لوپوس یا لوپوس اریتماتوزیس عمومی یک بیماری سیستم ایمنی است که در آن سلول‌های ایمنی بدن به اشتباه ضد سلول‌های خودی فعال شده و منجر به ایجاد عوارضی در بدن می‌شوند. سیستم ایمنی یک فرد سالم پروتئین‌هایی را تولید می‌کند که پادتن یا آنتی‌بادی نامیده می‌شوند و بدن را علیه باکتری‌ها، ویروس‌ها و دیگر عوامل بیماری محافظت می‌کنند. اما وقتی شخصی مبتلا به لوپوس می‌شود، سیستم ایمنی وی نمی‌تواند بین سلول‌های خودی و عوامل بیماری تفاوتی قائل شود و علیه سلول‌های سالم اعضای مختلف فعالیت کرده و به آنها حمله می‌کند. از آنجا که سلول‌های ایمنی در هر نقطه از بدن وجود دارند این بیماری می‌تواند تمامی قسمت‌های بدن را درگیر کند؛ لوپوس یک بیماری عمومی است. این بیماری التهاب مزمن را در بافت همبند، پوست، مفاصل، عروق خونی، کلیه‌ها، قلب، ریه و دیگر اندام‌های بدن ایجاد می‌کند.
علل بیماری
اگرچه عامل ایجاد لوپوس ناشناخته است، ولی دانشمندان فکر می‌کنند چند عامل آغاز کننده بیماری است. ژنتیک یکی از این عوامل است. برخی استعداد ژنتیکی به لوپوس دارند و هنگامی که این استعداد به وسیله یک عفونت مانند عفونت ویروسی، مصرف برخی داروها (شامل سولفانامیدها و برخی آنتی بیوتیک‌ها مانند پنی سیلین) نورآفتاب(اشعه ماورای بنفش) یا استرش شدید فیزیکی یا هیجانی فعال شود، مبتلا به لوپوس می‌شوند. مصرف سیگار و
رنگ مو نیز در ایجاد بیماری موثر است. عوامل هورمونی مانند هورمون استروژن که یک هورمون زنانه است ممکن است در ابتلای این بیماری نقش داشته باشد و این می‌تواند کمکی به توضیح علل شیوع بیشتر این بیماری در بانوان باشد. این بیماری 15 بار بیشتر از مردان در بانوان بروز می‌کند. 90 درصد بیماران مبتلا به لوپوس خانم‌ها هستند. در حدود 5/1میلیون نفر در ایالات متحده به لوپوس مبتلا هستند که 90 درصد آنها را بانوان تشکیل می‌دهند. در بریتانیا از هر 750 خانم یک نفر مبتلا به لوپوس است و یکی از عوامل مهم سقط جنین، لوپوس محسوب می‌شود. .
علائم بیماری
شایع‌ترین علامت بیماری درد یا تورم مفصل (آرتریت) است که می‌تواند حالت مزمن یا عود کننده داشته باشد و بیشتر مفاصل کوچک را گرفتار می‌کند. درگیری مفصلی معمولا چند مفصلی است. دردهای عضلانی و تب در هنگام فعال بودن بیماری شایع است. علامت شایع دیگر، ضایعات پوستی شبیه به بال پروانه روی گونه‌ها و پل بینی است که قرمز رنگ بوده و معمولا به نور آفتاب حساس است. این نوع درگیری پوستی معمولا منجر به آسیب پوستی نمی‌شود و بعد از بهبودی هیچ اثری از آن به جا نمی‌ماند. از علائم دیگر، ریزش مو به همراه شکنندگی مو است که هنگام فعالیت بیماری یا پس از دارو درمانی ایجاد می‌شود. در صورت عدم درمان مناسب، بیماری منجر به نارسایی کلیوی همراه با دفع پروتئین می‌شود.
پیشگیری
بیماران مبتلا به لوپوس باید در مواقع شدت نور آفتاب بویژه از ساعت 11 صبح تا 3 بعدازظهر از بیرون رفتن از منزل خودداری کنند یا هنگام رفتن به محیط‌های باز از ضد آفتاب استفاده کنند. همچنین مصرف بعضی داروها مثل «تتراسایکلین» و داروهای ضد درد مثل «پیروکسیکام» می‌توانند در تشدید حساسیت به نور آفتاب موثر باشند. لذا این بیماران باید کمتر از این داروها استفاده کنند. به علت نقص در سیستم دفاعی اهمیت عفونت در این بیماران بسیار زیاد است، لذا تمام بیماران مبتلا به لوپوس قبل از دستکاری‌های دندانی و مراجعه به دندانپزشکی باید برای پیشگیری آنتی بیوتیک مصرف کنند. بهتر است تمام بیمارن مبتلا به لوپوس، سالانه واکسن آنفلوآنزا و یک بار واکسن پنوموکوک را برای ایمن‌سازی در برابر این بیماری‌ها دریافت کنند. با توجه به اینکه بیماران مبتلا به لوپوس اغلب خانم و در سنین باروری هستند و داروهای پیشگیری از بارداری حاوی هورمون استروژن می‌تواند منجر به تشدید بیماری شود. همچنین با توجه به تشدید بیماری به دنبال حاملگی لازم است قبل از بارداری، بیماری کنترل شده و پزشک مربوط اجازه بارداری را داده باشد. در بیشتر از 15 درصد موارد لوپوس واقعا در بارداری پیشرفت می‌کند. سندروم آنتی فسفولیپید نیز ممکن است در بانوان زیر 40 سال عامل یک چهارم تمام سقط‌ها باشد. این بیماری به راحتی با مصرف چند روزه دوزهای کمی از آسپیرین درمان‌پذیر است.
اثر لوپوس برحاملگی
لوپوس بین بانوان بویژه در سنین فرزندآوری شایع است. لوپوس می‌تواند روی حاملگی تاثیربگذارد و در حقیقت این بیماری یکی از عوامل سقط جنین است. اگرچه در نیمی از مادران مبتلا به لوپوس حاملگی به صورت طبیعی بوده و به طور عادی به اتمام می‌رسد، اما در یک چهارم موارد زایمان به صورت زودرس بوده و در یک چهارم موارد باقیمانده نوزاد در حین سقط یا زایمان زودرس از دست می‌رود. اگر فردی مبتلا به لوپوس است این بیماری می‌تواند از چند طریق روی جنین او تاثیر بگذارد. برای مثال بیماری روی کلیه‌ها تاثیر منفی داشته و این سبب زایمان زودرس می‌شود. ممکن است شخص علائمي شبیه بیماری مسمومیت حاملگی(پره آکلامیسی) را نشان دهد. علائم مسمومیت حاملگی شامل وجود پروتئین در ادرار، باد کردن بدن یا خیز، افزایش فشار خون و مانند آن هستند. این عوامل ممکن است رشد جنین را آهسته کند. علاوه بر زایمان زودرس، دیگر مشکلات عبارتند از: بروز جوش‌های پوستی در قسمت سر نوزاد و صدمه رسیدن به سیستم ارتباط الکترونیکی در قلب جنین که سبب ریتم‌های غیر طبیعی قلب می‌شود. نه تنها لوپوس روی بارداری تاثیرمی‌گذارد، بلکه بارداری نیز بیماری لوپوس را وخيم‌تر می‌کند.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون