سید‌محمد فخار:
دیپلماسی جمهوری اسلامی در مناسبات با اعراب، فصلی نوین را در منطقه رقم زده است. با وجود آنکه برخی کشورهای عربی هنوز پایبندی خود به تقسیم‌بندی انگلیسی «اعراب نوین و اعراب متمدن» را اثبات کرده و گاه و بی‌گاه این محور اختلاف افکن را دستمایه ترش‌رویی‌های سیاست خارجی خود قرار داده‌اند، جمهوری اسلامی از بدو استقرار سعی کرد بی‌توجه به این «شمال و جنوب» انگلیسی همواره مناسبات ایران و اعراب را در فضای عاری از قدرت‌های غربی بسازد.
براساس نظریه اختلافی استعمارگران بریتانیایی که تقسیم‌بندی خاورمیانه را بر پایه اندیشه‌های «بالفور» از نیل تا فرات قدم به قدم چیده‌اند، اعراب و شیخ‌نشینان منطقه به 2 گروه اعراب نوین و اعراب متمدن تقسیم می‌شوند که لبنان، سوریه و اردن قدرت‌های نوین و عربستان و مصر در زمره اعراب متمدن محسوب می‌شوند. در این نظریه غرب باید 2رویکرد را برای این شمال و جنوب به کار بندد. در محور کشورهای باسابقه رژیم اسرائیل بی‌واسطه ورود دارد و در جهان نوین عرب، آمریکا و انگلستان گام‌های جدی‌تری برمی‌دارند. با آنکه از جنگ‌های اعراب و اسرائیل سال‌ها می‌گذرد، هنوز برخی کشورهای عرب خود را قدرت متمدن می‌دانند و پروژه «هراس فزاینده از ایران» نیز مزید بر علت شده است تا فاصله شمال و جنوب بیشتر شود. مناسبات ایران و جهان عرب اما در فضای دیگری دنبال می‌شود. محور اصلی اتفاق ایران و اعراب، بحث فلسطین است که همواره در طول تاریخ جمهوری اسلامی با حمایتی گسترده دنبال شده و دشمنی رژیم صهیونیستی و فلسطین به زمین ایران و اعراب نیز کشیده شده است. جمهوری اسلامی از نگاهی فرامنطقه‌ای با تمام هیمنه خود، معتقد به مقاومت و در واقع پایه‌گذار این شجره مبارک در خاورمیانه بوده است. شاهد مثال این مدعا نیز موضع‌گیری درباره مذاکرات سازش در قبال فلسطین است که از انطباق مواضع ایران بر حقوق قانونی مردم این کشور اشغال شده حکایت دارد. از طرفی ایران بی‌توجه به تقسیمات دو دنیای عربی، بر نقش «قطر» در حل مناقشات منطقه‌ای تأکید میکند؛ کشوری که در تقسیم‌بندی غرب جایگاه استراتژیکی ندارد و تنها منابع گازی قدرتمندی برای تأمین سوخت آینده اروپا در اختیار دارد. اما جمهوری اسلامی نقشی دیگر برای این کشور در نظر گرفته است، برای نمونه در مناقشه لبنان با نقش‌آفرینی قطر اختلافات بیروت با برگزیدن میشل سلیمان حل شد، یا در حمله نظامیان به شیعیان یمنی، باز هم قطر «نقش محوله جمهوری اسلامی» در «میانجیگری مناقشات» را به‌خوبی ایفا کرد. سفر دیروز رئیس جمهوري اسلامی ایران به دوحه و رایزنی با مقامات عاليرتبه این کشور عربی نیز حکایت از تمدید این مأموریت دارد و گویا قطر این بار هم درباره موضوع فلسطین و شاید گفت‌وگو با اعراب و حتی بحث احتمال حمله نظامی به جمهوری اسلامی قرار است در پرده ایرانی بازی کند. دراین باره یک منبع آگاه دیپلماتیک در ریاض با اشاره به سفر دیروز امیر قطر به عربستان از بررسی پیشنهادی خبر داد که ایران درباره توسعه همکاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس به قطر ارائه کرده است. آنچه اهمیت دارد توجه به این نکته است که سفر شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی بلافاصله پس از دیدار با احمدینژاد صورت گرفته است تا «شیخ حمد» را سر میز مذاکره با «ملک‌عبدالله» بنشاند. این منبع دیپلماتیک موضوع مذاکرات را «بسیاری از مسائل قابل بحث» دانست و همچنین از بررسی موضوع هسته‌ای ایران در این دیدار خبر داد. البته یادآوری این بحث نیز ضروری می‌نماید که نزدیکی ایران به قطر برای طرف سعودی قابل پذیرش نیست و علاوه بر آنکه عربستان، قطر را در دنیای مدرن اعراب نیز بی‌جایگاه می‌بیند، نیم‌نگاهی نیز به اختلافات قومی و قبیله‌ای مرزی با این کشور دارد كه اين، هزینه اقبال قطر را برای سعودی‌ها سنگین‌تر کرده است. توجه جمهوری اسلامی به دکترین خود برای حضور در دنیای اعراب اگرچه یک دهه در سیاست خارجی به فراموشی سپرده شد و در گفت‌وگوی تمدن‌ها با آزمون و خطاهای بسیار پیگیری شد، اما احمدینژاد دیروز در دیدار نخبگان و ایرانیان مقیم قطر اعتراض کرد که نظام حاکم در دنیا یکجانبه و یکطرفه تنظیم شده است. رئیس جمهور کشورمان در ادامه با اشاره به روابط ایران و قطر افزود: مناسبات 2 کشور برادرانه، دوستانه و رو به گسترش بوده و در مهم‌ترین موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی دارای دیدگاه‌های واحدی هستند و امروز نیز برای حل مشکلات و «خنثی کردن طراحی‌های دشمنان در منطقه»، «برنامه‌های مشترکی» را پیگیری می‌کنند. رئیس جمهور در این دیدار نیز به بحث دنیای اعراب توجه ویژه‌ای داشت: «پس از سقوط صدام و عدم کشف سلاح در عراق، آمریکایی‌ها با ماندن در این کشور به عراق لطمه زدند بنابراین، این نظم باید جای خود را به نظم جدیدی بدهد»، «مردم غزه در حالی که در خانه و سرزمین خود به زندگی مشغول بوده و به خاک کسی تجاوز نکرده بودند، مورد سنگین‌ترین تجاوز قرار گرفتند و بیش از 1400 نفر آنان کشته شدند»و «کشورهای حوزه خلیج فارس صدها سال در کنار یکدیگر زندگی کرده و دارای یک ریشه و فرهنگ هستند، البته اینگونه طراحی‌های سلطه‌گران با هوشیاری ملت‌ها و دولت‌های منطقه بی‌تأثیر خواهد بود».
رئیس جمهور همچنین در جریان سفر یکروزه به قطر در کنفرانس خبری مشترک با شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی امیر قطر بر این نکته که رژیم صهیونیستی قادر نیست هیچ اقدامی را علیه ملت ایران انجام دهد، تاکید و تصریح کرد: آنها می‌دانند انجام هر اقدامی علیه ایران به معنای پاک‌شدن این رژیم از صحنه روزگار است. محمود احمدینژاد با بیان اینکه اقتدار ملت ایران در برابر دشمنان، قاطع و پشیمان‌کننده است و هر اقدامی علیه ایران، پایان سیطره و هیمنه دشمنان را به همراه خواهد داشت، گفت: رژیم صهیونیستی در محاسبات ملت ایران به شمار نمی‌رود. رئیس‌جمهور افزود: اقتدار ملت ایران در برابر دشمنان قاطع و پشیمان‌کننده است و هر اقدامی علیه ایران، پایان سیطره و هیمنه دشمنان را به همراه خواهد داشت. شیخ حمد امیر قطر نیز در این کنفرانس خبری به موضوعات مورد توافق در مذاکرات خود با احمدینژاد اشاره کرد. وی محاصره غزه را مهم‌ترین موضوع منطقه و جهان اسلام دانست و خاطرنشان کرد: ایران و ترکیه در کمک به مردم فلسطین و غزه نقش بسزایی داشتند که مطمئناً اگر کمک آنها نبود امروز وضعیت فلسطین بدتر شده بود. رئیس‌جمهور در پایان این کنفرانس خبری، يك دستگاه نانوسکوپ به امیر قطر هدیه کرد.
سفر رئیس جمهور به قطر واکنش‌های متعددی در سطح منطقه داشت. روزنامه «القدس العربی» چاپ لندن در شماره روز دوشنبه خود نوشت: اظهارات روز یکشنبه رئیس جمهوری ایران در دوحه قطر مبنی بر اینکه هرگونه حمله به کشورش به نابودی اسرائیل خواهد انجامید، نشان‌دهنده اعتماد به نفس او است. این روزنامه افزود: سخنان وی به مثابه هشدار به اسرائیل یا آمریکا درباره هرگونه حمله به ایران است. القدس العربی با عنوان اینکه به نظر می‌رسد طرف‌های مقابل ایران به دنبال بهانه‌ای برای آغاز جنگ علیه این کشور هستند، افزود: آغازگر جنگ بودن کار آسانی است اما ختم آن به نفع طرف متجاوز کاری سخت است که افغانستان و عراق مصداق بارز این امر به‌شمار می‌روند. روزنامه قطری الشرق نیز با مثبت ارزیابی کردن مذاکرات دوجانبه مذکور نوشت: نشست احمدینژاد و شیخ حمد در حقیقت دیدگاه‌های مشترک موجود را در قبال مسائل مهم منطقه و علاقه‌مندی دو طرف را نسبت به ایجاد امنیت و ثبات در منطقه تحکیم بخشید. روزنامه الرای نیز سفر احمدینژاد به قطر را بیانگر عمق روابط 2کشور دانست و افزود: ایران برای مقابله با هرگونه تجاوز آمادگی کامل داشته و قادر به واکنش است.