یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در میان مردم جهان بویژه زنان، سرطان پستان است که سالانه 7 تا 10 هزار نفر در ایران به این بیماری مبتلا می‌شوند.
پزشکان معتقدند، سرطان رشد بی‌رویه سلول‌هاست که اگر از حالت عادی خود خارج شود ممکن است به شکل تومورهای بدخیم خود را نشان دهد. تفاوت اصلی توده‌های خوش‌خیم با بدخیم در این است که توده‌های بدخیم به دیگر نقاط بدن آسیب رسانده و به صورت تهاجمی رشد می‌کنند. این توده‌ها اعضای اطراف خود را درگیر می‌کنند و به همین دلیل به توده بدخیم معروف هستند. آسیه الفت‌بخش، مدیر پژوهش کلینیک بیماری‌های پستان جهاد دانشگاهی، در مورد این بیماری گفت: بافت پستان از تعدادی غدد مولد شیر، مجاری شیری، بافت نگهدارنده و چربی تشکیل شده است. سرطان پستان شایع‌ترین سرطان زنان در همه دنیاست. این بیماری، رشد خارج از کنترل سلول‌های غددی یا مجاری شیری پستان است. وی ادامه داد: این بیماری در مراحل اولیه ممکن است کاملاً بدون علامت باشد. در این مرحله شانس درمان موفقیت‌آمیز بسیار زیاد است.
الفت‌بخش درباره مهم‌ترین علائم سرطان پستان معتقد است: مهم‌ترین این علائم وجود توده بدون درد در پستان، ترشحات خونی یا آبکی از نوک سینه، تغییرات پوست یا نوک پستان، بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل، تغییر اندازه پستان و تورم بازو و دست است.
وی افزود: اما به عنوان یک قانون کلی، هر تغییر جدیدی در شکل ظاهری یا در لمس پستان می‌تواند علامتی از بیماری باشد و باید توسط پزشک بررسی شود. وی اظهار داشت: توده‌ها، شایع‌ترین علامت سرطان پستان هستند. بر خلاف تومورهای خوش‌خیم پستان، توده‌های بدخیم در صورت عدم تشخیص و درمان بموقع، بی‌وقفه رشد می‌کنند، به قسمت‌های اطراف و حتی به نقاط دوردست گسترش می‌یابند و می‌توانند در صورت درمان نشدن منجر به مرگ شوند. الفت‌بخش ادامه داد: این تومورها عموما به صورت یک توده سفت و بدون درد ظاهر می‌شود که به بافت اطراف خود چسبیده است و حدود کاملاً مشخصی هم ندارد. گاهی هم توده‌های بدخیم پستان دردناک یا متعدد هستند. اگرچه 80 درصد توده‌های پستان خوش‌خیم هستند اما در صورت کشف هرگونه توده مشکوک در پستان به پزشک مراجعه کنید.
وی درباره ویژگی‌های ترشحات پستانی اظهار داشت: ترشحات نوک پستان در اغلب موارد خوش‌خیم هستند اما ارزیابی آنها به عهده پزشک است. مهم‌ترین ترشحاتي که نیاز به بررسی دقیق دارند شامل ویژگی‌هایی همچون ترشحات خود به خودی از یک پستان و ترشحات خونی یا شفاف و آبکی، ترشحات همراه با توده پستانی و ترشحات در سنین بالاتر هستند.
وی افزود: اگر ترشحات به صورت زرد شفاف یا خونی باشند، ممکن است برای درمان نیاز به جراحی داشته باشند. همچنین برای زنانی که در دوران شیردهی هستند اگر ترشحات تا 2 سال بعد از پایان شیردهی ادامه داشت باید به پزشک مراجعه کنند. عوامل ابتلا به سرطان سینه شامل موارد مختلفی است که به عقیده مدیر پژوهش کلینیک بیماری‌های پستان، نخستین و مهم‌ترین عامل، زن بودن ماست که باعث سرطان سینه می‌شود چرا که این سرطان در میان مردان بسیار نادر است. وی گفت: عواملی همچون وراثت، سن و تغذیه از موارد مهمی است که اگر دقت شود ممکن است احتمال ابتلا را کاهش دهد. عوامل ارثی بستگی به خانواده و تعداد افرادی که به این بیماری مبتلا شده‌اند، دارد. اگر خانواده درجه اول و تعدادشان هم از میزان طبیعی بیشتر باشد، میزان ابتلا هم به همان میزان افزایش می‌یابد و حدود 80 درصد بیماران از طریق عوامل ارثی مبتلا به سرطان می‌شوند. به گفته الفت‌بخش، هرچه سن بالاتر رود احتمال ابتلا هم بیشتر می‌شود. همچنین درباره تغذیه لازم است بدانید مصرف چربی و روغن به مقدار زیاد و سوسیس و کالباس احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد در حالی که سبزیجات و میوه‌جات تازه برای رفع عامل سرطان بسیار موثر است. وی خاطرنشان کرد: لازم است متذکر شویم فعالیت بدنی و روزانه 20 دقیقه ورزش ابتلا به سرطان را کمتر می‌کند.
علوی، عضو هیات علمی مرکز بیماری‌های پستان، درباره لزوم معاینه سینه برای خانم‌ها گفت: بسیاری از عادات مفید در طول زندگی، موجب پیشرفت در کار و جلوگیری از ضرر و زیان‌های احتمالی می‌شود. معاینه ماهانه پستان نیز می‌تواند به صورت یک عادت بهداشتی، هر ماه انجام شود. در خانم‌های باردار، شیرده و... بهتر است خودآزمایی پستان در یک روز مشخص در هر ماه (مثلاً روز اول هر ماه) انجام شود. بدین ترتیب احتمال فراموش کردن آن کمتر است.
وی افزود: توجه داشته باشید که بیش از 90 درصد از سرطان‌های پستان، در هنگام معاینه سینه توسط خود بیمار کشف می‌شوند. علوی تصریح کرد: تمام خانم‌های بالای 30 سال باید سالانه توسط پزشک جراح یا پزشک آموزش‌دیده و مجرب در امر بیماری‌های پستان، معاینه شوند. اگر یکی از عوامل خطرساز برای سرطان پستان (مانند سابقه سرطان پستان در اقوام درجه اول، سن اولین زایمان بالای 30 سال، بلوغ زودرس، چاقی شدید و...) در شما وجود دارد، بهتر است معاینه به‌وسیله پزشک هر شش ماه یک بار انجام شود.
روش‌های تشخیص و درمان سرطان سینه
عضو هیات علمی کلینیک بیماری‌های پستان درباره روش‌های تشخیص و درمان سرطان سینه معتقد است، چهار روش شناخته شده برای تشخیص زودرس سرطان پستان وجود دارد؛ معاینه ماهانه به‌وسیله خود فرد (خودآزمایی)، معاینه به‌وسیله پزشک، ماموگرافی و MRI که در موارد خاص با نظر پزشک معالج. این روش‌ها می‌توانند بسته به سن فرد به تنهایی یا توام با یکدیگر استفاده شوند. علوی افزود: ماموگرافی، عکسبرداری از بافت پستان به وسیله اشعه ایکس است. با استفاده از این روش به‌عنوان یک روش تشخیص زودرس می‌توان سرطان پستان را قبل از اینکه به صورت توده قابل لمس درآمده باشد، کشف کرد. به گفته وی، عکسبرداری رنگی از مجاری شیری پستان راداکتوگرافی است که اغلب برای بررسی علت ترشحات خونی یا آبکی بنا به صلاحدید پزشک انجام می‌شود.
استفاده از ماموگرافی آمار مرگ و میر سرطان پستان را بویژه در سنین بالای 50 سال، 30 درصد کاهش داده است. علوی گفت: در صورتی که خانمی هیچ مشکلی نداشته باشد، بهتر است اولین ماموگرافی را در سن 39- 35 سالگی انجام دهد و در سنین بالای 40 سال ماموگرافی به صورت سالانه انجام می‌شود. پس از 75 سالگی هم بیمار می‌تواند ماموگرافی را از برنامه‌های غربالگری خود خارج کرده و از دیگر روش‌های تشخیص زودرس استفاده کند. وی گفت: توجه داشته باشید که ممکن است ماموگرافی آخرین اقدام تشخیص شما نباشد و بر اساس نتایج معاینات ماموگرافی، طبق نظر پزشک معالج نیاز به اقدامات دیگری مثل سونوگرافی یا نمونه‌برداری وجود داشته باشد.
عضو هیأت علمی مرکز بیماری‌های پستان اظهار کرد: بنابراین تشخیص زودرس در سرطان پستان، شانس درمان را افزایش می‌دهد و لازم است تمام بانوان بالای 20 سال هر ماه خودآزمایی پستان را انجام دهند و اولین ماموگرافی هم در سنین 39-35 سالگی انجام و پس از 40 سالگی هر سال باید انجام شود. علوی درباره احتمال بازگشت بیماری پس از درمان اظهار داشت: احتمال عود وجود دارد و حتی ممکن است 15 تا 17 سال پس از اقدامات جراحی و درمان‌های طبی، فعالیت مجدد بیماری شروع شود. میزان بازگشت بیماری به نحوه و مدت درمان و اقدامات پیشگیرانه بعدی وابسته است و با توجه به احتمال بازگشت این بیماری، ویزیت‌های مکرر به‌وسیله پزشک جهت بررسی این احتمال ضروری است. از طرفی در اینگونه بیماران احتمال گرفتاری سرطان پستان در سینه مقابل افزایش می‌یابد، بنابراین باید هر 4 تا 6 ماه بررسی‌های لازم همراه با ماموگرافی برای این بیماران انجام گیرد.