بوی خیر نمی‌شنوم از این اوضاع

کشور لبنان به واسطه ساختار متکثر و موزاییکی خود و تشکیل شدن از طوایف متعدد همواره کشوری بحران‌خیز محسوب می‌شده است. مختصات ویژه این کشور که معلول وجود طوایف و مذاهب متعدد است، سبب شده که بسترهای لازم برای حضور بازیگران خارجی در این کشور مهیا شود. لذا از قدیم‌الایام لبنان محل حضور قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده است. این کشور مدت‌ها تحت قیمومیت فرانسه قرار داشت و پس از خروج از قیمومیت این کشور، با پذیرش دکترین آیزنهاور، در زمان جنگ سرد به بلوک غرب پیوست.پس از آن هم و از سال 1976، همزمان با شروع جنگ‌های داخلی در لبنان بسترهای جدیدی برای حضور بازیگران خارجی در این کشور فراهم و سوریه وارد عرصه سیاسی لبنان شد و از آن وقت به بعد نقشی حائز اهمیت را در تحولات سیاسی این کشور بر عهده گرفت. از آن مقطع به بعد و تا زمانی که سوریه با ترفند اسرائیل و ایالات متحده و حامیان داخلی و خارجی‌‌اش از لبنان رانده شد، به قدرتمندترین بازیگر صحنه سیاسی- نظامی این کشور بدل شد.به واقع عملیاتی که فوریه 2005 رخ داد و جان رفیق حریری را گرفت، پیش از آنکه وی را ترور کرده باشد، سوریه را هدف قرار داد و سبب شد که سوری‌ها پس از 30 سال حضور مقتدرانه، خاک این کشور را ترک کنند و با هزاران سرباز به داخل مرز‌های خود بازگردند. در آن مقطع پیکان تیز اتهامات در داخل و خارج لبنان و در اقدامی هماهنگ به سمت دمشق نشانه رفت و همه کوشیدند که سوریه را به دخالت در ترور نخست‌وزیر فقید متهم کنند.اتهامی که اعترافات دیرهنگام سعد حریری که اکنون ردای نخست وزیری را به تن کرده است، نشان داد کاملا واهی و دروغین بوده و آشکارا جنبه سیاسی داشته است. هرچند که سعد تاکید کرد اشتباه تاریخی خود را در قبال سوریه و دمشق جبران خواهد کرد اما سوال این است که آیا واقعا حریری و یا هر بازیگر دیگری توانایی این جبران مافات را دارد؟اساسا جریان‌شناسی حوادث و رویدادهای لبنان پس از ترور رفیق حریری نشان می‌دهد که قریب به اتفاق رخدادهای این کشور به نوعی با موضوع ترور وي در ارتباط بوده است. آیا به واقع حریری و همپیمان داخلی‌اش قادر هستند لطمات قطعنامه‌های 1559 و 1680 سازمان ملل را که اولی به خروج سوریه از لبنان منجر شد و دومی هم در تقابل آشکار با منافع دمشق قرار داشت، جبران کنند. 2 قطعنامه‌ای که مولود ترور حریری محسوب می‌شدند و به شکلی واضح سوریه را هدف گرفته بودند.

اما این تنها سوریه نبود که تحت فشار جامعه بین‌المللی به دلیل اتهامی واهی قرار داشت که متحدان لبنانی این کشور هم به شدت از این فشارها متأثر شده بودند. شاید تا آن مقطع موضوع خلع سلاح مقاومت تا به آن حد جدی طرح نشده بود اما مخالفان سوریه و حزب‌الله که در قالب گروه 14 مارس ظهور و بروز یافته بودند، با سوء‌استفاده از این فرصت توانستند هجمه‌ای شدید را علیه حزب‌الله ایجاد کنند که هرچند نتیجه‌ای در بر نداشت اما سبب شد پتانسیل بسیاری از حزب‌الله تلف شود.یکی دیگر از عواقب متهم کردن سوریه، سقوط دولت عمر کرامی در لبنان بود. با توجه به نزدیکی وی با سوریه خشم آنان که علم خونخواهی رفیق حریری را بلند کرده بودند، گریبان وی را گرفت و دولت او را هم بر زمین زد تا پس از آن دولتی بر سر کار آید که از تامین حداقل نیازهای مردم عاجز باشد. در آن مقطع و در سال 2005 حریری و متحدانش سوار بر موج احساسات مردمی توانستند پیروزی شکننده‌ای را در انتخابات پارلمانی کسب کنند و دولت را تشکیل دهند. دولت سنیوره که پس از عمر کرامی زمام امور را در دست گرفت، تنها تشدید و استمرار بحران‌های داخلی را سبب شد و در جریان این دولت تقابل گروه 14 مارس به رهبری المستقبل و سعد حریری و 8 مارس به رهبری حزب‌الله و جنبش امل به اوج خود رسید.اما بی‌تردید مهم‌‌ترین پیامد عدم حضور سوریه در لبنان جنگ 33 روزه حزب‌الله و رژیم صهیونیستی بود که تنها چندماه پس از خروج نظامیان سوری از این کشور رخ داد. به باور بسیاری اگر سوریه از لبنان خارج نمی‌شد و کماکان در این کشور حضور داشت، اسرائیل به خود اجازه نمی‌داد که این کشور فاقد ارتش (ارتش لبنان بیشتر به پلیس شباهت دارد) را بی‌پروا مورد تاخت و تاز قرار دهد. جنگی که به‌رغم شکست اسرائیل ویرانی‌های گسترده‌ای به همراه داشت. در این میان کارشکنی دولت سنیوره هم در اسکان جنگ‌زدگان و کمک به آوارگان اوضاع مردم لبنان را اسفناک‌تر کرده بود.نگاهی به همه این اتفاقات نشان می‌دهد، حریری کوچک به رغم وعده‌ای که داده ‌است، نمی‌تواند این اتفاقات را که مولود متهم کردن سوریه به دست داشتن در ترور حریری است، جبران کند. از آن مهم‌تر، نمی‌توان این سخنان حریری را ناشی از پشیمانی و جهل سیاسی وی و حامیانش در سال 2005 تعبیر کرد. در همان مقطع هم هر بازیگر خردمندی به راحتی می‌توانست به ذی‌نفع نبودن سوری‌ها در این ترور پی‌برد و به خوبی دریابد که تنها اسرائیل و حامیان داخلی‌اش از این باب که می‌توانند بر حزب‌الله و سوریه فشار بیاورند، برنده این ترور بوده‌اند.حتی بی‌تردید اعترافات حریری، بدون هماهنگی با مقامات سعودی که پدرخوانده و به تعبیر بهتر پدر دولت کنونی لبنان محسوب می‌شوند، انجام نشده است. اعترافات حریری تعظیم مقابل قدرت سوریه و متحدان داخلی‌اش بویژه حزب‌الله است. اکنون کمتر کسی است که بتواند جایگاه سوریه را در خاورمیانه زیر سوال ببرد. پس از ترور حریری، سوریه با فشار سازمان ملل و گزارش‌های مهلیس و پرامرتز و تهدیدهای ایالات متحده و فرانسه می‌رفت که بشدت در جامعه بین‌المللی منزوی شود اما با درایت بشار اسد که در آن مقطع شخصا متهم ردیف اول محسوب می‌شد، از این وضع نجات یافت و کار به جایی رسید که فرانسه از این کشور مقتدر خاورمیانه برای پیوستن به اتحادیه مدیترانه‌ای دعوت کرد.بی‌شک در سال 2005 و پس از ترور رفیق حریری کسی تصور نمی‌کرد که باب جدید مناسبات 2 کشور تنها 4 سال بعد و آن هم با سفر پسر نخست وزیر فقید به دمشق باز شود. سفری که در دسامبر 2009 انجام شد و پس از آن در بازه‌های زمانی متوالی ادامه داشته است. سفرهایی که بیش از هر چیز به معنی تمکین حریری و متحدان خارجی‌اش به قدرت و نفوذ سوریه در منطقه است.اما به واقع نمی‌توان به حریری، المستقبل و حامیان خارجی‌اش بویژه عربستان و ایالات متحده اعتماد کرد. بویژه اکنون که حریری دست به بازی خطرناکی در لبنان زده است که می‌توان توطئه‌های خارجی را در ورای آن مشاهده کرد. در حال حاضر حریری از طرفی به
دست بوسی اسد می‌رود و از طرف دیگر عمال داخلی‌اش را بر آن می‌دارد که به تقابل مسلحانه با حزب‌الله و متحدانش دست بزنند. درگیری برج ابي‌حيدر که چندی پیش میان حزب‌الله و اکله و عمله سعد حریری رخ داد و به شهادت 3 تن از اعضای حزب‌الله از جمله یکی از فرماندهان مقاومت منجر شد و با خویشتنداری حزب‌الله ابعاد گسترده‌ای نیافت، تقابل میان مقاومت و المستقبل را به بالاترین حد خود در یکی، دو سال گذشته رسانید. ضمن آنکه در درگیری‌های برج ابی‌حیدر نیز سفارت‌های خارجی ظاهرا دخالت داشته‌اند. افزون بر این اخباری هم به گوش می‌رسد که از ورود حجم بالایی از سلاح گرم به لبنان با دخالت سفارت آمریکا خبر می‌دهد. سلاح‌هایی که به دست اهل تسنن و سمیر جعجع رهبر قواهًْ‌اللبنانیه رسیده است. سمیر جعجع که به پدرخوانده جنگ‌های داخلی لبنان معروف است (1990- 1975)، ید طولایی در به راه‌انداختن درگیری‌های قومی در لبنان دارد. اینها همه شواهدی است که به رغم اعترافات اخیر حریری اوضاع عروس خاورمیانه را نابسامان جلوه می‌دهد. آیا به راستی لبنان مثل همیشه آبستن بحران است؟