بخش گزارش ویژه این هفته برنامه تلویزیونی «هفت» به موضوع سینمای دینی اختصاص داشت که با حضور فرجالله سلحشور و ناصرهاشمزاده به آن پرداخته شد. در این برنامه ضمن یک نظرخواهی از میان 4 فیلم روز واقعه (شهرام اسدی)، مریم مقدس (شهریار بحرانی)، ابراهیم خلیلالله (محمدرضا ورزی) و مسافر ری (داوود میرباقری)، فیلم مریم مقدس بهعنوان بهترین فیلم دینی از نگاه مخاطبان انتخاب شد. اما یکی از ویژگیهای این نشست نسبت به نمونههای مشابه، اظهارات صریح کارگردان یوسف پیامبر درباره فیلمسازی در سینما و تلویزیون ایران بود تا آنجا که صراحتاً مسیر و دغدغههای خود را جدا از کلیت سینمای ایران دانست و اظهار داشت: «من باید از برخی مواضعم عدول کنم تا بتوانم با این سینما کنار بیایم».
سینمای دینی تعریف دارد اما...
در ابتدای این برنامه، فرجالله سلحشور در پاسخ به پرسش فریدون جیرانی درباره نرسیدن سینماگران به تعریف مشخصی از سینمای دینی پس از گذشت 30سال از سینمای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گفت: دین تعریف دارد و تعریف آن نیز دقیق است، پس سینمای دینی نیز تعریف دارد اما در حال حاضر سینمای ایران بازتاب نظرات و تحلیلهای شخصی نویسنده یا کارگردان فیلم درباره دین است که این نظرات دینی نیست حال اگر فیلمساز تحلیلها و نگاه دینی را در قالب یک فیلم ارائه میدهد، به سینمای دینی وارد شده است. وی اظهار داشت: به نظر من سینمای امروز ما دینی نیست. چون از تحلیلهای شخصی و اومانیستی میآید و فیلمساز نگاه خود را در فیلم مستولی میکند. نگاه فیلمسازان امروز 2گونه است، یک نگاه فیلمساز منفصل از دین و یک نگاه فیلمساز متصل به دین. البته ممکن است 2 فیلمساز دینی چند برداشت از یک موضوع داشته باشند و نگاهشان متفاوت باشد اما نگاههای آنها در تضاد با یکدیگر نیست.
سینمایی با مبانی غربی
سلحشور در بخش دیگری از سخنان خود گفت: به نظر من سینمای ما امروز براساس مبانی غرب شکل گرفته در حالی که ما باید تعریف و مبانی سینمای خود را براساس تعاریف دینی و اسلامی و بزرگان و علمای دین قرار دهیم. وی گفت: سینماگر برای ساخت فیلم دینی، باید در حد یک کارشناس دینی معتقد باشد تا بتواند فیلم دینی بسازد. سلحشور در ادامه گفت: اگر از زاویه دینی به همه ژانرهای سینمایی اعم از پلیسی، طنز، اخلاقی و... نگاه شود و تحلیل دینی برای آنها ارائه دهیم، میتواند سینمای دینی نام گیرد و سینمای دینی صرفا نباید تاریخی باشد. وی در پاسخ به انتقاد ناصر هاشمزاده درباره اینکه سطح فیلم دینی بالاتر از کار طنز و... است، گفت: من میتوانم قصهای برای شما بگویم که سرشار از حکمتها و پندهای اخلاقی باشد و شما را از خنده رودهبر کنم، اگر روایت من براساس تعاریف دینی باشد، من در ارائه یک کار دینی موفق عمل کردهام.
هنوز فرمول نداریم
سلحشور با اشاره به اینکه خود بهعنوان یک فیلمساز که همه کارهایش براساس دین بوده و یک مبلغ دینی است برای خود فرمول خاصی دارد، گفت: مشکل امروز سینمای ما این است که برای سینمای دینی فرمول نداریم. برخی فطرتا فیلم میسازند و اگر بگوییم چه تعریفی برای فیلمت داری، نمیتوانند به این قضیه پاسخ دهد. اگر در این سالها آثاری مانند «آژانس شیشهای» هم تولید شده، فطری و غریزی بودهاند و ناشی از جریان و شاکله مشخصی نبودهاند. وی همچنین از این نکته انتقاد کرد که در 32 سال گذشته، سینماگران ایرانی با مانیفستهای آن ور آبی حکومت کردهاند نه براساس نظام جمهوری اسلامی و ما نیز در جمهوری اسلامی برای همه چیز اتاق فکر تشکیل دادهایم جز برای سینما. سلحشور با اشاره به اینکه مشکل اصلی سینمای دینی در ایران فیلمنامه است، گفت: ما اگر فیلمنامهنویس معتقد به دین پرورش دهیم، بسیاری از مشکلاتمان حل میشود.
قواعد سینمای غرب
کارگردان یوسف پیامبر(ع) در ادامه به تعریف قاعده سینمای غرب پرداخت و گفت: سینمای غرب دارای 3 مؤلفه است: دروغ و تخیل، اومانیسم (خودمحوری) و مادیگرایی یا ماتریالیسم اما این مؤلفهها در سینمای دینی باید به سینمای واقعی و حقیقی، خدامحور و معناگرا و ارزشگرا بدل شود. سلحشور فیلمهایی چون یوسف پیامبر، ایوب پیامبر و مریم مقدس را فیلمهایی دانست که تلاش کردهاند به این مؤلفهها نزدیک شوند. ناصر هاشمزاده فیلمنامهنویس نیز با اشاره به اینکه تعریف دقیقی در سینمای دینی وجود ندارد، گفت: اگر انسانی با معرفت دینی وارد عرصه هنر شود، آنگاه اثر او اثری هنری و دینی خواهد بود. وی ادامه داد: مفاهیم دینی در فیلمها وجود دارد و معتقدم که ژانر دینی گونه سینمایی مانند سایر ژانرهای مستقل نیست و مفاهیم دینی میتواند در فیلمها حضور پیدا کند.
سلحشور: سنخیتی بین خود و سینما نمیبینم
سلحشور در بخش انتهایی برنامه «هفت» و در پاسخ به پرسش فریدون جیرانی درباره علت دوری خود از جمعهای سینمایی و قراردادن خود در جزیره مستقل از دیرباز، گفت: باید سنخیتی در این زمینه وجود داشته باشد. من یک مبلغ دینی هستم و برای اهالی سینما احترام خاصی قائلم و با تمام احترام و حرمتی که برای اهالی سینما قائل هستم باید بگویم امروز سنخیتی بین خود و سینما نمیبینم که در جمعهای سینمایی حاضر شوم، چون به نظر من این سینما در خدمت انقلاب اسلامی نیست. من سینمای این مملکت را در حد و اندازه اسلام نمیدانم. وی که با اصرار فریدون جیرانی برای حضور بیشترش در مجامع سینمایی روبهرو شده بود، گفت: البته این عدم سنخیت دلیل نمیشود که با سینماگرها رفاقت نکنم. من برای اهالی سینما احترام ویژه قائلم و در کارهایی که انجام دادهام نیز کسی جز احترام و ادب از من ندیده است.