اميد صبوري:
اقتباس در سینمای دفاع مقدس، اگر حتی این روزها نتوان سراغی از اصل این گونه سینمایی در میان تولیدات سینمای ایران گرفت، هنوز هم یکی از نقاط اتکا و امیدواری برای ساخت آثاری ماندگار در این گونه است. چه اینکه چند سال پیش از این و زمانی که در دیدار سینماگران با رهبر انقلاب، ابراهیم حاتمی‌کیا در صحبت‌هایش به تمام شدن و ته کشیدن سوژه‌های دفاع مقدس برای ساخت فیلم گریزی زد، رهبر انقلاب آن را قبول نکردند و در پاسخ به این دغدغه انگشت اشاره را به سوی مکتوبات این عرصه گرفتند و از یک کتاب به‌عنوان مرجعی مناسب بر تصویرسازی از 8 سال دفاع مقدس سخن به میان آوردند. مروری بر تولیدات سال‌های اخیر و توفیق فیلم‌هایی چون «اتوبوس شب» در این عرصه مهر تاکیدی است بر این نقطه اتکا. یکی از امیدهای پیشرو برای تحقق این همراهی میان ادبیات و سینمای دفاع مقدس کتاب «دا» است که از زمان انتشار، نام‌‌های بزرگی در سینما چون داریوش مهرجویی و پرویز پرستویی را شیفته پتانسیل تصویری خود کرده بود اما عجیب اینکه عملی‌ترین گام در مسیر تصویر شدن این کتاب بر پرده سینما که از سوی تهمینه میلانی برداشته شد هم هنوز به سرانجام نرسیده است.
فیلمنامه‌ای بر اساس «دا»
آذرماه 87 درست در روزهایی که علاقه‌مندی به جلوه‌های تصویری کتاب «دا» در میان سینماگران اوج گرفته و هر روز از گوشه‌ای خبر از احتمال ساخت فیلمی با اقتباس از این کتاب به گوش می‌رسید، مدیر مدرسه کارگاهی فیلمنامه‌نویسی حوزه هنری نسبت به اخبار پراکنده خبرگزاری‌ها واکنش نشان داد و تاکید کرد: «هیچ شخصیت حقیقی و حقوقی حق استفاده سینمایی، تلویزیونی و رادیویی از کتاب «دا» بدون اجازه و هماهنگی مدرسه فیلمنامه‌نویسی حوزه هنری را ندارد.» تا داستان اقتباس از پرفروش‌ترین کتاب سال 87 جدی‌تر از پیش در دستور کار قرار گیرد. عزیزالله حاجی‌مشهدی اگرچه آن روز در واکنش به خبری مبنی بر ساخت فیلمی بر اساس دا توسط تهمینه میلانی این اظهارات را بر زبان آورده بود اما نزدیک به یک سال بعد یعنی در شهریور ماه 88 خود خبر از نخستین تلاش جدی برای ساخت فیلمی براساس پرفروش‌ترین کتاب داستانی دفاع مقدس داد و گفت: فیلمنامه تنهایی پرهیاهو نوشته تهمینه میلانی بر اساس کتاب «دا» در بانک فیلمنامه مدرسه کارگاهی فیلمنامه‌نویسی حوزه هنری ثبت شد. حاجی‌مشهدی درباره ثبت این فیلمنامه گفت: در مقایسه با دیگر فیلمنامه‌های حوزه دفاع مقدس این فیلمنامه ترکیب و ساختاری متفاوت دارد و برای بازنویسی نهایی انجام یک سفر پژوهشی بویژه به خرمشهر و منطقه جنگی جنوب می‌تواند در واقع نمایی بیشتر حوادث نقش موثر داشته باشد.
در آرزوی توافق و اطمینان
یک سال پس از آخرین اظهارات حاجی‌مشهدی درباره «تنهایی پرهیاهو» هر چند هر از گاهی اخباری درباره این پروژه مخابره شده بود اما روز گذشته این تهمینه میلانی بود که از تمایل برای کارگردانی این پروژه گفت و البته تصریح کرد: دیگر حاضر به همکاری با حوزه هنری نیستم و مایلم فیلم در جایی دیگر ساخته شود. میلانی در گفت‌وگو با فارس، درباره توقف پروژه «تنهایی پرهیاهو» در مرحله پیش‌تولید گفت: در مدت اخیر مسؤولان حوزه هنری بارها از من خواسته‌اند که فیلمنامه تنهایی پرهیاهو را به جشنواره دفاع مقدس معرفی کنم اما به دلیل اینکه من دیگر هیچ اطمینانی به حوزه هنری ندارم، از انجام این کار خودداری کردم . وی ادامه داد: با وجود آنکه حوزه هنری بارها رفتار نادرستی با ما داشته اما باز هم هر بار از گناهان دوستان گذشته‌ام و با آنها همکاری کرده‌ام اما با شرایط موجود، دیگر علاقه‌ای به همکاری با حوزه هنری ندارم. این کارگردان سینمای ایران با اشاره به اینکه «مشکلات من با حوزه هنری به 12 سال قبل و زمان پخش فیلم سینمایی «دو زن» بازمی‌گردد» ضمن اشاره به کشیده شدن دامنه این مشکلات به پروژه «تنهایی پرهیاهو» گفت: حدود یک سال قبل از طریق انجمن سینمای دفاع مقدس، کتاب «دا» برای من ارسال شد و دوستان پیشنهاد دادند که بر اساس کتاب «دا» فیلمی بسازم اما روحیه من با فضاهای دردناک قصه بویژه در بخش غسالخانه همخوانی نداشت و پیشنهاد دادم که طرح جدید را با الهام از این کتاب با عنوان «تنهایی پرهیاهو» بنویسم که مورد قبول واقع شد و در نهایت، در شهریورماه سال گذشته من فیلمنامه کامل «تنهایی پرهیاهو» را به دوستان تحویل دادم اما با اینکه مورد تأیید مسؤولان وقت قرار گرفت اما از آن زمان تاکنون، همچنان این پروژه در مرحله پیش تولید معطل مانده است. این کارگردان گفت: در نهایت بعد از یک سال معطلی حدود یک ماه قبل دوباره با مسؤولان حوزه تماس گرفتم و دلایل عدم پیشبرد کار را جویا شدم و خواستار تسویه حساب کامل فیلم شدم که به من گفته شد باید دوباره به رئیس جدید حوزه نامه بنویسم و در واقع سیکل معیوبی که برای «دو زن» طی شده بود، به نظر می‌رسد باید برای «تنهایی پرهیاهو» نیز تکرار می‌شد که به همین خاطر، تصمیم گرفتم عطای ساخت «تنهایی پرهیاهو» را به لقایش ببخشم. این اظهارات میلانی گویی داستان مکرر نبود توافق و اطمینان دو جانبه برای به نتیجه رساندن یک پروژه است؛ پروژه‌ای که این بار می‌تواند به‌عنوان یک اقتباس سینمایی، سینمای دفاع مقدس را باردیگر با پرده سینماها آشتی دهد. سال‌هاست تنهایی سینمای دفاع مقدس در هیاهوی همین حاشیه‌ها فراموش شده و بی‌تردید باز هم می‌شود.
یک یادآوری، یک تلنگر
جدای از این تفاسیر اما یادآوری یک نکته خالی از لطف نیست؛ در آغاز این گزارش به دیدار رهبر انقلاب با کارگردانان سینما و تاکید ایشان بر پتانسیل تصویری یکی از مکتوبات این حوزه اشاره شد. این بازخوانی مختصر بر اقتباس پرحاشیه از یک کتاب دفاع مقدس را با یادآوری این نکته به پایان می‌بریم که کتابی که آن روز رهبر انقلاب بر محتوای آن مهر تاکید گذاشت، مجموعه خاطراتی بود از شهید بزرگوار عبدالحسین برونسی با نام «خاک‌های نرم کوشک» که اتفاقا در زمانی اندک مورد اقتباس واقع و حاصل شد فیلمنامه «به کبودی یاس»؛ فیلمنامه‌ای که جواد اردکانی آن را مقابل دوربین برد و توانست جایزه سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی را هم از جشنواره بیست و هفتم فیلم فجر از آن خود کند. اما کدام یک از پیگیران سینما امروز خاطره‌ای از اکران این فیلم «پرهیاهو» و احتمالاً «مهم» در ذهن دارد؟ تمام سهم این فیلم با تمام دشواری‌ها، فراز و نشیب‌ها و تاکیدات رهبر تنها یک مجسمه زرین بود و یک اکران محدود؛ «به کبودی یاس» در میانه بازار داغ فیلم‌های تجاری، با فاصله بیش از یک سال از ساخت و جشنواره‌ای که در آن جایزه برد، به اکران عمومی رسید. البته نه در فصل مناسب اکران، که بلافاصله بعد از جشنواره بیست و هشتم فجر و درست در شلوغی اسفندماه و شب عید، آن‌هم تنها در ۵ سالن سینما تهران! آیا سرانجام «تنهایی پر هیاهو» جز این خواهد بود؟!