را با زلال معرفت ناب آبیاری کنند، آنگاه به قدر وسع و استعداد و طاقت بشری حقایق قرآن بر ما روشن می‌شود و با قرآن بصیرت می‌یابیم که دیگر گمراهی در آن نیست.