طرح موضوع تبادل اسرا که اخیرا از جانب رژیم صهیونیستی مطرح شده است را نباید رخداد جدیدی در مناسبات حماس و رژیم صهیونیستی دانست. مسأله مبادله اسرا میان حماس و رژیم صهیونیستی از مدت‌ها پیش در دستور کار حماس بوده و رژیم صهیونیستی هم برای آزادی «گلعاد شالیت» تلاش کرده است. اما به رغم آنکه دو طرف همواره برای آزادی اسرا از خود تمایل نشان می‌دادند، چند نکته از به سرانجام رسیدن مبادله اسرا ممانعت می‌کرد؛ نکته اول مسأله آزادسازی نیروهای مرتبط با حماس و بویژه نمایندگان مجلس و وزرای دولت اسماعیل هنیه است که حدود 2 سال پیش دستگیر شدند و حتی رئیس مجلس فلسطین هم در میان این زندانیان دیده می‌شود. افزون بر این حماس خواهان آزادی مبارزان مقاومت و جوانان مبارز است، حال آنکه رژیم صهیونیستی حاضر به پذیرفتن این موضوع‌ها نیست.
به رغم آنکه حماس خواهان آزادی این گروه از اسرا بوده است، صهیونیست‌ها همواره موضوع مبادله را نه با نگاه دولت هنیه که با رویکرد خود، دنبال کرده‌اند. آنها برای آزادی اسرا دست به گزینش زده و تلاش کرده‌اند بیشتر زندانیان مرتبط با گروه فتح را آزاد کنند.
از سوی دیگر افراد سالخورده یا کسانی که در انتهای دوره محکومیتشان قرار دارند، برای آزادی، از جانب صهیونیست‌ها در اولویت قرار داشته‌اند. این اختلافات سبب شده که مسأله مبادله اسرا تاکنون به نتيجه نرسد. در حال حاضر هم طرحی از جانب اسرائیل مبنی بر آزادی هزار اسیر فلسطینی و باز شدن گذرگاه‌های غزه در قبال آزادی شالیت ارائه شده که به نظر می‌رسد رژیم صهیونیستی تلاش دارد همان رویکرد سابق خود را در این طرح نیز پیگیری کند. لذا در حالی که آمار زندانیان در بند رژیم صهیونیستی 11 هزار نفر است، پیشنهاد آزادی تنها هزار نفر از جانب اشغالگران مطرح شده است. از این رو هر چند که حماس مخالفتی با تبادل اسرا ندارد اما بعید به نظر می‌رسد که دولت اسماعیل هنیه، آزادی شالیت را در قبال آزادي تنها هزار اسیر و با شکلی که اسرائیل مد نظر دارد، بپذیرد. با این حال مطرح شدن مسأله تبادل اسرا پس از جنگ 22 روزه نشان می‌دهد که این موضوع وارد فاز جدیدی شده است و مذاکرات آینده در این‌باره ممکن است به نتایج مشخصی منجر شود. این در حالی است که حماس تنها در صورت آزاد شدن 5 هزار اسیر فلسطینی تبادل اسرا با رژیم صهیونیستی را خواهد پذیرفت. نکته دوم که باید به آن اشاره کرد، طرح مسأله مبادله اسرا در این بازه زمانی است. در این‌باره باید این موضوع را مد نظر داشت که رژیم صهیونیستی هیچگونه دستاوردی در جنگ 22 روزه نداشته و در حال حاضر می‌کوشد تا با آزادی شالیت، این دستاورد را به جنگ 22 روزه گره بزند. حال آنکه هیچ پیوند منطقی میان جنگ 22 روزه و آزادی احتمالی شالیت وجود ندارد. از طرف دیگر نزدیکی انتخابات پارلمانی رژیم صهیونیستی هم از دیگر عوامل تشدید تحرکات سران این رژیم برای آزادی شالیت است. بی شک اولمرت، لیونی و باراک اگر بتوانند شالیت را آزاد کنند، برگ برنده را در انتخابات پیش رو در اختیار خواهند داشت. از سوی دیگر این مسأله را هم نباید از نظر دور داشت که شالیت در اختیار حماس نیست و دولت هنیه به واسطه تسلط بر غزه می‌تواند آزادی گلعاد شالیت را در صورت پذیرفتن شرایط توسط کابینه اولمرت، تضمین کند. از طرف دیگر مسأله بازگشایی گذرگاه‌ها در قبال آزادی شالیت هم به منظور رو در رو کردن مردم غزه با دولت حماس طرح شده است. اسرائیل با توجه به مخالفت حماس با این موضوع تلاش دارد که دولت هنیه را مسبب ادامه محاصره غزه نشان دهد. بواقع اسرائیل با وجود آنکه مطابق قطعنامه 1860 موظف به بازگشایی گذرگاه‌های غزه است، تلاش دارد بازگشایی را به طرف فلسطینی بفروشد و با استفاده از تاکتیک طرح این موضوع در مذاکرات، باز شدن گذرگاه‌ها را به تأخیر بیندازد.
*كارشناس ارشد امور بين‌الملل