شهادت میرزا کوچک خان – 1300
میرزای شهید
87 سال پیش در چنین روزی میرزا کوچک‌خان جنگلی از مبارزان انقلاب مشروطه در جنگل‌های گیلان به شهادت رسید. فرزند میرزا بزرگ که در 1257محله استادسرای رشت به دنیا آمد، پس از تحصیل در مدرسه حاجی‌حسن به مدرسه جامع رشت رفت تا صرف‌ونحو یاد بگیرد. سپس وارد مدرسه محمودیه شد و چندی بعد در حالی که می‌توانست به درجه اجتهاد برسد به خاطر شرایط ویژه کشور عبا و عمامه را در گوشه‌ای گذاشت و تفنگ در دست گرفت. میرزا کارش را از انقلاب مشروطه آغازکرد و از آنجا بود که به انقلابیون پیوست. اول در فتح قزوین شرکت کرد و بعد پایه و اساس نهضت جنگل را گذاشت. سال ١٢٩٣ بود که مبارزه مسلحانه را در گیلان برضد ارتش اجنبی شروع کرد.میرزا و مبارزانی که با هم یا علی گفته بودند ١۶ خرداد ١٢٩٩ بیانیه‌ای را منتشر کردند که در آن تشکیل کمیته انقلاب سرخ ایران و الغای اصول سلطنت و تأسیس یک حکومت جمهوری را خواستار بودند. یک روز بعد این کمیته میرزارا به عنوان سرکمیسر و کمیسر جنگ اعلام کرد. هنوز مدت زیادی نگذشته بود که بلشویک‌های روسی انقلابی‌های سرخ طرفدار شوروی را به شورش وادار کردند.
میرزا برای اعتراض از رشت به فومن رفت و دو نفر نماینده با یک فقره نامه بلند بالا برای لنین فرستاد: «در موقع، خود به نمایندگان روسیه اظهار کردم که ملت ایران حاضر نیست پروگرام بلشویک‌ها را قبول کند.» پس از این نامه سرسپرده‌های شوروی با رهبری فرمانده قوای مسلح شوروی و نیز مدیر بخش سیاسی- امنیت نظامی، برضد میرزا کودتا و همه طرفداران میرزا را بازداشت کردند، اما وقتی قوای طرفدار روس اعلام حکومت کردند، قزاق‌ها به رهبری رضا‌خان میرپنج وارد رشت شدند، میرزا هم به فکر تجدید قوا بود. مدتی بعد دکتر حشمت به همراه تعدادی از جنگلی‌ها اعدام و مبارزان جنگل ناچار به عقب‌نشینی شدند. میرزا نیز با تنها یارش گائوک آلمانی (هوشنگ) به سمت خلخال رفتند، اما گرفتار برف و بوران شدند. میرزا در حالی که گائوک را به دوش گرفته بود، بیهوش شد و به شهادت رسید.
درگذشت آیتالله محقق‌داماد – 1393
در امتداد رسول
141 سال پیش در چنین روزی آیتالله سیدمحمد محقق‌داماد از علمای عصر قاجار دیده از جهان فروبست. محمد موسوی که بعدها به محقق داماد معروف شد، مثل جدش پیش از تولد، پدر را از دست داد و در شش سالگی مادرش به رحمت خدا رفت. محمد بعد از اینکه در زادگاهش اردکان مقدمات علوم را فرا گرفت به یزد رفت و از محضر استادانی چون سیدیحیی واعظ‌یزدی، سیدحسین باغ‌گندمی، سیداحمد مدرس و شیخ غلامرضا فقیه‌یزدی سود جست. 15 سالش بود که حوزه علمیه قم تاسیس شد و درست یک سال بعد به پیشنهاد استادش حاج شیخ غلامرضا به شهر قم رفت. استاد طوری محمد را بدرقه کرد که موجب شد اعتمادبه‌نفس فوق‌العاده‌ای پیدا کند. او در حوزه علمیه قم هم در کلاس سیدعلی یثربی‌کاشانی، آیتالله سیدمحمد تقی خوانساری، آیتالله میرزامحمد همدانی، آیتالله حاج‌سید محمدحجت کوه‌کمری و آیت‌اللّه حاج‌شیخ عبدالکریم حائری‌یزدی حاضر شد. حمایت‌های آیتالله حائری آنقدر مثال‌زدنی بود که محمد را برای تحصیل و تحقیق بیشتر دلگرم و امیدوار می‌کرد. مدتی بعد او با دختر آیتالله حائری ازدواج کرد و داماد ایشان شد. انتخابی که موجب شد سیدمحمد لقب داماد بگیرد.
استاد که به رحمت خدا رفت سیدمحمد داماد هم رسما تدریس در حوزه علمیه قم را شروع کرد. در مدت زمانی بسیار کوتاه، کلاس او محل حضور طلاب جدید و فضلای مشهور حوزه شد. در این کلاس‌ها نام بزرگانی چون مرتضی مطهری، محمدحسین بهشتی، شیخ‌عبدالرحیم ربانی‌شیرازی، امام موسی‌صدر، دکتر محمد مفتح، شیخ‌علی قدوسی و حاج‌آقا مصطفی خمینی به چشم می‌خورد. چند سالی تا انقلاب مانده بود که دچار عارضه قلبی شد.او سرانجام بعد از 75 روز دست و پنجه نرم کردن با بیماری، دارفانی را وداع گفت و پیکر ایشان در مقبرهای از مقابر شرقی حرم حضرت معصومه(س) روبه‌روی ایوان آینه به خاک سپرده شد.
جایزه نوبل به بکرل و کوری – 1903
یک تصادف خوب
105 سال پیش در چنین روزی هانری بکرل، فیزیکدان فرانسوی به همراه ماری و پیر‌کوری توانستند خاصیت رادیواکتیویته را در اورانیوم کشف کنند. بکرل که یکی از نخستین دانشمندان علوم هسته‌ای بود از 1896 به دنبال این بود که ثابت کند مواد در نور طبیعی فلوئورسان، از خود پرتو ساطع می‌کنند. بکرل یک نمونه سولفات پتاسیم اورانیوم را با یک صفحه عکاسی در کاغذ سیاه پیچید و در کشوی آزمایشگاه گذاشت و مشغول آزمایش‌هایش در باب لامپ‌های اشعه کاتدی شد.
چند روز بعد فهمید که نمونه تصویری تیره ایجاد شده روی صفحه عکاسی از تشعشع ماده‌ای بود که آن را در کشو گذاشته بود و اینگونه به طور تصادفی خاصیت رادیواکتیویته اورانیوم را کشف کرد. بکرل درباره این قضیه 9 مقاله ارائه داد که مورد توجه فیزیکدان فرانسوی لهستانی‌الاصل، ماری کوری و شوهرش پیر کوری قرار گرفت. سال 1901 بکرل اولین واپاشی پرتوزا را مشاهده کرد. او هنگام کار با خانواده کوری نمونه‌ای از رادیم فعال را در جیب سینه‌اش گذاشته بود که باعث سوزش سینه‌اش شد. این کشف در واقع به تحقیق روی کاربردهای پزشکی تشعشع منجر شد. در نهایت پایه تحقیقات فیزیک هسته‌ای و شیمی به وسیله «کوری‌ها» بنیانگذاری شد. آنها سال 1903 نشان دیوی را از انجمن سلطنتی انگلستان گرفتند و سپس موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک شدند.