مذاکرات میان ابومازن رئیس تشکیلات خودگردان و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی بنا به
گزارشاتی که منتشر شده است بزودی در شرم‌الشیخ آغاز خواهد شد. این مذاکرات فازی جدید پس از دیدارهای واشنگتن است که پس از یک‌سال دیپلماسی خاموش جورج میچل، نماینده ویژه باراک اوباما در امور خاورمیانه تحت عنوان مذاکرات غیرمستقیم بین حکومت خودگردان و رژیم صهیونیستی،
آغاز خواهد شد. نتيجه‌اي که برای این مذاکرات پیش‌بینی شده این است که باید طی یک‌سال در تمام موضوعات اساسی فی‌مابین به توافق برسند و در یک دوره طولانی مدت هم جزئیات این توافق نهایی شود و به اجرا درآید. البته براساس گزارش‌هایی که تا به حال درباره نشست واشنگتن یا قبل از آن منتشر شده نکات زير مطرح است. طی یک‌سال رایزنی‌های پنهان میچل هیچگونه تصویر و یا نقشه راه روشن در سیر مذاکرات ثبت نشده است؛ یعنی دوطرف اسرائیلی و فلسطینی هرکدام نسبت به چارچوب‌ها، نتایج و مسیری که باید مذاکرات طی کند، نقطه نظرات خود را مطرح می‌کنند و تاکنون یک چارچوب واحد برای حل این موضوع ابراز نشده است. در نشست واشنگتن هم که پایه مرحله‌ای تازه برای دور جدید مذاکرات مستقیم بود، از نگاه فلسطین تمام موضوعات مربوط به مناقشات فلسطین و رژیم صهیونیستی باید مورد بحث قرار بگیرد در صورتی که از نگاه اسرائیل تنها 2 موضوع مرز و امنیت مورد بحث و بررسی خواهد بود. اگرچه در مجموعه 2 طرف دیدگاه‌های مختلفی درباره جزئیات این مذاکرات وجود دارد و طرف اسرائیلی اعتقادی به نهان کردن موضوعات و موفقیت آن ندارد، طرف فلسطینی هم در مجموعه خودش یک دیدگاه واحد را نسبت به چارچوب و سقف مذاکرات ابراز نمی‌کند. در بعد دیگر هم طرف اسرائیلی معتقد است که این توافق باید طی 10 سال
(و با مواضع مسؤولان اسرائیلی تا 30 سال) به نتيجه برسد که اين امر نيز نشان دهنده غیرواقعی و نمایشی بودن این مذاکرات خواهد بود. مذاکراتی که 30 سال بخواهد طول بکشد، طبیعی است که با متغیرها و مولفه‌های مختلف، دستخوش فراز و نشیب‌های فراوانی خواهد شد و در واقع تمایل غیرواقعی این طرف‌ها را برای دستیابی به یک توافق مورد تایید قرار می‌دهد.
به هر حال طبق زمان‌بندی‌اي که در نشست واشنگتن مطرح است، دوطرف اسرائیلی و خودگردان باید 2هفته یکبار گفت‌وگوهای خود را در چند نقطه مثل شرم‌الشیخ، واشنگتن یا رام‌الله و بیت‌المقدس و احتمالا «اريحا» به اجرا بگذارند تا در یک سال خطوط کلی توافقات به پایان برسد. در آستانه این مذاکرات، مساله‌ای که از سوی فلسطینی‌ها مورد تاکید و درخواست بوده، این است که آغاز مذاکره دو طرف باید همزمان با توقف شهرک‌سازی صهیونیست‌ها در قدس و کرانه باختری شد. این مساله از طرف‌صهیونیست‌ها با استقبال روبه‌رو نشد و افراد افراطی مانند لیبرمن و جریان‌های راست افراطی، دینی و توراتی در اراضی اشغالی بدون توجه به این مساله ادامه شهرک‌سازی را در بیت‌المقدس و کرانه باختری
خواستار هستند و موضوعات مختلفی درسازمان‌هاي‌شهری رژیم صهیونیستی مبنی‌بر ساخت هزاران خانه در بیت‌المقدس و کرانه باختری در دستور کار قرار گرفته و بودجه‌های بزرگی هم برای این ساخت و سازها در نظر گرفته شده است. مساله قابل توجه اینکه صهیونیست‌ها این شهرک‌سازی‌ها را در مناطقی که با مصادره اراضی فلسطینی انجام شده یا با غصب زمین‌های جدید، انجام می‌دهند و طرف آمریکایی هم که خود را میانجی این مذاکرات معرفی می‌کند، هیچگونه دخالتی برای توقف این اقدامات تحریک‌آمیز صورت نمی‌دهد. گرچه برخی منابع خبری قائل هستند که آمریکا‌یی‌ها خواستار تمدید توقف شهرک‌سازی هستند که باید از 26 سپتامبر دست‌کم تا پایان سال جاری میلادی ادامه پیدا کند تا بتوانند از مذاکرات مستقیم یک تصویر مثبت را به دنیا ارائه کنند. این اخبار از این جهت قابل توجه است که اوباما برای ورود به انتخابات ماه نوامبر کنگره و سنا نیازمند یکسری امتیازات مثبت و موفقیت‌هایی در دیپلماسی خود در زمینه سیاست خارجی است. به این علت توقف شهرک‌سازی را تا پایان سال جاری میلادی مطرح می‌کنند که بتوانند با گذر از انتخابات کنگره و سنا دستاوردهای خود را به اثبات برسانند. مساله مسلم اینکه مذاکرات جدید فاقد هرگونه دیدگاه یا مبنای مشترک برای دستیابی به یک توافق است. چه اینکه محورهای مذاکره محدود به امنیت و مرز شود و چه اینکه همه موضوعات اساسی فی‌مابین از جمله بیت‌المقدس، آب، سرزمین، وسعت شهرک‌های صهیونیست‌نشین و موضوع آوارگان فلسطینی باشد. طبیعی است که این حجم بزرگ از موضوعات با توجه به سرسختی و عنادی که طرف‌های صهیونیستی دارند یا وضعیت ضعیف و فروریخته‌ای که حکومت خودگردان در آن بسر می‌برد، چشم‌انداز روشنی را برای توافقات در فرصت اعلام شده نشان نمی‌دهد. ضمن اینکه دوطرف از یک چارچوب توافق شده برای آغاز مذاکرات نیز برخوردار نیستند و هر کدام مکانیزم و قواعدی را برای این مذاکرات قائل هستند. طرف اسرائیلی هیچگونه مداخله و نقشه راه خارجی را که از قبل برای این مذاکرات مشخص شده باشد نمی‌پذیرد و معتقد است که در یک موازنه غیرمتعادل بین خودش و طرف فلسطینی حکومت خودگردان باید نتیجه توافق شده و به دست آمده را مبنای گفت‌وگو‌ها قرار دهد، در صورتی که طرف فلسطینی مصوبات و قطعنامه‌های بین‌المللی درباره فلسطین (مثل قطعنامه‌های معروف بین‌المللی مربوط به آوارگان و 194) را مبنای این مذاکرات دانسته و به‌عنوان مرجع مدام به آنها استناد می‌کند. با این توصیف، محمود عباس به استقبال مذاکراتی می‌رود که در هر 2 حالت خوشبینی برای رسیدن به یک توافق یا بدبینی مبنی بر اینکه گفت‌وگو‌ها به نتیجه نرسد (که بسیاری از کارشناسان امر نیز این مذاکرات را همین‌گونه تصویر می‌کنند) بازنده این گفت‌وگو‌ها خواهد بود و دو گزینه تلخ در مقابل وی قرار خواهد داشت. ابومازن از سوی اسرائیلی‌ها متهم به این است که از مشروعیت و مقبولیت لازم برخوردار نیست، در ثانی نتانیاهو شروطی مانند پذیرش یهودی‌سازی رژیم صهیونیستی که به معنای اخراج 5/1 میلیون فلسطینی از اراضی 1948 است و موضوع امنیت بخش شرقی کرانه باختری به نام «دره اردن» که از جهت سرزمینی تقریبا نیمی از کرانه باختری را شامل می‌شود را مطرح كرده است. واگذاری تامین امنیت این بخش هم به شرط هرگونه دستیابی به توافق خواهد بود. این بدان معناست که طرف اسرائیلی پیشاپیش اهداف و دستاوردهای خود را به‌عنوان پیش‌شرط هرگونه توافق به طرف فلسطینی دیکته خواهد کرد. اگر طرف فلسطینی این امتیازات را به اسرائیل بدهد که منافع و اهداف اسرائیلی‌ها تامین شده ضمن اینکه هیچگونه توافقی شکل نگرفته است. مهم‌ترین امتیازی که در این میان به رژیم صهیونیستی خواهد رسید، مشروعیت بخشیدن به یک دولت یهودی است و بخش قابل توجهی از کرانه باختری و فلسطین را هم به طرف اسرائیلی بخشیده است. در این حالت ابومازن سرافکنده و شکست خورده در بین ملت خود، ملت‌های اسلامی و عربی خواهد شد.
*کارشناس مسائل خاورمیانه