حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی: ما هر روز ناچاریم اعمالی را انجام دهیم، در خانه، جامعه، محل کسب و کار یا هر جای دیگر. اما هدف کردار و رفتار ما چیست؟ هدف از دو حال خارج نیست: یا خداست یا غیر خدا. یعنی یا این عمل برای خدا انجام می‌شود یا برای رضایت و خشنودی خودمان یا دیگران. اگر کار برای خدا باشد، به آن اخلاص گویند و اگر برای غیر خدا باشد، گرفتار نوعی شرک هستیم که به آن شرک پنهان گویند اما جامعه اسلامی، جامعه‌ای است که در آن ما بر مبنای دین خدا عمل می‌کنیم. یعنی مبنا و اساس هر عملی که از ما صادر می‌شود، تنها دین و احکام دینی و رضایت الهی است. وقتی چنین است، رفتار و کردار آدمی باید موصوف به صفت اخلاص باشد. یعنی عمل انسان از هرچه غیر خداست صاف شود. [منازل السائرین: 62] زیرا اخلاص معیار حقیقی بر کردار و رفتار ماست. [جواهر التصوف: 173] خوب باید به این نکته توجه کرد که حقیقت جامعه اسلامی و فرد مسلمان توحید است و هرچه توحید در انسان قوی‌تر باشد و روح توحید در جامعه اسلامی بیشتر رواج یابد، شخصیت فرد و جامعه بیشتر تحت تأثیر آن قرار دارد و کمالات انسانی بیشتر ظهور پیدا می‌کند و رفتار و کردار انسان از غیرخدا بیشتر پاک می‌شود و هرچه عمل انسان از غیرخدا پاک‌تر و منزه‌تر شود، قلب او به خدا نزدیک‌تر می‌شود و صدق و صفا وجود او را دربر می‌گیرد زیرا فرد و جامعه موحد این اصل را به‌خوبی درک می‌کند که تنها خداوند تبارک و تعالی شایسته پرستش است: «وَ مَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ» [بینه: 5] آری! بشریت به بندگی خدا- از روی اخلاص- امر شده است. این اخلاص در بندگی است که نتیجه عملی آن اخلاص در رفتار و کردار آدمی است که از هرچه غیرخداست، پاک و منزه است. در ادامه آیه شریفه می‌فرماید: «حُنَفَاء» که جمع حنیف است، یعنی از هرگونه شرکی منزه باشند، هم در مقام بندگی و هم در مقام عمل. چنین فردی و جامعه‌ای نماز به پا می‌دارد و زکات می‌‌دهد. وقتی چنین شد، دین خدا پابرجا شده است: «وَیُقِیمُوا الصَّلَاه.. وَیُؤْتُوا الزَّکَاه..َ وَذَلِکَ دِینُ الْقَیِّمَه..ِ» نماز و کارهای خیر در جان انسانی که دارای اخلاص است و در بطن جامعه مخلص زنده است، وقتی روش اخلاص شد و عمل از قید غیرخدا رها شود، دین هم در جان او و جامعه نهادینه می‌شود. البته درجات افراد در اخلاص یکسان نیست اما پایین‌ترین درجه آن که پاک‌کردن کردار و رفتار از غیر خداست هم موجب می‌شود هواهای نفسانی توان ظهور و بروز و جلوه‌گری نداشته باشد زیرا انسان مخلص تحت فرمان دین است و همه وجود و نیت‌ها و رفتارش تحت ضابطه دین درآمده و طبعاً نفس هم در اختیار او است و دیگر توان ظهور و بروز ندارد.
پس راه رسیدن به کمال انسانی و ایجاد جامعه اسلامی اخلاص است. البته این امر ساده‌ای نیست و تمرین می‌خواهد زیرا چنانکه از پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم نقل شده است، «شرک از ردپای مورچه‌ای بر کوه صفا در شب تاریک نهان‌تر است.» «إِنَّ الشِّرْکَ أَخْفَى مِنْ دَبِیبِ النَّمْلِ عَلَى صَفَاه..ٍ سَوْدَاءَ فِی لَیْلَه.. ظَلْمَاءَ» [وسائل الشیعه: 16/254 ـ 255] بنابراین لازم است تلاش کنیم کارهای خود را فقط برای خدا انجام دهیم. نقل است که مرحوم آیت‌الله بروجردی «در کسالت قلبى که منتهى به فوت ایشان شد- ظاهراً سه، چهار روز هم بیشتر طول نکشید- یک روزى ایشان خیلى متأثر بود و گفت من خیلى ناراحتم از اینکه کارى نکردهام و مىروم. [اطرافیان ایشان مىگویند] اى آقا! شما چه مىفرمایید؟! شما الحمدلله اینهمه توفیق پیدا کردید، اینهمه خدمت‌ها که شما کردید کى [کرده]؟! اى کاش ما هم مثل شما بودیم، شما که الحمدلله کارهایى که کردید خیلى درخشان است. ایشان به این حرف‌ها اعتنا نکرد و در جواب آنها این جمله را- که حدیث است- گفت: «خَلِّصِ الْعَمَلَ فَانَّ النّاقِدَ بَصیرٌ بَصیرٌ» [بحارالانوار: 13/ 431] یعنى عمل را خالص بگردان که آن که نقد مىکند و عمل را در محک مىگذارد، خیلى آگاه و بیناست و از زیر نظر او کوچک‌ترین عمل مغشوشى بیرون نمىرود. یعنى چه مىگویید که ما کار کردیم؟! از کجا معلوم که این عمل‌هاى ما واقعاً خلوص داشته باشد؟! براى خدا بودنش را از کجا تأمین مىکنید؟!» [مجموعه آثار استاد شهید مطهری: 4/533] به حدیثی که موجب نگرانی شدید مرحوم آیت‌الله بروجردی بود، توجه فرمایید. خداوند که کردار و رفتار آدمی را به محک نقد می‌زند، بینای بیناست و هیچ چیزی از چشمان او بیرون نیست، نه عمل ظاهری ما و نه نیات و درون ما. بنابراین باید با تمام وجود نگران بود.