سفر 3 روزه یوکیا آمانو، رئیس آژانس بین‌المللی انرژي اتمی به اراضی اشغالی روز شنبه پایان یافت و به دلیل شکست در مذاکرات و برخورد بسیار بد مقامات صهیونیست پس از سفر نه بیانیه‌ای صادر شد و نه از مقامات این رژیم تشکر کرد.سفر آمانو به سرزمین‌های اشغالی به اجلاس بازنگری NPT مرتبط بود. در این اجلاس بحث اهداف و روح NPT و اعتراضی که برخی کشورها به رعایت نکردن این اهداف داشته‌اند، مطرح شد. به عبارت دقیق‌تر مهم‌ترین اهداف NPT این است که در سطح کشورهایی که دارای توان هسته‌ای هستند یک نوع کاهش صورت بگیرد و در سطح کشورهایی که توان هسته‌ای ندارند منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای اجرا شود. سومین هدف گسترش فناوری هسته‌ای برای مصارف صلح‌آمیز بوده است. آنچه امروز در رابطه با اسرائیل انجام شده این است که نه‌تنها منع گسترش درباره اسرائیل اتفاق نیفتاده بلکه گسترش سلاح‌های هسته‌ای با کمک 2 قدرت اصلی دارای توان هسته‌ای در دنیا صورت گرفته است. فرانسه و آمریکا برخلاف قوانین و اهداف NPT به این گسترش کمک کردهاند. آژانس مامور شد در این زمینه کارهایی انجام داد. و گزارش مفصلی از این مساله به اجلاس بازنگری بعدی ارائه دهد. سفر آمانو هم در این ارتباط بود. مقامات صهیونیست اما در این میان از راهبرد ابهام هسته‌ای تبعیت می‌کنند به‌رغم اینکه بر همگان مسجل شده که رژیم صهیونیستی دارای توان هسته‌ای است.تعداد این کلاهک‌ها از 200 تا 400 عدد تخمین زده شده اما اطلاعات دقیقی درباره تعداد آن وجود ندارد لذا موضوع اسرائیل یک موضوع چالشی است. زمانی که غرب نسبت به ایران این همه واکنش نشان می‌دهد با وجود اینکه ایران سلاح هسته‌ای ندارد و فقط اعلام می‌کنند که این توان نباید در اختیار این نظام سیاسی باشد، ممکن است در آینده اتفاقاتی را به وجود بیاورد، در حالی که درباره اسرائیل هیچ اقدامی نمی‌کنند و این چالش بزرگی برای آژانس به حساب می‌آید. به همین دلیل در اجلاس بازنگری، آژانس مامور شد تا این تضاد را حل کند یعنی اینکه رفتار تبعیض‌آمیز نداشته باشد و درباره توان هسته‌ای اسرائیل گزارش دقیق‌تر ارائه دهد تا اینکه اجلاس بازنگری بعدی در این زمینه نظر قطعی را صادر کند. به رغم‌اینکه آمریکا تلاش بسیار گسترده‌ای انجام داد و در ارتباط با بیانیه اصلی بازنگری، تنفذ و تحول‌هایی را درباره نام بردن از اسرائیل داشت اما این ماموریت در مقابل آمانو قرار گرفت که مجبور به انجام آن شد. عدم همکاری اسرائیلی‌ها در این زمینه قطعا مانع از طرح اصل موضوع نخواهد شد.به عبارتی اسرائیل اعلام می‌کند که چون NPT را امضا نکرده است به هیچ چیز پایبند نیست و اطلاعاتی در اختیار آژانس قرار نخواهد داد که این امر اتفاقا آژانس را بیش از پیش به چالش خواهد کشید، چرا که برای نمونه در ارتباط با بحث پروتکل الحاقي می‌توان گفت اکثر کشورهایی که NPT را امضا کردهاند، پروتکل الحاقي را نیز به‌عنوان مکمل امضا کردهاند. ایران پروتکل الحاقي را امضا نکرد یا به عبارت دیگر امضا شد اما پارلمان آن را تایید نکرد اما در نهایت ایران عملا کشوری است که پروتکل الحاقي را امضا نکرده است. این یکی از اموری است که کشورهای غربی در مساله تحریم‌ها و همچنین تبلیغات خود به این امر اشاره می‌کنند که چرا ایران از امضای پروتکل الحاقي خودداری می‌کند. آنها این امر را اشکال بزرگی به ایران می‌دانند در حالی که اسرائیل اصل NPT را امضا نکرده است و آنها در این رابطه هیچ سخنی به میان نمی‌آورند. تمام این مسائل مشکلاتی است که به دلیل رفتار تجاوزگرانه و برتری جویانه اسرائیل برای آژانس به‌وجود آمده است. آژانس هم به دلیل چالش‌هایی که برایش از این لحاظ به‌وجود آمده است، رفتار تبعیض‌آمیزی از خود نشان می‌دهد. در واقع می‌توان گفت رفتار اسرائیل نظام بین‌المللی، قدرت‌های غربی و آژانس را با مشکل و چالش مواجه کرده است. در همین راستا باید تصریح کرد که سفر آمانو به سرزمین‌های اشغالی، تنها اسرائیل را مورد هدف قرار نمی‌دهد بلکه کسانی که این فناوری را در اختیار اسرائیل قرار داده‌اند نیز زیر سؤال هستند. در واقع این بحث مطرح می‌شود که چه کسی در مبحث منع گسترش تخلف کرده است؟ جواب اینکه آمریکا و اسرائیل تخلف کردهاند و اسرائیل در نهایت رژیمی است که از این تخلف سوء‌استفاده کرده و در نهایت به یک توان هسته‌ای برخلاف مقررات بین‌المللی تبدیل شده است. به همین دلیل کشورهای غربی و رژیم صهیونیستی هر 2 مخالف سفر آمانو و همچنین پیگیری این موضوع هستند اما در عین حال سعی می‌کنند كمي رعایت ظاهر کرده و با سکوت یا تایید این موضوع كمي از بار مسؤولیت خود کم کنند اما در این میان اسرائیل کاملا با بی‌اعتنایی به مخالفت با این مساله ادامه می‌دهد. در عین حال این رفتار قابلیت استمرار برای همیشه را ندارد و به دلیل اینکه در بیانیه اجلاس بازنگری این مساله مطرح شده بود لذا نه آژانس و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند این موضوع را مسکوت بگذارد. این موضوع باید پیگیری شود و آژانس وظیفه پیگیری این مساله را بر عهده دارد تا گزارشی متقن و مبسوط را برای اجلاس بعدی ارائه دهد.
*کارشناس مسائل خاورمیانه