هرچند در دو دهه اخیر شاهد رشد نویسندگان زن در عرصه ادبیات داستانی بودهایم اما تصور میکنم آنچه بیشتر به افزایش این آمار کمک کرده، حجم انبوه آثار این طیف بوده است. به بیان سادهتر، آثار زنان نویسنده به لحاظ کمی بر کیفیت آن ارجحیت داشته است و به نظر میرسد باید درباره اینکه چرا زنان نویسنده توانستهاند کتابهای بیشتری، لااقل بیشتر از مردان، منتشر کنند ولی به لحاظ محتوا و کیفیت به نقاط چندان درخشانی دست نیابند نیازمند بررسیهای دقیق از سوی داوران حیطه ادبیات داستانی است. یعنی با تکیه بر مطالعات و بررسیهای دقیق منتقدان ادبي است که میتوان دریافت آیا آثاری که زنان نویسنده در سالهای اخیر و تا به امروز ارائه دادهاند ماندگار هستند یا خیر. این پاسخ نیز تنها از طریق توجه تئوریک منتقدان اهالی ادبیات داستانی به این آثار میسر میشود. با این اوصاف گمان میکنم زنان نتوانستهاند آنطور که باید در آثار داستانی به ارتقای کیفیت کمک کنند، اما گاه نویسندگان مردی را دیدهام که در ترسیم حال و هوای زنانه در آثارشان موفقتر از زنان بودهاند.
برخی اعتقاد دارند رشد کمی زنان نویسنده در این سالها و کمکاری نویسندگان مرد، به واسطه شاغل نبودن برخی از نویسندگان زن و داشتن فراغت کافی برای نوشتن بوده است اما باید به این نکته توجه داشت که هیچوقت نمیتوان در این باره حکمی قطعی و کلی صادر کرد. اگر بخواهیم صادقانه با این مبحث مواجه شویم باید گفت مردان از توانایی بیشتری برای دریافت حس و حال و هوای زنانه و انتقال آن به اثر برخوردارند و نوشتن یک نویسنده زن درباره مسائل ودغدغه های زنان بدیهیترین و طبیعیترین کاری است که میتواند انجام پذیرد. شاید بتوان گفت زنان دغدغههای شخصیشان را مکتوب کردهاند و این کار چندان شاقی نیست. مهم این است که تا چه اندازه در ترسیم کردن مشکلات زنان موفق بودهایم. البته این نکته را باید در نظر داشت که در برخی موارد این، خود زنان هستند که برای خود درد و آلام و محدودیتهای مختلف میتراشند و اجتماع در این زمینه نقش چندانی ندارد. در حال حاضر با نگاه اجمالی به آثار زنانه به یک نکته مشترک برمیخوریم و آن شباهت موضوعی تمام آثار به یکدیگر است. در حالی که متاسفانه بسیاری از اصول و شگردهای داستاننویسی در این آثار رعایت نشده است.
به این ترتیب هرچند ضعف چندانی در کار نویسندگان زن به چشم نمیخورد اما نقطه قوتی هم که بتوان درباره آن سخن گفت نیست. فراموش نکنیم که مشکلات زنان امروز در اجتماع ما منحصر به قوانین وضع شده اجتماعی نیست و فراتر از آن است. در واقع آنچه امروز بیش از داشتن حقوق مختلف اجتماعی آزاردهنده به نظر میرسد وابستگی بیش از اندازه زنان به مردان است و البته تبعاتی که چنین وابستگی بیقید و شرطی به بار میآورد متاسفانه این مساله هم در قشر زنان عامی و هم در تحصیلکردهها به چشم میخورد. البته منکر این مساله نمیتوان بود که تکیه زن به همسر او خواهد بود اما این اتکا باید براساس شکلگیری یک بینش صحیح و ارتقای آگاهیها و متکی بر قوانین و اصول اجتماعی و اخلاقی کشور باشد.
*نویسنده و پژوهشگر ادبیات داستانی