۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۱:۲۸

عمر سلیمان بر تخت فراعنه؟

دکتر حسین افتخاری*
 

مدتی مانده به برگزاری انتخابات پارلمانی در مصر، تب و تاب این رقابت هر روز بالاتر می‌رود و رقبا با توسل به حامیان خارجی و بعضا پشتوانه‌های داخلی خود می‌کوشند دست برتر را در انتخابات داشته باشند. در این میان علاوه بر کاندیداهایی مانند البرادعی و جمال مبارک نام گزینه قدرتمندی به نام عمر سلیمان نیز مطرح است. بحث حمایت از عمر سلیمان در واقع بخشی از شرایط بسیار تعیین‌کننده در مصر است. حسنی مبارک پس از کمپ دیوید و ترور انور سادات در مصر به قدرت رسید و بیش از 30 سال است در راس حکومت مصر قرار دارد. وي به‌رغم اینکه عضو سازمان جوانان آزاد در شاخه نظامی در مصر بود و این جمعیت یک سازمان انقلابی محسوب می‌شد اما به سرعت به سرپل ارتباط مصر با کشورهای غربی بویژه آمریکا تبدیل شد. همین شیب همکاری با آمریکا و کشورهای غربی، این کشور را به سمت نوعی مزدوری و رفتار غیرمتناسب با شئون تاریخی مصر وارد کرد و آن را به صورت یک زیرمجموعه برای پیشبرد سیاست‌های اسرائیل قرار داد. این موضوع پیچیده است. به هر میزان حاکمیت در مصر به آمریکا و رژیم صهیونیستی نزدیک می‌شد به همان میزان فاصله بین حکومت و جامعه مصر که یک جامعه پرافتخار تاریخی است، روز به روز افزایش پیدا می‌کرد. به همین دلیل به رغم تکرار انتخابات نمایشی و شکلی که همیشه مبارک پیروز آن انتخابات محسوب می‌شد، این بار به واسطه بیماری حسنی مبارک که امیدی هم به معالجه او نیست و مشخص نیست که حتی بتواند تا پایان مهلت انتخابات زنده بماند، اینکه چه کسی پس از مبارک باید قدرت را در مصر به دست بگیرد و منافع رژیم صهیونیستی را حفظ کند، به موضوع روز مصر تبدیل شده است. در شرایط فعلی به‌رغم وجود جریان پرقدرتی مانند اخوان المسلمین که تعداد قابل توجهی نماینده در پارلمان مصر دارد و در کنار آن احزاب سیاسی دیگر و شخصیت‌هایی مانند البرادعی برای رقابت خود را آماده می‌کنند اما مساله قابل توجه ، آن است كه بازیگران اصلی صحنه مصر (آمریکا و رژیم صهیونیستی) کدام گزینه را برای دوره پس از حسنی مبارک و تامین منافع خود مناسب می‌بینند. مبارک تلاشي جدی را از سال‌ها قبل آغاز کرده است تا حکومت را به شکل موروثی به پسرش جمال منتقل کند و سعی کرده به دولت‌هایی مانند آمریکا و رژیم صهیونیستی هم این را بفهماند که جمال می‌تواند سیاست‌های او را ادامه دهد اما از آنجایی که جمال مبارک فاقد نفوذ، قدرت و جایگاه نظامی، اطلاعاتی و اجتماعی- سیاسی قابل توجهی است، آمریکا‌یی‌ها و اسرائیلی‌ها چندان امیدی به جمال مبارک برای حفظ اقتدار و انسجام مصر ندارند لذا روی گزینه‌های دیگری مثل عمر سلیمان که در حال حاضر فردی پرقدرت پس از مبارک محسوب می‌شود و در همه تصمیمات اساسی سیاست خارجی و داخلی مصر هم نقش پررنگ و مستقیمی را ایفا می‌کند...

...حساب کرده و سعی دارند از او حمایت کنند اما برای آمریکا‌یی‌ها‌ و اسرائیلی‌ها چندان مناسب نیست که علنا حمایت خود را از عمر سلیمان که فرمانده ارتش نیز محسوب می‌شود، ابراز کنند. دلیل این امر هم واکنشی است که مردم مصر از خود بروز خواهند داد. همین که یک شخصیت مصری به این قدرت‌ها وابسته باشد، برای مردم کافی است تا او را منفور جامعه مصری كند و از همان ابتدا با یک شکست جدی مواجه شود. به همین دلیل غرب تلاش می‌کند تا حمایت از عمر سلیمان به شکل مستقیم از سوی آمریکا و اسرائیل نباشد و در این شرایط نقش عربستان در تحولات مصر آغاز می‌شود. سعودی‌ها به‌عنوان کشوری که به جهت تاریخی همیشه در رقابت کسب رهبری جهان عرب با مصری‌ها بودند، تلاش کرده‌اند به نحوی در جامعه مصری و ارکان سیاسی و حکومتی مصر جای پا و اقتدار و نفوذی را برای خود به دست آورند. آخرین اقدامات مهم و اثرگذاری که عربستان در تعامل با مصر داشته این است که گروه‌های سلفی و وهابی که به نحوی درون مصر طرفداران و جریان قابل‌توجهی برای خود دست و پا کرده بودند را ايجاد كرد. هر چند اين گروه از سال‌ها قبل توسط دولت مصر دستگیر شده و تحت عنوان گروه‌های جهادی سلفی، بخش اعظم آنها در زندان‌های مصر بسر می‌برند اما عربستان بسیار تلاش کرد طی ارتباط با دولت مصر و هماهنگی با این گروه‌ها، مدعي دگردیسی و معتدل‌سازی ظاهری برای آنها شود و از این طریق نگرانی‌های دولت مصر را کاهش دهد. این گروه‌ها به حکومت مصر تعهد دادند که در واقع به جای مبارزه با حکومت و حاکمیت مصر، به تلاش‌های ضدشیعی در درون مصر و در سطح منطقه دامن بزنند و مدیریت این گروه‌های سلفی بیشتر در اختیار عربستان و شخصیت‌هایی مانند بندربن‌سلطان و امیر نایف به شکل مستقیم و جدای از یکدیگر قرار داشته باشد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که عربستان بتواند با به دست آوردن اهرم‌های مختلف نوعی تاثیرگذاری و اعمال اراده در درون مصر و ساختار تصمیم‌گیری مصر داشته باشد. حمایت از عمر سلیمان می‌تواند گام اول و یک اقدام مرحله‌ای و تاکتیکی از طرف عربستان برای انتخابات آتی مصر محسوب شود که از یک طرف به مطالبات و خواسته‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی پاسخ دهد و آنها هم این شخصیت را حمایت کنند تا به قدرت برسد و از سوی دیگر عربستان با حمایت از سلیمان می‌تواند این شخصیت را به سمت خودش به نحوی جلب کند که وی به جای احساس رقابت با عربستان به‌عنوان زیرمجموعه و شخصیتی که با اتکا به پول عربستان حکومت جدید خود را می‌خواهد پایه‌گذاری کند، مطرح شود. در این صورت عربستان هم به مشکل تاریخی رقابت خود با مصر پایان خواهد داد و هم به نحوی رهبری مصر را تحت سلطه مالی فرهنگی و اعتقادی خود قرار می‌دهد. لذا در شرایط فعلی می‌توان به این مساله به‌عنوان جمع‌بندی اشاره کرد که حسنی‌مبارک از یک طرف برای جمال مبارک و جانشینی او تلاش می‌کند و عربستان، اسرائیل و آمریکا هم برای جا انداختن عمر سلیمان در تلاش هستند. از آنجایی که این 2 اراده به صورت متضاد در مقابل هم قرار دارند و مبارک به هیچ وجه اجازه مطرح شدن سلیمان را نخواهد داد، فضای داخلی حاکمیت در مصر دچار چندگانگی و تضادهای جدی خواهد شد. بویژه اینکه در شرایط فعلی مصری‌ها به‌عنوان لکوموتیو تسهیل‌کننده مذاکرات سازش بین اسرائیل، حکومت خودگردان و ابومازن مطرح هستند و اگر این لکوموتیو از طریق عمر سلیمان به حرکت در‌آید، فضای استقرار و عدم انسجام در حاکمیت مصر را می‌توان انتظار داشت که احتمالا این فضا به وضعیتی نامطلوب کشیده خواهد شد. از آنجایی که در چندین ماه آینده رقابت‌های انتخاباتی ریاست‌جمهوری مصر هم باید به ثمر بنشیند و گسترش پیدا کند، در این شرایط می‌توان رویداد هفته گذشته که پوسترهای عمر سلیمان در سطح چندین استان توسط حکومت جمع‌آوری شده را کاملا درک کرد. حسنی مبارک اجازه مطرح شدن عمر سلیمان به‌عنوان جانشین خود را به رقبای درونی، منطقه‌ای و بین‌المللی نخواهد داد. این عدم تجانس عامل جدی تاکید بر بی‌ثباتی در مصر خواهد بود.

ارسال نظر
captcha