از فردای انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری آمریکا، بدون شک یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که به عنوان یک «موضوع» مهم مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت، چگونگی رفتار دیپلماتیک دولت باراک اوباما با ایران بود. در روزهای اخیر اخباری مبنی بر تصمیم اوباما برای انتخاب یک فرستاده ویژه به ایران منتشر شد. این اخبار در حالی قوت گرفت که زبیگنیو برژینسکی، مشاور ارشد اوباما روز گذشته صحت این موضوع را تأیید کرد. در این زمینه با مهدی محمدی، کارشناس مسائل سیاسی به گفت‌وگو نشستیم.
زبیگنیو برژینسکی، دیروز اعلام كرد، به احتمال قوی دولت جدید اوباما فرستاده‌ای ویژه به ایران اعزام خواهد کرد. به نظر شما این فرستاده چه کسی خواهد بود؟
آنچه برژینسکی مطرح کرده صرفاً در حد یک احتمال است و ما هنوز اطلاعی از اینکه دولت اوباما به یک تصمیم رسمی در این باره رسیده باشد در دست نداریم. البته اوباما در نخستین روز حضور خود در کاخ سفید با صدور بیانیه‌ای از تمایل کاخ سفید به مذاکره بدون پیش‌شرط با ایران خبر داد ولی آن بیانیه هم فاقد جزئیات بود. اطلاعات پراکنده نشان می‌دهد اوباما، «دنیس راس» را به‌عنوان مسؤول پرونده ایران در وزارت‌خارجه این کشور منصوب کرده است.
راس از نزدیکان پل وولفویتز، طراح جنگ عراق در کابینه بوش است و به عنوان چهره‌ای کاملاً نزدیک به لابی صهیونیستی شناخته می‌شود.
تمامی ایده‌های اوباما درباره چگونگی مهار ایران برگرفته از دیدگاه‌های راس است. طبعاً اگر قرار باشد کسی با طرف ایرانی دیدار کند هم او
دنیس راس خواهد بود.
آیا ایران راس یا هر کس دیگری را که فرستاده دولت اوباما باشد، می‌پذیرد؟
نکته مهم اینجاست. سیاست رسمی و اعلام‌شده ایران این است که درباره هیچ موضوعی با آمریکا مذاکره نخواهد کرد. آمریکایی‌ها به خوبی می‌دانند که ایران این موضع خود را تغییر نداده است.
حتی درباره گفت‌وگو با نمایندگان آمریکا در عراق هم ایران تاکید کرد که آنچه انجام می‌شود یک «مذاکره» به معنای مرسوم دو طرف دیپلماتیک نیست بلکه نمایندگان ایران صرفاً تلاش خواهند کرد وظایف اشغالگران را به آنها یادآوری کنند. به عقیده من یکی از دلایل اینکه آمریکایی‌ها، بویژه چهره‌های نزدیک به تیم جدید در رسانه‌ها سخن از تمایل به مذاکره با ایران می‌گویند اما در عرصه رسمی و دیپلماتیک همچنان دست روی دست گذاشته‌اند این است که می‌خواهند ببینند واکنش ایران به این قبیل پیشنهادها چیست. آنها می‌خواهند ما را تست کنند چون خوب می‌دانند این احتمال بسیار جدی است که ایران اساساً فرستاده اوباما را نپذیرد.
راس درباره ایران چگونه فکر می‌کند؟
او مدتی پیش با انتشار مقاله‌ای در نیوزویک به صراحت گفته است که چه نقشه‌ای در سر دارد. راس در آن مقاله تأکید خود را بر مسائل اقتصادی قرار داده و گفته است که باید از راه بازتولید اجماع بین‌المللی علیه ایران فشارهای اقتصادی را بویژه در حوزه‌های مربوط به انرژی و نفت و به طور اخص تحریم بنزین تشدید کرد تا ایران در موقعیتی قرار بگیرد که با مشاهده هزینه‌هاي اصرار بر حفظ برنامه غنی‌سازی و پیگیری برنامه‌های منطقه‌ای‌اش مجبور به انتخاب شود. راس توصیه می‌کند که آمریکا به روسیه نزدیک شود. می‌دانید که اوباما اعلام کرده در ماه فوریه نخستین سفر خارجی خود را به مقصد مسکو انجام خواهد داد. برخی از نزدیکان اوباما هم گفته‌اند که احتمال دارد کاخ سفید برای جلب همکاری مسکو مقابل ایران برنامه استقرار سپر دفاع موشکی در اروپای شرقی را لغو کند.
در باره اروپایی‌ها هم راس توصیه می‌کند که آمریکا نگرانی آنها را در باره پیوستن به تحریم علیه ایران بر طرف کند. نگرانی اروپا این است که اگر شرکت‌های خود را از بازار ایران بیرون بکشد چینی‌ها به سرعت جایگزین آنها شوند و به این ترتیب اروپایی‌ها ضرر کنند اما ایران آسیبی نبیند. راه حل راس در این باره این است که آمریکا، چین را از طریق عربستان مهار کند، به این ترتیب که عربستان را در موقعیتی قرار بدهد که مبادلات انرژی خود با چین را به محدود کردن همکاری‌ها با ایران مشروط کند. و البته در کنار همه اینها پیشنهاد راس این است که آمریکا برای اینکه جدیت خود را در دستیابی به راه حل دیپلماتیک به متحدانش نشان دهد یک پیشنهاد گفت‌وگوی مستقیم هم روی میز ایران بگذارد.
آیا این روش موفق خواهد شد؟
ببینید اساسا چنین روشی معلوم نیست بتواند اجرا شود چه رسد که بخواهیم درباره احتمال توفیق آن بحث کنیم. روش راس در واقع جز این نیست که به کاخ سفید توصیه کند که برای مهار ایران به همه دنیا امتیاز بدهد! احتمالا کسانی هم درون آمریکا پیدا خواهند شد که به اوباما بگویند بهتر است به جای دادن این همه امتیاز به این و آن که تازه هیچ معلوم نیست بر اراده ایران تاثیر بگذارد، امتیازاتی به خود ایران واگذار کرده و از راهی کوتاه‌تر و مستقیم‌تر مساله را حل کند.
ضمن اینکه اجرای ایده راس مستلزم این است که آمریکا تمامی مسائل دیگر در سیاست خارجی خود را کنار بگذارد و صرفا بر موضوع ایران متمرکز شود. به نظر من با توجه به حجم انبوه مسائلی که آمریکا با طرف‌های مختلف دارد چنین چیزی ممکن نیست. مساله احیای القاعده در افغانستان و پاکستان و بحران مالی جهانی، اولویت اوباما خواهد بود نه ایران. البته این موضوع پیچیدگی‌های زیادی دارد که باید در فرصتی موسع درباره آن بحث کرد.