هیلاری کلینتون از روز گذشته رایزنیها و تماسهای تلفنی خود را با همتایان خود در سایر کشورهای جهان آغاز کرد. وی روز گذشته با همتای چینی خود و همچنین زیپی لیونی وزیر خارجه رژیم صهیونیستی تماس گرفته و سیاستهای خود را در میان گذاشت. اولویتهای سیاست خارجی هیلاری کلینتون جابهجای بحث یک جانبهگرایی به چندجانبهگرایی است. در دولت جورجبوش نئوکانها بر مبنای یک جانبهگرایی و تفکراتی که بین آنها وجود داشت حرکت میکردند، اما هیلاری کلینتون براساس تجربیاتی که در دوران ریاستجمهوری شوهرش، بیل کلینتون کسب کرده، بر چندجانبهگرایی تاکید میکند. بقیه اولویتهایی که مقابل هیلاری کلینتون وجود دارد همانهایی است که در دولت جورجبوش وجود داشت، مثل مبارزه با سلاحهای کشتارجمعی و هستهای، مبارزه با تروریسم، ایجاد نظم جدید در خاورمیانه، سرعت بخشیدن به روند صلح خاورمیانه، توجه بیشتر به افغانستان و تلاش برای ترمیم برخی دلخوریهایی که بین آمریکا و اروپا در دوران بوش پسر به وجود آمده بود. با وجود این تفاسیر، تغییرات اساسی را در دوران ریاستجمهوری اوباما نسبت به دوران ریاستجمهوری بوش در مسائل کلان سیاست خارجی نمیتوان متصور شد. از سوی دیگر محور شرارتی که جورجبوش در سال 2002 مطرح کرد را میتوان چالش جدی برای اوباما دانست. عراق به عنوان یکی از محورهای شرارت، با حذف شدن صدام از صحنه به سوی آمریکا چرخید. در این حال تنها ایران و کرهشمالی باقی میمانند. تصور نمیشود که این ادبیات خاص از سوی اوباما مورد استفاده قرار بگیرد. اوباما در نطق افتتاحیه خود مطرح کرد که برای مبارزه با گسترش سلاحهای اتمی باید با دوستان و دشمنان سابق همکاری شود. شاید تلویحا اوباما قصد داشته ایران و کرهشمالی را به عنوان دشمنان سابق در این جمع قرار دهد اما به طور کل محور شرارت از ادبیات سیاسی آمریکا حذف خواهد شد و رویکردهایی که آمریکا در قبال ایران و کرهشمالی داشت در موضوع تحریمهای اقتصادی علیه ایران در دولت اوباما ادامه پیدا کرده و حتی چه بسا تشدید شود. یکی دیگر از شعارهای اوباما در عرصه سیاست خارجی تعطیلی زندان گوانتانامو بود که وعده داده بود در صورت ورود به کاخ سفید این زندان را خواهد بست.
وی در دومین روز کاری خود به این وعده عمل کرد و در دستوری، تعطیلی یکساله این زندان را صادر کرد. بستهشدن این زندان یکی از خواستههای عمومی مردم آمریکا بود زیرا چهره آمریکا را در سطح جهان مخدوش کرده بود. با توجه به اینکه سرنوشت زندانیان هنوز مشخص نیست، سناریوهای متفاوتی مطرح میشود. اول اینکه تمام این زندانیان به کشورهای متبوعشان تحویل داده شوند، دوم اینکه آنها را به زندانهای کشورهای متحد آمریکا مثل استرالیا و اروپا منتقل کنند و برخی هم به زندانهای ایالات متحده انتقال یابند. هر کدام از این سناریوها میتوانند حامل نکات مثبت و منفی بسیاری باشند. بنابراین روی آنها بحث و اختلاف نظر بسیاری وجود دارد. به نظر میرسد در ماههای آینده دولت اوباما و دستگاه قضایی این کشور باید تصمیم بگیرند که چه سرنوشتی برای این 300 زندانی رقم بزنند.
مساله دیگری که اوباما را از همین روزهای اول درگیر کرده خروج نیروهای آمریکایی از عراق است. ابهامی که درباره این مساله وجود دارد این است که آمریکا از یکسو توافقنامه امنیتی با عراق امضا کرده است که تا سال 2011 نیروهایش در عراق باقی بمانند و از یک طرف هم اوباما طرح 16 ماهه را مطرح کرده که مدت زمان کوتاهتری از قرارداد امنیتی است. در حال حاضر وزیر دفاع آمریکا اعلام کرده است که بحث 16 ماه یکی از گزینههای پیشنهادی بوده و قطعا گزینه نهایی نخواهد بود. به نظر میرسد که شرایط موجود در عراق و همینطور قرارداد امنیتی باعث میشود تا وعده اوباما برای خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق در 16 ماه جامهعمل نپوشد بلکه در این مدت تنها بتواند بخش عمدهای از این نیروها را به آمریکا بازگرداند و با توجیهات یا الزاماتی که دولت آمریکا ممکن است بعدها مطرح کند تعدادی از نیروهای آمریکایی در عراق باقی بمانند. یکی دیگر از چالشهای سیاست خارجی آمریکا همیشه رابطه با کشورهای آمریکای لاتین بوده است. انتقادی که در دوره 8 ساله ریاست جمهوری بوش درباره وی مطرح میشد این بود که وی به دلیل تمرکز مداوم و بیش از اندازهاش روی مباحث مبارزه با تروریسم، صلح خاورمیانه و جنگ عراق نتوانست به خوبی به منطقه آمریکای لاتین و مناطقی که به نوعی حیاط خلوت آمریکا بود بپردازد و این مناطق از کنترل آمریکا خارج شد و جنبش چپ جدیدی در این کشورها قدرت گرفته است. وعدههایی که اوباما مطرح کرده نشان میدهد که رویکرد متفاوتی نسبت به آمریکای لاتین اتخاذ کرده، هر چند که اظهارات وی قبل از ورود به کاخ سفید درباره بحث ونزوئلا تنشهای جدیدی بین واشنگتن و کاراکاس ایجاد کرده است. دوران اوباما قطعا با گسترش جنبشهای چپ در آمریکای لاتین همراه میشود و اگر کاخ سفید سیاستهای تند و افراطی که در دوران بوش در مقابل این منطقه اتخاذ کرده بود را کنار بگذارد، نوعی مصالحه بین دولت جدید آمریکا و دولتهای آمریکای لاتین به وجود خواهد آمد. نکته مهم دیگر که مطرح میشود این است که روابط آمریکا و کوبا در دوران اوباما به چه صورت رقم خواهد خورد؟
احتمال داده میشود که با کنار رفتن فیدل کاسترو از قدرت و انجام یکسری اصلاحات اجتماعی در کوبا زمینه برقراری این رابطه فراهم شود. حال اگر نگاهی به این سوی نقشه جهان بیندازیم میبینیم که رابطه دولت جدید آمریکا با بازیگر قدرتمند منطقه (روسیه) نیز تغییراتی را به خود خواهد دید. اگر اوباما تصمیم بگیرد که سیاستهای دوران بوش را درباره کرملین کنار بگذارد بیشک طی 4 سال آینده شاهد کاهش تنشها میان واشنگتن و مسکو خواهیم بود.