انتخاب باراک اوباما به عنوان رئیسجمهور بعدی آمریکا که در مبارزات انتخاباتی خود شعار «تغییر» را محور دستورکار خود در امور سیاست داخلی و خارجی قرار داده بود، بسیاری از کارشناسان و دیپلماتهای آمریکایی را بر آن داشت راهکارهایی را که ماحصل تجارب 30 سالهشان از تقابل با ایران بود در قالب «توصیه» به رئیسجمهور جدید پیشنهاد كرده و تنها راه برون رفت از این بن بست را تقویت مناسبات و گفتوگوی مستقیم با تهران عنوان کنند. اما در این میان تنها فردی که سازوکاری کاملا متفاوت با سایرین ارایه کرد، کسی نبود جز دنیس راس، مشاور امور خاورمیانه باراک اوبامای دموکرات.
وی در مقالهای در هفتهنامه نیوزویک افزایش قدرت منطقهای ایران را تهدیدی برای منافع و قدرت آمریکا برشمرد و در ادامه متذکر شد، تاثیرگذاری و نفوذ کنونی ایران در منطقه در حالی است که این کشور فاقد تسلیحات هستهای است؛ حال شرایطی را تصور کنید که تهران به چنین تسلیحاتی دست یابد. دنیس راس البته بر این باور است که زمان برای ممانعت از دستیابی ایران به تسلیحات هستهای از دست نرفته، چراکه وی بعید میداند مقامات ایران تمایلی به «قربانی کردن» همه چیز برای دستیابی به چنین تسلیحاتی داشته باشند.
دنیس راس در تشریح سخنان خود میگوید: تاریخ نشان داده دولت ایران به «فشار بیرونی» پاسخ میدهد، در صورت «تهدید شدن» اقدامات خود را محدود کرده و در صورت امکان در پی دریافت امتیاز است. وی در ادامه تحلیل خود و توجیه صحت سازوکار پیشنهادیاش به نامه دولت اصلاحات به دولت بوش در زمان حمله به عراق استناد کرده و میگوید: «به عنوان مثال در سال 2003، پس از اینکه ارتش آمریکا موفق به فلج کردن ارتش عراق شد، تهران فورا از طریق سفارت سوئیس در تهران نامهای به واشنگتن ارسال کرد؛ نامهای که در آن تهران به دنبال کاهش نگرانیهای آمریکا درباره برنامه تسلیحاتي ایران و نیز حمایت آن از حماس و حزبالله بود که البته صادق خرازی به عنوان یکی از نگارندگان اصلی این نامه، علت نگارش آن را ترس سران ایرانی از سرنگونی ذکر کرد».
این سخنان دنیس راس ناظر بر مفاد نامه ارسالی دولت وقت ایران در سال 2003 به واشنگتن است؛ نامهای که در آن، طرف ایرانی متعهد به همکاری کامل با آژانس در زمینه هستهای، کمک به برقراری امنیت در عراق، قطع هر گونه کمک مادی به فلسطینیها (حماس و جهاد و....) و تلاش برای تبدیل حزبالله به گروهی سیاسی و
اجتماعی در لبنان در ازای به رسمیت شناخته شدن از سوی آمریکا به عنوان قدرت منطقهای، توقف تلاش برای تغییرات سیاسی در ایران، لغو تمام تحریمها و احترام به آداب و رسوم ایرانی شده است.
راس که در زمان ریاست جمهوری جورج بوش پدر، مسؤولیت سیاستگذاری در وزارت خارجه آمریکا را برعهده داشته، در ادامه با اشاره به رویکرد متفاوت دولت کنونی ایران در قبال آمریکا میگوید: اما بر عکس زمانی که دولت آمریکا سال گذشته برآورد 16 نهاد امنیتی را منتشر کرد و در آن به توقف برنامه تسلیحات هستهای در ایران اذعان کرد، محمود احمدینژاد، رئیسجمهور این کشور سریعا واکنش نشان داده و این گزارش را نشانه موثر بودن رویارویی و مقابله با آمریکا و نیز عقبنشینی آمریکاییها قلمداد کرد.
وی در ادامه «فشار ناکافی» دولت جورج بوش بر ایران از یک سو و ارایه «مشوقهای کافی» به تهران از سوی دیگر را از عوامل تداوم برنامه هستهای ایران برشمرد و مدعی شد از آنجایی که تحریمهای سازمان ملل متحد در سه سال گذشته صرفا صنعت هستهای و موشکی ایران را هدف قرار داده نه کل اقتصاد این کشور را، ضروری است مستقیما اقتصاد این کشور هدف قرار گیرد. به عبارت دیگر «تحریم هوشمندانه» مقامات ایران را وادار به تغییر رفتار میکند. نویسنده این مقاله که در دوران بیل کلینتون، نماینده ویژه وی در خاورمیانه بوده، راه دستیابی به این فشار را اتکای کمتر به سازمان ملل متحد و تمرکز بیشتر بر اروپا، ژاپن، چین و عربستان سعودی برای ترغیب آنها به همکاری در این زمینه ذكر کرده است. دنیس راس بر این باور است، به هر میزانی که آمریکا برای مذاکره با ایران تمایل نشان دهد، کشورهای فوق رغبت بیشتری به اعمال فشار بر تهران نشان میدهند.
از طرفی به گفته وی، «چماقهای» شدید باید با «هویجهای مورد علاقه» متعادل شوند. به بیان دیگر، منافع اقتصادی، سیاسی و امنیتی باید در ازای تغییر رفتار ایران در زمینه هستهای و تروریسم به تهران ارایه شوند چراکه چماقها بیانگر امتیازاتی است که ایران در صورت هستهای شدن از دست میدهد و در عوض هویجها نشاندهنده منافعی است که با رفتار متعادل نصیب ایرانیها میشود. دنیس راس در پایان این گزارش بر ممانعت از دو موضوع تاکید میکند که یکی سازش با ایران هستهای است و دیگری توسل به اقدام نظامی برای ممانعت از برنامه هستهای این کشور.
نامه دولت وقت ایران به دولتمردان واشنگتن در سال 2003 که به «نقشه راه» ایران و آمریکا معروف شده آنگونه كه در سال 2006 رسانههای غربی آن را منتشر کردند، به سه بخش «اهداف آمریکا»، «اهداف ایران» و مراحل دستیابی به این اهداف تقسیم شده. در بند «اهداف آمریکا» که در واقع تعهدات ایران در قبال واشنگتن ذکر شده، به چهار موضوع محوری تسلیحات کشتار جمعی، تروریسم، عراق و خاورمیانه اشاره شده که طبق آن تهران تضمین امنیتی داده هیچ طرح و برنامهای برای دستیابی به تسلیحات کشتار جمعی ندارد و در عین حال همکاری کاملی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد داشت. در زمینه تروریسم، ایران متعهد به برخورد قاطع با تروریسم در خاک خود و نیز همکاری و تبادل اطلاعاتی در این حوزه شده. طبق این نامه، تهران برای حمایت از ثبات سیاسی، ایجاد نهادهای دموکراتیک و دولتی دموکراتیک در عراق که نماینده همه قومیتها و مذاهب باشد، با هماهنگی اقدام میکند. مهمترین و جنجال برانگیزترین بخش این نامه، تعهد ایران به قطع هرگونه کمک مادی به فلسطینیها از جمله حماس و جهاد و تحت فشار قراردادن این گروهها برای قطع اقدامات خونبار بر ضد مردمی که در مرزهای 1967 واقع هستند، تلاش برای تبدیل کردن حزب الله به یک گروه سیاسی- اجتماعی در لبنان و پذیرش طرح تاسیس دو دولت مستقل در سرزمینهای اشغالی شده است. در بند دیگر این نامه تحت عنوان «اهداف ایران»، اقداماتی که آمریکا باید متعهد به انجام آن شود، فهرست شده که از آن جمله میتوان به پرهیز آمریکا از حمایت از تغییر سیاسي در ایران، لغو تمامی تحریمها و پولهای بلوکه شده و خودداری از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی، تعقیب و پیگرد منافقین، حمایت از بازگرداندن اعضای منافقین به ایران، احترام به منافع ایران در عراق، احترام گذاشتن به آداب و رسوم ایرانیان و نیز روابط مذهبی دیرینه ایران و نجف و کربلا، به رسمیت شناختن منافع امنیتی مشروع ایران در منطقه ذکر كرد. در بخش سوم مراحل رسیدن به این اهداف عنوان شده که بر اساس آن دو طرف باید با توجه به توافقات قبلی خود که در بندهای مذکور آمده یعنی توافق با تشکیل گروه کاری برای همکاری در زمینه عراق و حمایت از برقراری امنیت در این کشور، تعهد ایران به اقدام قاطع بر ضد اعضای القاعده در ایران، حمایت ایران از طرح صلح خاورمیانه بر اساس نقشه راه و عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی، آن هم در سطحی مناسب و بر مبنای «احترام» و «منافع» دوجانبه با یکدیگر به طور مستقیم به گفتوگو بنشینند.