اگر قرار باشد ستایش یک نفر «ژوزه مورینیو» را به غایت خرسند کند، نقل قول «جانلوکا ویالی» است درباره او، پس از پیروزی 1- صفر اینتر مورینیو بر یوونتوس «کلودیو رانیری» که به «نراتزوری» کمک کرد صدرنشینی‌اش در سری A را حفظ کند: «ژوزه من را به یاد «ابرانسان» نیچه می‌اندازد.» این را ویالی به عنوان مفسر تلویزیونی داربی ایتالیا که شنبه دو هفته پیش برگزار شد بر زبان آورد و ادامه داد: «ابرانسان باید بیاموزد که چطور مصائبش را به نیت فائق آمدن بر آنها در آغوش بکشد تا قدرتمندتر شود. خب، مورینیو هم مصائب خود را می‌ستاید».
اما پیش از آنکه با ویالی همراه شویم باید بدانیم هیچ اجماع حقیقی در این باره وجود ندارد که حقیقتا منظور «فردریش نیچه» از «ابرانسان» یا «Ubermensch» در اثر کلاسیکش «چنین گفت زرتشت» چه بوده است. اگر تعریف ویالی را یک ارزش برشماریم، صرفاً از منظر جمع‌بندی تجربه حضور «مورینیو» در سری A است. این فصل او با هر که پا پیش گذاشته در افتاده و به نظر می‌رسد به دنبال «مواجهه» باشد تا پرهیز از آن. تقریباً بازتاب این تفکر که «آنچه مرا نمی‌کشد فقط مرا قدرتمند می‌سازد.» بله، چنین استنتاج می‌کند مورینیو!
شنبه‌شب (دو هفته پیش) بسیاری از چیزها در همین دیدگاه او خلاصه می‌شد. نگذار تابلوی نتایج تو را تحمیق کند. این یک مسابقه پرالتهاب و پرکشش و سرشار از جذابیت بود که در آن «زلاتان ابراهیموویچ» در خلق موقعیت‌ها «جواهر‌آسا» بود ولی در تمام کردن آنها مفتون. مسابقه‌ای که «مورینیو» در آن نبرد تاکتیکی را مقابل «رانیری» برد، یعنی مقابل کسی که با توجه به بدبیاری‌های مختلف (تعداد غایبان تیمش و از دست دادن تیاگو به خاطر مصدومیت تنها پس از چند دقیقه)، شاید دومین مربی پس از خود مورینیو باشد. این اعتبار مورینیو است، مردی که در جریان سفر زندگی، با اساطیر خاص خودش احاطه شده و البته قادر بوده بسیاری از همان غول‌های اساطیری را به زانو درآورد.
او رویکرد تاکتیکی خودش را دارد. مضاف بر اینکه او بهتر می‌دید چیدمان 3-3-4 خود که با آن در دو فصل نخست در چلسی کاملاً موفق بود را در ایتالیا تکرار کند. به همین دلیل 25 میلیون پوند خرج دوبال نابغه، مانچینی از رم و ریکاردو کوارسما از پورتو، کرد. ولی وقتی همین چیدمان نتوانست او را ارضا کند به سمت 4-2-4 چرخید و یک مهاجم دوم را در کنار ابراهیموویچ قرار داد و گوش‌های کناری‌اش را حفظ کرد. این چند هفته‌ای بیشتر نپایید تا اینکه سرانجام او از 2-1-3-4 خاص خود پرده‌برداری کرد.
قابلیت تغییر چیدمان چیزی نیست که از مورینیوی دوران انگلیس دیده باشیم به جز وقتی که میشائیل بالاک و آندری شوچنکو را به او دادند و گفتند راهی برای بازی گرفتن از آنها پیدا کن. اما این از بالا به او تحمیل شده بود در حالی که گرایش جدید مورینیو در این فصل از درون خود او سرچشمه می‌گیرد. «در چلسی من یک خط حمله سه‌گانه کاملاً متحرک داشتم و اگر بازیکنانی آنچنانی داشتم 3-3-4 انتخاب اصلی من بود. اینجا من فورواردهایی دارم که ممکن است قوی‌تر و تکنیکی‌تر باشند بنابراین باید متفاوت از قبل بازی کنم. از نظر من مساله‌ای نیست اگر بازیکنان باهوش باشند، شما می‌توانید با هر چیدمانی که مناسب خصیصه‌هایشان باشد بازی کنید».
«مدیریت شخصیتی» او هم به همین اندازه چشمگیر است. در بازی مقابل یوونتوس کلیدهای تاکتیکی او در دستان آدریانو، مهاجم بزریلی بزرگ بود که در خط حمله به ابراهیموویچ پیوست و دژان استانکوویچ که در حفره پشت سر آنها بازی می‌کرد.
بازیکنانی که این فصل مجموعاً 9 بازی در سری A انجام داده بودند! آدریانو مشکلات انضباطی داشت (و هنوز هم دارد)، دیر سر تمرین حاضر می‌شد، زمان زیادی را در باشگاه‌های شبانه اتلاف می‌کرد و دست آخر خیلی دیر از ماموریتش به میلان بازگشت طوری که تنها 48 ساعت قبل از بازی با یوونتوس رسید. وقتی به فرودگاه رسید به رسانه‌ها اینطور گفت که باید چند کلمه‌ای با مورینیو صحبت کند. استانکوویچ هم کماکان یاروفادار سلف مورینیو یعنی «روبرتو مانچینی» است. او می‌گفت از اینکه در رژیم جدید اینتر جایی مناسب خود نمی‌بیند ناراضی است و شایعاتی وجود داشت که او تا ژانویه باشگاه را ترک می‌کند. حالا مورینیو به این دو اطمینان کرده بود، حتی به قیمت کنار گذاشتن کسی مثل «پاتریک ویرا» که پس از داربی ایتالیا چنین غرولند می‌کرد: «مورینیو توضیح بهتری دارد که چرا من (مقابل یووه) بازی را آغاز نکردم.» و البته آن دو نفر جواب اطمینان مورینیو را دادند.«من به آدریانویی که اینچنین بازی می‌کند نیاز دارم.» این را مورینیو پس از داربی در وصف آدریانو گفت و بعد لب به تمجید استانکوویچ گشود: «امشب، او یک هافبک بود و یک مهاجم، مثل این بود که 12 نفره بازی می‌کنیم». مورینیو ثابت کرد که می‌تواند رویکرد تاکتیکی‌اش را تغییر دهد و با مصائبش رودررو شود. ممکن است چنین کیفیت‌هایی به تنهایی نتواند از او «ابرانسان» بسازد ولی نشان از آن تعاریفی دارد که «نیچه» درباره‌شان بحث می‌کند.
ترجمه: شروین طاهری