یادم هست زمانی که از سفر مکه برگشتید یک جمله به یادماندنی گفتید و آن اینکه سعی کردید در مکه و مدینه، عکاسانه به نیایش بپردازید، میشود درباره این مساله توضیح دهید؟ببینید، ما عکاسان همیشه از قافله خیلی چیزها عقب هستیم. به عنوان مثال وقتی مراسم عاشورا برگزار میشود ما باید عکاسی کنیم و خب طبعا از شرکت در مراسم عزاداری برخوردار نمی‌شویم و دلمان خوش است که عکس‌های ماندگاری از این مراسم می‌گیریم.درباره سفر حج هم اوضاع به این شکل است. شما وقتی وارد فضای معنوی مکه می‌شوی یعنی به محض ورود به این خاک عزیز، احساس می‌کنی لحظه به لحظه‌اش توام با عشق و زیارت است. حتی وقتی می‌خواهی به عبادت بپردازی می‌بینی که ذهنت تماما به سمت و سوی لحظه‌‌های زیبا سوق داده میشود.هر چند در این مکان متبرک از عکاسی عکاسان جلوگیری میشود ولی اگر موفق به ثبت این لحظات نشوی مسلما آنها را از دست می‌دهی. من در سفری که داشتم با وجود تمام پنهان‌کاری‌ها سعی کردم عکس‌هایی از مکه و مدینه تهیه کنم و در کنار آن از نیایش با خدای خودم بازماندم. دو سال پیش که از مکه برگشتم عکسی از قبور مطهر بقیع تهیه کردم و برای دوستی به عنوان سوغات و هدیه بردم. او چنان تحت تاثیر قرار گرفت که با دیدن قاب عکس، شروع به گریستن کرد. آنجا بود که احساس کردم و به این نتیجه رسیدم که عکاسانه نیایش کرده و موفق هم بوده‌ام یعنی حج من استمرار داشته چون توانسته دیگران را تحت تاثیر خود قرار دهد.
شما یکی از افرادی هستید که معتقدید هنرهای تجسمی ایران قبل از انقلاب به نوعی دستخوش خودباختگی در ارتباط با هنر غرب شده بود و نمونه‌اش را هم جشن هنر شیراز مثال زده بودید. ضمن اینکه به شرح جنبه‌های مختلف این دیدگاه می‌پردازید، وجه افتراق وضعیت هنرهای تجسمی بعد و قبل از انقلاب را بگویید.
در آن دوره همان‌طور که شما اشاره کردید، جشن هنر شیراز برگزار می‌شد که هزینه‌های سنگینی را هم در‌بر داشت. البته خود‌باختگی‌ای که به آن اشاره کرده بودم، خودباختگی صرف و مطلق نبود. در آن زمان هر از گاهی کتابی انتشار می‌یافت یا فیلمی روی پرده نمایش داده می‌شد اما متاسفانه این مساله تداوم چندانی نداشت و اگر هم حرکتی در عرصه فرهنگ و هنر انجام می‌شد، خود‌جوش بود.
البته این روند بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ساماندهی شد در حالی که قبل از انقلاب کشورهای عربی به تحقیر ما می‌پرداختند و ما را زیر سوال می‌بردند و بعد از انقلاب این وضعیت برعکس شد. از کارهای مهمی که در آستانه پیروزی انقلاب انجام گرفت تعطیلی سفارت اسرائیل بود و امروز شما شاهد تبلور و شکوفایی در عرصه هنرهای تجسمی هستید که نمونه‌اش برگزاری کارگاه نقاشی هنرمندان با موضوع غزه بوده است. در واقع اگر دقت کنید متوجه می‌شوید سابق بر این، منظورم پیش از انقلاب است، کی مردم نگاه موشکافانه نسبت به مقوله هنر داشتند. بنابراین می‌توان این مصادیق را از جمله دستاوردهای بارز پیروزی انقلاب به شمار آورد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال‌های 60، حوزه هنری شکل گرفت و به مرور زمان تثبیت یافت و از همان نقطه بود که عکاسان به فعالیت در تمام شاخه‌های عکاسی پرداختند و لحظات ماندگاری چون هشت سال دفاع مقدس یا انقلاب را ثبت کردند.
این روند تا تاسیس خانه عکاسان به اوج خود رسید.
بله، این یک نقطه عطف به شمار می‌رفت که موجب تجمع و گردهمایی عکاسان شد. در واقع خانه عکاسان به سازماندهی وضعیت عکس در ایران کمک کرد به طوری که محور خانه عکاسان برای جذب استعدادهای خلاق و جوان بر رویکرد آموزش متمرکز شده بود.
درباره آژانس عکس صحبت کنیم. چه شد که تصمیم به راه‌اندازی این سایت دو‌زبانه گرفتید؟
ما در درجه نخست رویکردمان را با تاسیس عکس سوره بنا نهادیم و در کنار آن تمام تلاشمان را کردیم تا یک خبرگزاری نیز راه‌اندازی کنیم، منتها با محور عکس اما با مخالفت وزارت ارشاد مواجه شدیم. البته حالا با تعامل وزارت ارشاد درصدد مرتفع کردن این معضل هستیم.
یعنی قصد دارید مجوز برای تاسیس خبرگزاری عکس بگیرید؟
بله و دور هم نیست. در حال حاضر کار در مراحل ابتدایی بسر می‌برد و هدفمان هم گسترش مقوله عکاسی است. مساله اصلی این بود که با توجه به مراکز یا بهتر بگویم خبرگزاری‌هایی چون ایسنا، فارس، مهر و.... عکس به رایگان در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گیرد و بالاخره عکاسی خبری از این منظر دستخوش آسیب‌های فراوانی میشود. بنابراین فکر کردیم راه‌اندازی آژانس عکس در نهایت می‌تواند علاوه بر آموزش و گسترش عکاسی، حق کپی‌رایت را هم برای عکاسان قائل شود تا حق آنها هنگام دادن عکس به سرویس‌های خبری ضایع نشود.
موفق هم شده‌اید؟
تا حدودی توانسته‌ایم با برخی مجموعه‌ها ارتباط برقرار کنیم ولی متاسفانه تا زمانی که سرویس‌های عکس خبرگزاری‌ها رایگان باشد، به آن شکل کاری از پیش نخواهد رفت. اگر به آژانس بودجه خوبی تخصیص داده شود، می‌توان به فعال کردن زیرشاخه‌های آژانس امیدوار بود بویژه اینکه آژانس عکس می‌کوشد تا به تقویت کیفی آثار کمک کند. اگر این موانع برطرف شود می‌توان شاهد شکوفایی یک سایت تصویری خوب بود.
فروشگاه خانه عکاسان تعطیل شد؟
فراموش نکنیم که خانه عکاسان پیش از هر چیز یک مرکز فرهنگی است و اساسا منافع اقتصادی را دنبال نمی‌کند. اشاعه فرهنگ عکس، ارتقای سطح کیفی آثار و داشتن بار آموزشی مهم‌ترین اهداف خانه است. زمانی که وارد خانه عکاسان شدم به شخصه روی بار علمی- آموزشی خانه تکیه فراوانی داشتم. حتی برگزاری نمایشگاه‌های ما در خانه عکاسان توام با آموزش است. به نظرم نباید به سه دوره عکاسی بسنده کرد. عناوین دیگر هم لازم داریم. مسلما اگر در بحث آموزش دچار نقصان شویم، فروشگاه به خودی خود مولد نخواهد بود.
صرفنظر از اینکه روال کار فروشگاه خانه بر این بود که وسایل و اجناس از جایی خریداری و به فروشگاه منتقل می‌شد و با تعلق درصدی به عکاسان تعلق می‌گرفت، در حالی که اگر آموزش علمی خوبی در زمینه عکاسی ارائه دهیم، تعطیلی فروشگاه اساسا ضربه‌ای بر پیکره عکاسی وارد نمی‌کند. از اینها گذشته ما مجوز فعالیت اقتصادی در خانه عکاسان را نداریم. چه‌بسا خیلی از جاهای دیگر نظیر فروشگاه که زیرمجموعه حوزه بودند تعطیل شدند زیرا حوزه فعالیت ما فرهنگی است. در حال حاضر مهم‌ترین تأکید من در خانه عکاسان این است که استادان در واحد آموزش حتما دارای مدرک کارشناسی ارشد باشند تا بتوانند در بهبود سطح کیفی آثار خانه عکاسان نقش مهمی داشته باشند.
دوسالانه عکاسی که امسال برگزار شد با انتقادات و ایرادات زیادی از سوی برخی عکاسان مواجه بود. نظر شما درباره روند برگزاری این دوسالانه چیست؟
یک واقعیت هست و آن اینکه کسانی موافق برگزاری این دوسالانه بودند که آثارشان روی دیوارهای نمایشگاه قرار گرفت اما اگر نظر شخصی مرا بخواهید باید بگویم دست‌اندرکاران برگزاری دوسالانه امسال صداقت نداشته و مستقیم نگفتند که چه عکس‌هایی برای ورود به نمایشگاه مدنظرشان است. به عنوان مثال خیلی از عکس‌هایی که در زمینه تبلیغاتی یا مستند بودند اصلا به دوسالانه راه نیافتند، درحالی که وقتی می‌گوییم دوسالانه عکس ایران به این معنی است که تمام ژانرهای عکاسی را در‌بر می‌گیرد. بنابراین به نظرم می‌رسد دوسالانه با جامعه عکاسی چنان برخورد درستی نکرد و همان‌طور که اشاره کردم صراحت نداشتند. دوسالانه قبل، دموکراتیک و صادقانه برگزار شد و گویی شفاف‌سازی بیشتری انجام شد ولی در حال حاضر رویکرد داوری‌ها به سمت نگاه خاصی در حیطه عکاسی سوق یافته است. شاید به این خاطر است که خیلی از هنرمندان عکاس از نحوه برگزاری دوسالانه گله‌مند هستند .
عکاسان بازمانده از نسل پیروزی انقلاب که آرشیوهایمان را مدیون آنها هستیم بعضا از این مساله دل‌چرکین هستند که چرا فقط در یک مقطع زمانی مثل فرا‌رسیدن دهه فجر یا ایام پیروزی انقلاب یادی از آنها میشود و بار دیگر به دست فراموشی سپرده می‌شوند تا بهمن سال بعد.
درست می‌گویید. اما من واقعا در خانه عکاسان به برخورد موضوعی نپرداختم یا حتی همان برخورد مقطعی که اشاره کردید، بلکه به هر بهانه‌ای از این گروه پیشکسوت خواسته‌ام تا به شرکت در نمایشگاه‌های خانه بپردازند که همیشه هم دعوت مرا پذیرفته و آثارشان را ارائه کرده‌اند، منتها حق با آنهاست که گله‌مند باشند.
تصور کنید حسین پرتوی یکی از تاثیرگذارترین عکاسان حیطه پیروزی انقلاب بود و عکسی که گرفت، توانست در روند انقلاب تاثیر داشته باشد اما امروز در وضعیتی است که حتی نمی‌تواند هزینه بیمارستان خود را بپردازد. مسلما باید قدر افرادی مثل او را بیشتر از این دانست و برایش نکوداشت برگزار شود؛ کاری که من به شخصه در خانه عکاسان انجام دادم یعنی برای استاد شفائیه به برپایی نکوداشت پرداختم که اتفاقا با استقبال هم مواجه شد. به هر حال ای کاش تا زمانی که این هنرمندان در بین ما هستند یادی از آنها کنیم.
یک سوال راجع به انجمن صنفی عکاسان مطبوعات داشتم و آن اینکه برخی اعتقاد دارند این انجمن بیش از داشتن رویکرد صنفی، رویکرد سیاسی دارد. پاسخ شما برای این عده چیست؟
همه جای دنیا اوضاع به این شکل است که همه نسبت به یک ارگان یا یک انجمن رضایت کامل ندارند و ممکن است نظرات مثبت و گاه منفی هم باشد. انجمن عکاسان فردا که تعطیل شد، انجمن عکاسان نگاه را راه انداختیم که خیلی فعال است و هر چهارشنبه، عکاسان به برگزاری نشست می‌پردازند که به نظرم این هم یک گام به جلو از سوی عکاسان تلقی میشود. درباره سوال شما باید بگویم مخالف هستم. چه فعالیت و عملکرد سیاسی‌ای؟! اتفاقا نظرم این است که انجمن صنفی عکاسان مطبوعات در حال حاضر بیشتر سمت و سوی صنفی دارد و در فکر تولید و انتشار کتاب‌های عکس از نمایشگاه‌های برگزار شده یا تعامل با مرکز پژوهش در ارتباط با مقوله عکس است.
با توجه به ورود دیجیتال به حیطه عکاسی خبری فکر نمی‌کنید کیفیت در این زمینه قربانی سرعت شده است؟
ببینید، دیجیتال هم مثل موارد دیگر در دنیای مدرن یک پدیده است. مثل هواپیما که سوار نشدن آن واقعا اجتناب‌ناپذیر است یعنی باعث میشود با استفاده از هواپیما زودتر به مقاصدمان دست یابیم. البته این را هم اضافه کنم که باید به دیجیتال حاکم شویم نه اینکه آن بر ما غالب شود. اخیرا من با همکاری حوزه هنری گیلان، جشنواره عکس موبایل راه انداختم. در این جشنواره به کسانی که با موبایل عکاسی کرده بودند و عکس‌هایشان برگزیده شده بود یک دوربین هدیه دادیم و اگر امکانات بیشتری در اختیار داشته باشیم تصمیم داریم به بسط و گسترش آموزش عکاسی در خانه عکاسان بپردازیم و سواد بصری جامعه را به این وسیله ارتقا دهیم. امروز عکاسی با آموزش‌های اصولی و آمدن وسایل پیشرفته آسان‌تر شده است.