دوستان شما، در مقطعی كه با پروژه دعوت همکاری می‌کردید و پس از آن، متوجه می‌شوند که هرگاه صحبت از فیلم دعوت می‌شود، شما به شدت برانگیخته می‌شوید. علت این قضیه تا چند هفته اخیر که بگومگوهای شما و آقای حاتمی‌کیا در رسانه‌ها انعکاس پیدا کرد، چندان آشکار نبود، ولی حالا که علل این دلگیری‌ها معلوم شده است، بد نیست به اختصار بگویید ماجرا از چه قرار است؟
این واقعا یک اتفاق رئال جادویی است و فقط در قصه‌های مارکز می‌تواند چنین اتفاقاتی بیفتد که طرف سوار ملحفه می‌شود و ملحفه به قایق تبدیل می‌شود و بعد هم به هوا می‌رود و مارکز به خواننده‌اش می‌گویدکه در مملکت من (آمریکای لاتین) چنین اتفاقاتی ممکن هستند و روی می‌دهند. در فیلم دعوت هم یک اتفاق رئال جادویی افتاد و من و حاتمی‌کیا به موجودی به نام دعوت، تعصبی شبیه به آنچه که انسان نسبت به فرزندش دارد، پیدا کردیم. من واقعا دعوت را جزئی از وجود خودم می‌دیدم و حاتمی‌کیا هم این علاقه را به موضوع داشت. من این ایده را در چند داستان کوتاه کتاب «من آنا کارنینا نیستم» مطرح کرده بودم تا زمانی که ایشان به من زنگ زد و ایده دعوت را مطرح کرد. الان هم بر خلاف آنچه که بسیاری سعی دارند القا کنند، مساله ما مساله دعوا نیست و من این بحث‌ها را دعوا نمی‌بینم، بلکه یک اتفاق «رئال جادویی» می‌بینم؛ یعنی در واقع من با 2 حاتمی‌کیا روبه‌رو هستم؛ یکی در واقعیت، یکی در مطبوعات. آنچه در واقعیت می‌دیدم، حاتمی‌کیایی بود که دعوت را به اندازه‌ای که من این موضوع را دوست دارم، دوست داشت و بسیار سر دعوت مهربان، گشاده‌رو و سخاوتمند بود و افکار دیگران را هم پذیرا می‌شد و واقعا در نگارش قصه‌ها و فیلمنامه‌ها بین ما اشتراک فکری وجود داشت. نگارش این فیلمنامه یک کار دو نفره بود و من خیلی برای آن زحمت کشیدم، همان طور که قطعا حاتمی‌کیا هم برای نگارش فیلمنامه کم زحمت نکشید. من فیلمنامه را می‌نوشتم و به او می‌دادم و او نظراتش را اعمال می‌کرد، اما قصه‌ها تماما حاصل نگارش من بود و هر کدام در طول یک یا 2 شب نوشته شدند و آقای حاتمی‌کیا تعجب می‌کرد که من در نگارش قصه چقدر سرعت عمل دارم. بخش دوم این اتفاق رئال جادویی، چهره دوگانه من است. مطبوعات مرا جوری معرفی می‌کنند در حالی که خودم فیلم را یک بار در اکران خصوصی دیدم و احساس مالکیت به هیچ چیزی در این دنیا ندارم. چیستا یثربی واقعی فقط از انجام این نویسندگی خوشحال است. مرا هم ذوق‌زده و ابله معرفی می‌کنند در حالی که برای من در این سن، دخترم از هر چیزی مهم‌تر است.
بالاخره شما فیلمنامه را نوشته‌اید یا نه؟
قطعا! و آقای حاتمی‌کیا هم مثل هر کارگردان سینما و تئاتری، تغییرات مورد نظر خود را در آن اعمال کرده، جرح و تعدیل‌هایی را انجام داده و دیالوگ‌ها را در جاهایی حذف و در جاهایی اضافه کرده است. این یعنی همان اسم مشترک در تیتراژ فیلم که کارگردان‌های سینما به آن عادت دارند.
فکر می‌کنید منظور ایشان از اینکه می‌گوید شما فیلمنامه را ننوشته‌اید، چیست؟
عصبانیت از همه چیز حتی از مصاحبه‌های من و حس مالکیت به فیلمی که دوستش دارد. ایشان احساس خطر کرده، در برنامه رادیویی فرزاد حسنی، او از حاتمی‌کیا پرسید که چطور شما اولش اسم چیستا یثربی را به‌عنوان فیلمنامه‌نویس نوشتید و بعد هم یثربی آن مطلب شاعرانه را درباره دعوت در مجله صنعت سینما نوشت. جواب داد: آخر ایشان خیلی دور برداشته که فیلم دعوت مال اوست. ایشان کارهای نبوده و فیلمنامه‌ای ننوشته. کم مانده بود بگوید که ایشان اصلا وجود ندارد و چیستا یثربی، یک اسم مستعار است. من فکر می‌کنم عشقی که حاتمی‌کیا نسبت به فیلمش داشت و همین‌طور فضایی که مطبوعات به وجود آوردند، این مساله را پدید آورد. من حاتمی‌کیایی را که در مطبوعات چهره بسیار عبوسی دارد و به منتقدان تندی می‌کند را واقعا نمی‌شناسم. من در کنار ایشان در فضای مطبوعاتی هم بوده‌ام و برخورد ایشان را می‌دیدم، ولی وضعیت واقعا به این شکل خصمانه نبود.
گزارش‌های تصویری از نشست‌های مطبوعاتی شما و ایشان و دیگر عوامل فیلم دعوت هم حاکی از این نبود که شما با هم دعوا دارید.
من واقعا با آقای حاتمی‌کیا دعوا نداشتم. تنها دعوای من همان چند خطی بود که روزنامه اعتماد از من نوشت و فرزاد حسنی آفتابی‌اش کرد. دعوای من با آقای حاتمی‌کیا، دعوای یک نویسنده و یک کارگردان نبود، دعوای یک فیلم تمام شده بود. اگر ایشان اسم مرا در تیتراژ فیلم نمی‌زد، دعوا می‌شد؛ دعوای کارگردان و نویسنده، ولی ایشان در تیتراژ فیلم به تعهد حرفه‌ای خود عمل کرد پس واقعا دعوایی وجود نداشت.
ولی شما قبل ازآن هم ادعا کرده بودید که بازیگردان فیلم هستید و ایشان مدعی بود که در مقام کارگردان، نیازی به بازیگردان ندارد.
اینکه دعوا نیست، یک پیشنهاد و سپس لغو آن است. طبق قراردادی قرار بود من بازیگردان فیلم هم باشم، ولی پس از مدتی صلاح دید بازیگردان لازم نیست.
شما از این پیشنهاد ناراحت نشدید؟
نه، خیلی هم خوشحال شدم، چون اصلا حوصله 3 نیمه شب به جاده چالوس رفتن یا در استخر سرد فیلمبرداری کردن را نداشتم. من از بازیگردان نبودن ناراحت نبودم، چون شغل اصلی من نویسندگی است...
ولی دوستانتان می‌گویند که ناراحت بودید.
خیر، فقط به 2 دلیل غافلگیر شدم؛ اول اینکه در میانه کار دورخوانی‌ها بودیم و فکر می‌کردم هنوز وظایفم را کامل انجام نداده‌ام و دوم اینکه علاقه فراوانی به این فیلم پیدا کرده بودم.
یعنی باید مقدمه‌چینی می‌کردند؟
خیر، نمی‌دانم، فقط می‌دانم به خاطر این، کار تئاترم را در سال 86 از دست دادم، سریالی که آقای رحمانیان به عنوان سرپرست نویسندگان از من دعوت کرده بودند و برخی پروژه‌های دیگر را از دست دادم و به همه گفتم درگیر فیلم دعوت هستم و بعد ناگهان...
پس اگر این خبر را در فاصله مثلا 10 روز به شما می‌دادند، ناراحت نمی‌شدید؟
اساساً چگونگی بیان یک خبر مهم است. شرایط سختی بود، انتخاب آن همه بازیگر که بسیاری از آنان دوستان من بودند و حذف بسیاری دیگر که آنان هم دوستانم بودند و قبل از آن هم مراحل طولانی نوشتن قصه‌ها، فیلمنامه و تبادل نظر با حاتمی‌کیا درباره فیلمنامه... بعد با خود گفتم لابد فیلم به دلیل بازیگران حرفه‌ای احتیاج به بازیگردان ندارد یا کارگردان به خاطر بچه‌ام و بیماری مادرم مراعاتم را کرده. خودش که این را می‌گفت. تا قبل از شروع فیلم، اعتقاد من این بود که حاتمی‌کیا آدم مؤمنی است و از دروغ و شایعه‌پراکنی‌های رسانه‌ای و اینگونه خصلت‌ها بدش می‌آید و تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد و در تمام طول فیلم هم نگرانی‌ام این بود که نکند اطرافیان من و ایشان در رابطه کارگردان و فیلمنامه‌نویس اعمال نظر بکند، ولی از جانب آقای حاتمی‌کیا خیالم راحت بود که دروغ نخواهد گفت و هرگز واقعیت را واژگونه جلوه نخواهد داد و ابدا تصورش را هم نمی‌کردم که یک روز بشنوم بگوید: «یثربی فیلمنامه را ننوشته!» چون خودش شاهد آن سه ماه زحمت من بود و البته خودش در تکمیل فیلمنامه هم مثل هر کارگردان دیگری همکاری داشت، وقتی اسم من هم به‌عنوان فیلمنامه‌نویس بالای اسم ایشان خورد، دیگر مساله‌ای نداشتم تا آن برنامه فرزاد حسنی پیش آمد. من خودم هیچ‌وقت رادیو گوش نمی‌دهم. به من گفتند آن طرف خط باش و درباره فیلمنامه دعوت صحبت کن ولی آن شب از برنامه حذف شدم و در برنامه بعدی مصاحبه کردند.
دلیلی داشت؟
فکر می‌کنم خواست حاتمی‌کیا بود و نمی‌خواست من از آن طرف خط مستقیما صحبت کنم. من حقیقتا این حاتمی‌کیای بعد از فیلم دعوت را نمی‌شناسم و خدا از نیت و دل انسان‌ها آگاه است. حاتمی‌کیایی که من یادم می‌آید، چند روز قبل از آن مصاحبه رادیویی از من پرسید برای فیلم جدیدم با ما همکاری خواهی داشت و حتی طرح آن را به من داد تا روی آن فکر کنم و من ورسیون اول آن را نوشتم اما هرگز به دستش نرسید.
فکر می‌کنید چرا این پیشنهاد را داد؟
اول این را بگویم که قرار بود فقط در این فیلم جدید همکاری کنم، نه اینکه کاملا تنهایی آن را بنویسم. دلیلش هم این است که لابد از قلم من و نتیجه فیلم دعوت راضی بوده است.
می‌پذیرفتید؟
من پذیرفته بودم.
حالا با این حرف و حدیث‌هایی که پیش آمده چطور می‌پذیرید؟
بستگی دارد کدام حاتمی‌کیا از من بخواهد که برایش بنویسم و بستگی دارد کدام چیستا یثربی بخواهد پاسخ بگوید. این حاتمی‌کیایی را که این روزها در مطبوعات و رسانه‌ها می‌بینم و می‌شنوم، نمی‌شناسم. من از این حاتمی‌کیا نه دلخورم نه با او آشنا هستم چون یک چهره خشمگین را می‌بینم و چیستا یثربی مطبوعات را هم نمی‌شناسم، او را هم بسیار خودشیفته و خوشحال معرفی کرده‌اند. من واقعا از نوشتن دعوت احساس انجام وظیفه الهی می‌کنم، اما کل فیلم که به من تعلق ندارد. من بخشی از این بار الهی را انجام دادم و رفتم، یادم هست که همین روزنامه«وطن‌امروز» از قول من تیتر زده بوده«نسبت به اسم حاتمی‌کیا حساسیت پیدا کرده‌ام» و این خیلی تیتر نامناسبی است. در حالی که در مطلب از آقای حاتمی‌کیا دفاع کرده بودم و گفته بودم چرا آنقدر به اسم او توجه می‌کنید، به فیلمش توجه کنید. ولی این تیتر نامناسب برعکس القا می‌کرد یا تیتر زده بودند: «من نمی‌دانم شریفی‌نیا از کجا آمد؟» من زنگ زدم و گفتم:«روی چه حسابی این تیتر را زده‌اید من که این جمله را به شوخی گفتم.» گفتند: «ببخشید. این تیتر می‌فروشد الان هم مجله در چاپخانه است و نمی‌شود کاری کرد.» واقعیت این است که حاتمی‌کیا و چیستا یثربی‌ای که مطبوعات ساخته‌اند، آنقدر چهره تحریف شده‌ای دارند که فعلا نمی‌توانند با هم همکاری کنند مگر باز خداوند چنین اراده کند...
پس شما با تقسیم خودتان و آقای حاتمی‌کیا به دو نوع آدم مطبوعات و غیرمطبوعات، راه را برای امکان همکاری مجدد باز می‌گذارید.
ببینید! فیلم دعوت فرصتی بود که من احساس کردم خداوند آن را در اختیار من گذاشت تا حرف‌هایی را بزنم که مثلا در تئاتر، اساسا امکان طرحش نبود و اگر جسارت حاتمی‌کیا نبود شاید هیچ کارگردان دیگری هم سراغ چنین موضوعی نمی‌رفت، بنابراین من دعوت ایشان را برای نوشتن این قصه، لطف خدا و ایشان را واسطه این لطف می‌بینم.
پس اگر دوباره دعوت کند، می‌پذیرید؟
نمی‌دانم، انسان در لحظه زندگی می‌کند. صبح روز قبلش پیامک فرستادم که ورسیون اول فیلم جدیدتان را نوشته‌ام و ایشان هم جواب داد منتظر باش. شب، آن برنامه پخش شد.
قصه این فیلم جدید چه بود؟
نمی‌توانم بگویم، چون متعلق به من نیست. قصه مال ایشان است و من از لحاظ حرفه‌ای حق ندارم لو بدهم. من قرار بود فقط همکاری کنم. ببینید، همکاری من با آقای حاتمی‌کیا نه اول راه من بود نه آخرش. ما در میانه یک راه، با هم همکاری کردیم و بعد هم دور شدیم، علت این دور شدن هم رسانه‌ها بودند. همکاری ما هم اگر موثر و مفید باشد، خداوند اسباب و عللش را فراهم می‌کند.
در هر حال، من الان خیلی دوست دارم فیلم خودم را بسازم. به گمانم دیگر زمانش رسیده که خودم نوشته‌های خودم را بسازم که دیگر از این سوءتفاهم‌ها پیش نیاید. این اولین مشکل من با کارگردان‌ها نبود و قطعا در صورت ادامه، آخری هم نخواهد بود.
سرنوشت رمانتان به کجا رسید، اسمش همان دعوت است؟
مجوزش گرفته شده و اسمش هم هست«اسرار انجمن ارواح». احتمالا این رمان تا اوایل بهمن‌ماه به وسیله نشر پارمینا منتشر می‌شود.
بگذریم، آیا شما آدم سیاسی‌ای هستید؟
خیر.
پس چرا در آستانه انتخابات دیالکتیک امضا و تکذیب از طرف شما در رسانه‌ها اوج می‌گیرد؟
همیشه تعجب می‌کنم که این آدم‌ها چه می‌کنند. من خیلی از این آدم‌ها را حتی به اسم هم نمی‌شناسم، چه رسد به چهره. من آنقدر سیاسی نیستم که همه کاندیداها را بشناسم و خصوصیات آنها را بدانم و وقتی اسم من در حمایت از کاندیدايی می‌آید، واقعا تعجب می‌کنم. من با جاهای مختلفی همکاری دارم. مثلا از یک طرف با انجمن حمایت از حقوق کودکان و از طرفي برای بهزیستی يا براي ناجا تئاتر‌درمانی کار می‌کنم، درحالی که اینها هیچ ربطی به هم ندارند. همه آنها هم مرا دوست خودشان می‌دانند و همه هم به من لطف دارند و اسم مرا بدون اینکه از من بپرسند، پایین اسم کاندیدای مورد علاقه‌شان می‌نویسند.
آیا تا به‌حال به این کار اعتراض کرده‌اید؟
2بار، آخری که مکتوب بود و برای چند جا، از جمله خبرگزاری مهر فرستادم و چاپ نکردند. گفتم: «من آدم سیاسی ای نیستم و دارم کار فرهنگی می‌کنم. چرا اسم مرا در زمینه سیاسی می‌آورید؟» گفتند: «ما یک خبرگزاری فرهنگی هستیم و این را چاپ نمی‌کنیم.» گفتم: «شما بودید که اسم مرا در آن لیست آورده بودید.» البته خودم نامه را در جای دیگری چاپ کردم.
آن تکذیبیه منعکس شد.
فقط آن نبود. یک بار دیگر هم سه سال پیش چنین وضعی پیش آمد. گفتم از من سوال کنید، بعد اسمم را بزنید، گفتند پیدایت نکردیم.
فکر نمی‌کنید در سینما و کلا عرصه هنری ایران جریانی هست که تصور می‌کند تمام ابواب‌جمعی هنر جزو سیاهی لشکرهای او هستند و هر وقت او تصمیم بگیرد، می‌تواند از نام آنها در هرجا که بخواهد، خرج کند؟
اگر این‌طور باشد که شبیه مافیاست و خیلی هم خطرناک.
شما تا به حال این را احساس نکرده‌اید؟
من نویسنده مستقلی هستم. از این طرف جنیفر لوپز را می‌نویسم و از آن طرف برای آقای حاتمی‌کیا. بله من هم گاهی چنین احساسی کرده‌ام و این مافیا، مافیای دردناکی است، یعنی مافیایی است که انسان احساس می‌کند بدون اجازه فرد، او را وسیله تبلیغات خودش قرار می‌دهد. من تا جايی که توانسته‌ام درباره اسم خودم مقاومت به خرج داده‌ام، ولی بعضی جاها دست من نیست. یک روز به من زنگ زدند و گفتند اسم تو جزو زنانی است که در فلان تظاهرات بوده‌اند، در حالی که من آن روز از صبح تا شب در بیمارستان بالای سر دخترم بودم که بیمار بود. من آن روز نفهمیدم روی چه حسابی نام من روی سایت‌ها بود و هنگام حمایت از کاندیداهای ریاست جمهوری هم نفهمیدم به چه دلیلی بدون اطلاع من اسم مرا گذاشتند.
پس شما پیشاپیش می‌توانید بگويید از هیچ کاندیدايی حمایت نخواهید کرد؟
من هم قطعا به عنوان یک فرد، حق يك رأی خواهم داشت و حمایت هم می‌کنم، ولی نه به شکل علنی و پایین اعلامیه افراد. من هم همان حقی را دارم که دیگران دارند، منتها به هیچ‌وجه تبلیغاتچی کاندیدایی نمی شوم.
از چه زمانی به فمینیست بودن متهم شدید؟
از وقتی که به دنیا آمدم.
مگر چه کردید که به چنین چیزی متهم شدید؟
برادری داشتم که یک سال از من بزرگ‌تر بود. او را یک سال دیر به مدرسه فرستادند که با هم به مدرسه برویم. همیشه شاکی بودم از تبعیضی که به‌طور رسمی از طرف خانواده و جامعه درباره پسرها و دخترها وجود داشت.
پس می‌گوییدگرایش به فمینیسم حاصل برخی از تبعیض‌های فروخفته است؟
خیر، چون حاصل تبعیض‌های غیر فروخفته هم هست! این تبعیض‌ها به‌قدری علنی هستند که نیازی به کشف آنها نیست. قطعا این نوع گرایشات محصول همین تبعیض‌های علنی است.
بالاخره شما طرفدار این جریان هستید یا نه؟
من طرفدار انسان شایسته هستم نه زن شایسته. من طرفدار انسان صادق، صالح و درست هستم؛ چه زن، چه مرد.
دیدید سلام ما را هم برسانید.
نه، من انصافا چند تايی را دیده‌ام. فکر می‌کنم آنقدرها «سایکوتیک» نشده‌ام که متوجه نباشم آدم‌های خوب وجود دارند. گاهی اوقات باورم می‌شود که سایکوتیک هستم. مثلا وقتی فیلم «دعوت» داشت ساخته می‌شد، فکر می‌کردم سایکوتیک شدهام، چون فکر می‌کردم فیلم من دارد ساخته می‌شود. به قدری فیلم را دوست داشتم که حس می‌کردم فیلم من است.
ولی الان كه اکران شده، متوجه شدید فیلم شما نیست!
خیر، این را همان موقعی متوجه شدم که آقای حاتمی‌کیا را برای اولین بار پشت ویزور دوربین دیدم، فهمیدم که خیر، این فیلم، فیلم ایشان است و سایکوتیک شدهام و واقعیت را از خیال تشخیص نداده‌ام! اما درباره روابط انسانی، آدم‌های خوب اعم از زن و مرد وجود دارند و اصلا فكر نمی‌کنم که این خیال است.
شما در عرصه‌های هنری دیگر هم تبحر داريد، یعنی رمان می‌نویسید، نقد می‌نویسید، روانشناس هم هستید. تصمیم ندارید عرصه میرزابنویسی را رها کنید؟
شما فکر می‌کنید همه این کارهایی که من می‌کنم میرزابنویسی است؟
شما در این مصاحبه مطمئن نبودید که آنچه که الان در عرصه‌های دیگر هم انجام می‌دهید، سر از میرزابنویسی در نیاورد. یعنی اگر این اتفاق بیفتد و حس‌ستیز شما با تهیه‌کنندگان تشدید شود، فکر نمی‌کنید بهتر است این عرصه را به اهلش واگذار کنید؟
نه، من تا وقتی که از فیلمنامه‌نویسی لذت می‌برم، آن را رها نمی‌کنم و از هر فیلمنامه‌نویسی‌ای هم لذت نمی‌برم. من الان دارم فیلمنامه عاشقانه‌ای برای دل خودم می‌نویسم. اسم آن هم هست مثلا «اندر احوال آداب عاشقی». وقتی آدم اینها را می‌نویسد، بعدش فکر می‌کند کار بدی نکرده و چرا باید به قول شما میدان را به اهلش واگذار کند و تازه سوال اصلی این است که اهلش کیست؟ بدیهی است که اهلش من و امثال من هستند. اگر من بروم کنج خانه‌ام بنشینم و قرص آلپرازولام یا دیازپام بخورم، آن وقت اهلش کار می‌کنند؟ در آن صورت چه کسانی فیلمنامه می‌نویسند؟ افرادی که در عمرشان مطالعه نکرده و فیلم ندیده‌اند، چرا باید عرصه را خالی کنم؟
افراد فیلمنامه می‌نویسند به خاطر اینکه در عمل، نتیجه آن را ببینند. شما عرصه فیلمنامه‌نویسی را در یک سطح کلان محول کرده‌اید به میرزابنویس‌ها که شاید حرفتان درست هم باشد.
من محول نکردم، فیلمنامه‌نویسی ایران چنین چیزی می‌خواهد و فیلمنامه‌نویس‌های خیلی حرفه‌ای، امثال پیمان قاسم‌خانی و فرهاد توحیدی هم رسما ایده‌های کارگردان‌ها را پیاده می‌کنند، یعنی کارگردان‌ها می‌گویند که چه می‌خواهند و آنها هم می‌نویسند.
اگر این فرآیند در زندگی شما تشدید و تکرار شود، فکر نمی‌کنید سراغ کارهای دیگر بروید؟
من در کنار فیلمنامه‌نویسی سراغ کارهای دیگر هم رفته‌ام. تدریس می‌کنم، امسال می‌خواهم روانشناسی را خیلی جدی‌تر ادامه بدهم، یعنی با کمک دوستان می‌خواهیم کلینیک داير كنيم، دنبال مطب هستیم. مجوز داریم، ولی پول گرفتن مکان را نداریم. مرکز مشاوره مکان خاصی می‌خواهد. در کنارش دارم مادری می‌کنم، در کنار همه اینها دارم رمان می‌نویسم، شعر می‌گویم. بهترین شعرهای عمرم را در سال 86 گفتم و این را بی‌شک می‌گویم که هرگز شعرهایی به خوبی شعرهای سال 86 نخواهم گفت. در کنار اینها نمایشنامه می‌نویسم و مثل هر آدم دیگری زندگی می‌کنم و در لحظات کوتاهی هم از زندگی‌ام راضی هستم.
البته انسان‌ها وقتی تحت فشارهای روانی و اجتماعی قرار می‌گیرند، فضائل‌شان جلوه می‌کند.
چرا فکر می‌کنید من تحت فشار روحی هستم، چون فیلمنامه‌هایم دچار این سرنوشت می‌شوند؟
چون گفتید میرزابنویس هستید.
من گفتم در ایران می‌خواهند که میرزابنویس باشید، نگفتم که من میرزابنویس هستم.
یعنی شما هیچ وقت میرزابنویسی نکرده‌اید؟
چرا گاهی کرده‌ام، ولی وقتی «دعوت» را می‌نوشتم، فکر نمی‌کردم میرزابنویس هستم. فکر می‌کردم دارم روی ابرها حرکت می‌کنم. واقعا «دعوت» موضوع مورد علاقه من هم بود. من هم مخالف سقط جنین هستم. فکر می‌کردم آقای حاتمی‌کیا یک فرشته خداوندی است که نازل شده تا من یکی از سوژه‌های خدا را بنویسم.
من فکر می‌کردم آقای حاتمی‌کیا واسطه‌ای است تا من سوژه‌ای را بنویسم که سال‌ها بود دوست داشتم و آن هم نکشتن بچه‌های معصومی است که می‌توانند به این دنیا اضافه شوند و دنیا را قشنگ‌تر یا حتی زشت‌تر کنند و این امکان را دارند تا دنیا را به هر شکلی که می‌خواهند در بیاورند و ما حق نداریم مانع‌شان شویم. آقای حاتمی‌کیا واسطه این کار شدند. حالا دیگر مهم نیست که اسم من کجاست. من می‌بینم وقتی فیلمی تمام می‌شود، به نویسنده و کارگردان تبریک می‌گویند. آن شب فیلم که تمام شد، من اصلا وجود نداشتم و این را کاملا درک کردم. من یک تماشاگر عادی بودم و گم بودن در میان یک جمع، حس خوبی بود. به این می‌گویند شهود یک حالت جدید. وقتی تو می‌دانی که برای تک تک لحظه‌های خلق این فیلمنامه، چقدر نخوابیدی و چقدر هروله کردی تا بهار بشوی، تا افسانه بشوی، تا شیدا بشوی و بعد وجود نداری و غیب هستی، حس عجیبی پیدا می‌کنی، یک‌جور حس گم‌شدن در میان جمعیت.
مکاشفه مهمی بوده.
غیب شدن بسیار حس زیبایی است. آن کسی که دیده می‌شد، آقای حاتمی‌کیا بود و من غیب بودم و خیلی لذت داشت. به‌هرحال آدم‌هايی که در عرصه مکاشفه فعال هستند، طبیعتا ظاهر نمی‌شوند، چون این عالم، عالم غیب و شهود است. آخر این دنیا، دنیايی است که من نمی‌خواهم و غیب بودن برایم بهتر است. اگر این دنیا اینقدر مهم است، باشد برای کسانی که اینقدر برای شان مهم است، ولی من از «دعوت» لذت بردم، با لحظه لحظه نوشتنش و با تمام خاطرات خوب و بدش و همین برایم کافی است. این جایزه من است. موقعی که در خانه سینما کاندیدا شد، گفتم مطمئنم که به من جایزه نمی‌دهند، اما جایزه من آن رشد و بلوغ فکری‌ای است که در این فیلم برایم پیش آمد.
شما چقدر از زندگی‌تان راضی هستید؟
چه سوال سختی! من اگر از زندگی‌ام راضی بودم، چرا می‌رفتم سراغ نویسندگی؟ من اگر از زندگی‌ام راضی بودم، می‌دانید چه می‌کردم؟ ظرف می‌شستم، آوازهای شادمانه می‌خواندم و بعدازظهرها در بوتیک‌ها و پاساژها قدم می‌زدم و هرگز رنج نویسندگی را برخودم هموار نمی‌کردم. من اگر از زندگی‌ام راضی بودم، وقتی سفر می‌رفتم، واقعا «سفر» می‌رفتم و در سفرها مدام دنبال سوژه و شعر و قصه نمی‌گشتم و مثلا از یک سفر معمولی رشت با یک دفترچه پر از سوژه و شعر برنمی‌گشتم.
پس شما الان در قامت یک مصلح اجتماعی هستید؟
خیر، من مصلح اجتماعی نیستم. من کسی هستم که جز «نوشتن» کاری بلد نیست و این در جامعه فعلی ما بسیار دردناک است، چون از این طریق نه می‌توانی نان بخوری، نه معروف بشوی، نه از تو امضا می‌گیرند، نه اسمت می‌ماند، نه می‌توانی پول در بیاوری، نه می‌توانی به بچه‌ات آرامش بدهی، نه می‌توانی یک خانه از خودت داشته باشی. من کسی نیستم که جز از راه نوشتن، از هیچ راه دیگری بتوانم پول دربیاورم، برای این است که در سفر، با هر کسی که می‌روم، به من می‌گوید چه موجود غیرقابل تحملی هستی، چون در تمام مدت به سوژه‌های مختلف فکر می‌کنم.
یادمان باشد که در نخستین برخورد از شما امضا بگیریم.
چرا؟
چون شما ناراحتید که از شما امضا نمی‌گیرند.
من مهم شدن را دوست دارم، ولی اگر مثلا در سفری با دخترم بروم، به‌محض اینکه مرا بشناسند، دیگر نمی‌توانم خودم باشم و با دوربین دنبال دخترم بدوم. یک‌بار جلوی یک رستوران دنبال دخترم می‌دویدم و مرا به اسم صدا زدند و من دیگر نتوانستم خودم باشم. من غیب بودن را دوست دارم. دوست ندارم با نویسندگی به مردم فخر بفروشم، دارم می‌گویم این کاری است که من بلدم. خداوند اگر توانایی خیلی چیزها را به من نداده، اگر نمی‌توانم آشپزی کنم، اگر نمی‌توانم آدمی را خوشبخت کنم، اگر نمی‌توانم مثل یک آدم عادی از یک ميهمانی لذت ببرم، به‌جای آن، موقع نوشتن خیلی حالم خوب است.
البته مشاغل جدیدی هم برای خانم‌ها آمده، اخیرا اتوبوس هم راه می‌برند.
شاید از این کار لذت می‌برند، من این کار را هم بلد نیستم. آقای حاتمی‌کیا تعجب می‌کرد که من بلد نیستم حتی کامپیوتر را روشن کنم. شما تصویر جالبی از فیلمنامه‌نویسی در فضای کنونی ارائه نمی‌دهید. شاید راندن اتوبوس‌های خانم‌ها جالب‌تر باشد. به امتحانش که می‌ارزد. چرا شما تصویر مرا از دنیای فیلمنامه‌نویسی دوست ندارید؟ چه اشکالی دارد که نویسنده، فکر خود را بنویسد و به کارگردان بدهد و فیلمی ساخته شود؟
شما دارید از یک فضای آرمانی حرف می‌زنید نه از وضعیت موجود.
در وضعیت موجود که بنده باید سرم را بگذارم و بمیرم. اگر بخواهم به وضعیت موجود فکر کنم، راهی برایم نمی‌ماند جز اینکه مثل ویرجینیا وولف بروم زیر آب یا مثل سیلویا پلات سرم را بکنم توی فر گاز و خودم را بکشم. امشب در روزنامه جام جم خواندم لوسی‌مات مونتگمری که قصه‌های جزیره و آن شرلی را نوشته که آن همه شادی و شادمانی در قصه‌هایش هست، با قرص ضدافسردگی خودکشی کرده.
شما چطور؟تا حالا فکر خودکشی به سرتان نزده؟
خیر، برخلاف آن جمله معروف سیلویا پلات که می‌گوید: «من در کار مردن، محشرم!»، در کار مردن محشر نیستم، یعنی ترسو هستم. ایشان در شعری نوشته بود: من در کار مردن محشرم/ گويی رسالتی دارم/ که هر 10سال یک بار تکرار کنم. هر 10سال یک بار خودکشی می‌کرد. اول در 10سالگی، بعد در 20سالگی و بعد هم در 30سالگی واقعا مرد و نتوانستند نجاتش بدهند. من هرگز از این فکرها به سرم نزده، ولی اگر بخواهم به واقعیت موجود فکر کنم راهی برایم جز راه خانم ویرجینیا وولف نمی‌ماند که هم ناشر بود، هم نویسنده‌ای موفق و هم محبوب شوهرش، اما جیب‌هایش را پر از سنگ می‌کند و می‌رود زیر آب.
خانم‌ها وقتی از30 سالگی بگذرند از این کارها نمی‌کنند، تجربه این را نشان داده.
خانم ویرجینیا وولف نزدیک 50سالگی این کار را کرد. خانم لوسی‌مات مونتگمری هم 67 ساله بود.
البته حس آنها قابل درک است!
آدم وقتی به واقعیت موجود فکر می‌کند، می‌بیند نه عشق، نه شادکامی‌های ناشی از نوشتن و نه غصه‌ها، ثباتی ندارند. می‌بیند اگر آرامش واقعی در این دنیا وجود داشته باشد، اگر شعاری جلوه نکند، فقط در فضای سرمدی وجود دارد، یعنی در جهانی خارج از این جهان. اگر من فیلمنامه‌نویس بشوم و اسمم روی کارت‌دعوت‌‌های فیلم «دعوت» بیاید، چقدر موجود مضحکی‌ام. من حالا اینجوری شدهام.
پس شما دنبال آرامش ماورايی هستید.
من می‌خواهم با هر فیلمنامه، نمایشنامه و رمانی که می‌نویسم، رشد کنم و یاد بگیرم که می‌شود از این هم گذشت. چون اگر در آن بمانم که مانده‌ام، خیلی‌ها به من می‌گویند یادت می‌آید در سال 73 چی نوشتی، می‌گویم یادم نمی‌آید دیشب شام چی خورده‌ام. اگر قرار باشد یادم بیاید «هتل عروسی» را نوشته‌ام و چه نمایشی بود که من...
پس یادتان هست سال 73 چی نوشتید...
بله، چون دائما به رویم می‌آورند و می‌گویند چرا مثل آن موقع‌ها نیستی؟ چرا دلسردی؟ چرا خیلی دلمرده‌تر از آن موقع‌ها هستی؟ ولی یک چیز را می‌دانم که در جامعه ما بریدن از دنیا و مادیات، «دلسردی» ترجمه می‌شود. من پارسال این موقع داشتم می‌مردم که اسمم اینجا باشد، آنجا باشد، ولی الان از آن فضا فاصله گرفته‌ام و می‌بینم کار من جلو رفتن است و مهم نیست جای پایم روی برف بماند یا نماند، چون اگر هم جای پای من روی برف بماند، دوباره برف می‌آید و این جای پا را پاک می‌کند. اگر شعاري جلوه نکند، من عوض شدهام و حتی چیستا یثربی قبل از عید هم نیستم.
این می تواند تیتر مصاحبه ما باشد...
من تغییر کرده‌ام و این تغییر لزوما به معنی مثبت نیست؛ این تغییر به قیمت رنج‌های من بوده.
تحت‌تاثیر قرار گرفتیم.
چرا فکر می‌کنید می‌خواهم دیگران را تحت‌تاثیر قرار بدهم؟
از حرف‌هایتان و از شهودهایتان...
این را رک بگویم، دیگر برایم مهم نیست اسمم جایی بیاید یا نیاید.
سعی می‌کنیم به مسؤولان بگوییم که اسم شما را از همه جا پاک کنند.
اسمم را بیاورند رحمت است، نیاورند حکمت است.
خداوند بر شما رحمت بفرستد.
دارد می‌بارد. در این روزهای اکران «دعوت» رحمت است که دارد می‌بارد.
ما که گفتیم حالتان خوب نیست، شما می‌خواهید اثبات کنید که خوب است.
من که «دعوت» را دیدم، تا یک ساعت نمی‌توانستم حرف بزنم، یعنی روی من تاثیر گذاشته.
داد هم زدید؟
نمی‌شد داد زد. همه مسؤولان نشسته بودند، ولی داد درونی زدم که کار مرا خراب نکن. من جای تک‌تک آن هفت زن داد می‌زدم...