۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۳:۲۸
یادداشتی بر تئاتر «آتن – مسکو»

بن بست آرزوهای انسان امروز

 

 

یک

پرداخت شخصیت در نمایشنامه‌های آنتوان چخوف بار سنگینی را بر دوش خود می‌کشد و نقش عمده‌ای را در شکل‌گیری آن ایفا می‌کند اما شخصیت‌های هیچ یک از نمایشنامه‌های چخوف به اندازه نمایشنامه «سه خواهر» او پررنگ و تاثیرگذار نیستند اما در «سه خواهر» همه اتفاقات و حوادث و روند پیش روی نمایشنامه و پیرو آن نمایش، حول محور سه خواهر، اولگا، ماشا و ایرنا، رنگ و بو به خود می‌گیرد. «سه خواهر» افشاگرترین اثر آنتوان چخوف، نویسنده روس از فقر و فلاکت و امیدباختگی مردم روسیه در پایان قرن نوزدهم سخن به میان می‌آورد. قهرمانان اصلی این اثر که نخستین بار به سال 1901 روی صحنه رفت، سه خواهرند که در زیبایی و طنازی در شهر محل زندگی‌شان زبانزد خاص و عام هستند.

دو

در نمایش «آتن – مسکو» نوشته ادکیموس تسولاکیدیس و به کارگردانی کتایون فیض‌مرندی، دو خواهر، ماشا و الگا، پس از سال‌های سال که از مهاجرت‌شان به آتن می‌گذرد بار دیگر به بهانه آمدن ایرنا، خواهر کوچکترشان، با یکدیگر ملاقات می‌کنند و به عبارتی آمدن ایرنا به آتن تمامی آمال و آرزوها و زندگی نه چندان پر بازده آنان را یادآور می‌شود.

سه

در نمایشنامه «سه خواهر» چخوف، اتفاقات کوچک، مکان رخداد نمایش، به مثابه تصویری در پشت تمامی تصاویر و دیگر رویدادهای اصلی است و همه چیز بر پایه شخصیت‌های این سه تن، اولگا، ماشا و ایرنا و حتی تم نمایشنامه بر اساس یک آرزو، رجعت به مسکو، متولد شده و پا می‌گیرد و هر کدام از پرسوناژها به تنهایی و جدا از هم به خودی خود هویتی منحصر به فرد را دارا هستند و می‌توان گفت که بر این اساس «تسولاکیدیس» نویسنده یونانی هم بیش از هر چیز و در ابتدا به سراغ شخصیت‌های این نمایشنامه می‌رود تا آنها را با برداشتی آزاد دستمایه کار خود قرار دهد. اولگا، زنی فداکار با خصایصی به مانند یک مدیر که در عین حال مرموز و درون‌گراست همان اولگای «سه خواهر» چخوف است، ماشا زنی جسور که در قید و بندی نمی‌گنجد و در ضمن سرخورده از یک ازدواج عاشقانه با همه دنیای پیرامون خود سرجنگ دارد و ایرنا دخترکی با معصومیتی کودکانه که در جست‌وجوی یک هویت براي بازآفرینی خود است و همین معصومیت این سه را به رجعتی به سوی زادگاه سوق می‌دهد. در حقیقت ادکیموس تسولاکیدیس با محوریت مضمون و ساختار ارتباط‌های میان شخصیت‌های نمایشنامه «سه خواهر» چخوف و محدود کردن آن در میان خانواده سه‌نفره خواهرهای سرگیونا، داستان زندگی این سه تن را در دوره و حتی فضا و مکانی دیگر معاصرسازی می‌کند و با دغدغه‌های قرن بیستمی از قبیل تنها ماندن آدم‌ها و بی‌کسی، مهاجرت، مواد مخدر، غربت و... همراه می‌سازد اما با همان آرزوی مشترک؛ برگشتن به زادگاه که همان مسکوست. (هر کسی کو دور ماند از اصل خویش / باز جوید روزگار وصل خویش)

چهار

نمایش«آتن – مسکو» به مانند «سه خواهر» راوی نقشه‌ها و آرزوهایی است که هیچ وقت صورت واقعیت به خود نمی‌گیرد و به نوعی نمایانگر شخصیت‌های امروز است که با همه آرزوها و رویاهای خود به ناچار و ناگزیر تن به زندگی بیهوده و سختی می‌دهند که کیلومترها با آنچه در ذهن‌شان گنجانده بودند فاصله دارند. هیچ تغییری در آنچه که هست صورت نمی‌گیرد و تنها تغییری که از ابتدا تا انتهای نمایشنامه با آن رو به رو هستیم، روایت خاطرات و آرزوهاست؛ نمایش هم همینطور که در ابتدا الگا را خوابیده بر روی کاناپه اتاقش به ما نشان داده بود، در پایان نیز او را نشسته و مغموم بر روی همان کاناپه در صحنه تنها به حال خود رها می‌کند. هیچ چیز تغییر نکرده است، ایرنا به مسکو برگشته و ماشا هم به همان آوارگی که از قبل با آن درگیر بوده پناه می‌برد؛ تنها چیزی که در «آتن – مسکو» تغییر یافته، عروسکی است که به فضای مادی و واقعی الگا اضافه شده و الگا آن را در آخر نمایش در آغوش گرفته است.

پنج

هر چه که هست... از وسایل زندگی، البسه، نوع سخن گفتن تا کار و شغل و دلمشغولی‌های خواهران سرگیونا در نمایشنامه لاکیدیس تغییر کرده است و به نوعی با زندگی امروزی آدابته شده است. آنها موبایل در دست گرفته‌اند و در بورس سهام سرمایه‌گذاری کرده‌اند اما در واقع آرزوها‌یشان همچنان بی هیچ تغییری در جا می‌زند و با وجود گذر سال‌ها و عوض شدن همه مناسبات و ابزارهای زندگی تغییر نیافته و ثابت هستند. نمایش کتایون فیض‌مرندی، راوی داستانی است که بر پایه یکی از بهترین متون نمایشی بازسازی و به روز شده است. مرندی با طراحی صحنه بسیار زیبا و کاربردی نمایش و بازی قابل‌قبول رویا میرعلمی، الهام پاوه‌نژاد و الهام کردا توانسته این روایت امروزی و روزمرگی را آنطور که باید به نمایش و دید تماشاچیان گذارد.

ارسال نظر
captcha